T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
DAVACI
:
VEKİLİ
:
DAVALI
: Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı / ANKARA
UETS: 35773-73770-62988
VEKİLİ
: Av. Elif Görgü / Aynı yerde
DAVANIN KONUSU
: 12/05/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin, 11/11/2022 tarihli ve 32010 sayılı
Resmi
Gazete'de
yayımlanan
Sosyal
Sigorta
İşlemleri
Yönetmeliğinde
Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile değiştirilen 97. maddesinin 7. fıkrasının (a)
bendinin ve bu düzenlemeye dayanılarak Sosyal Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri Genel
Müdürlüğü tarafından yayımlanan 02/12/2022 tarihli, 2022/22 sayılı, "Yemek Bedeli" konulu
Genelge’nin 2.1.2 ve 2.1.4. maddelerinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI
: Davacı tarafından; yemek kartı sektörünü temsil
etmek üzere yemek kartı şirketleri ve sektörde çalışanlar tarafından kurulmuş bir dernek
olduğu, amaç ve faaliyetleri arasında, kamu kurumları ve yerel merciler nezdinde yemek
kartı sektörünü temsil etmenin, yemek kartını tanıtmanın, yemek kartı faaliyetlerinin
dayanağını oluşturan her türlü mevzuatın günün
sağlayacak
çalışmalarda
bulunmanın, sektörün
ihtiyaçlarına göre şekillenmesini
görünümünü
sürekli
takip ederek
iyileştirmenin, toplumun sağlıklı beslenmesi ile ilgili faaliyetlere dahil olmanın bulunduğu,
davaya konu Yönetmelik ve ilgili Genelge hükümlerinin yemek kartı sektörünü de etkilemesi
karşısında, huzurdaki davayı açmakta hukuki menfaatinin, dolayısıyla sübjektif dava
ehliyetinin olduğu; esasa ilişkin olarak, dava konusu düzenlemelerin kanuna aykırı olarak
gerçekleştirildiği, amacını aşan bu düzenlemelerle birlikte bu güne kadar ayni olarak kabul
edilen ve sosyal yardım amacı taşıyan yemek yardımına prim yükü getirildiği, böylece
işveren için ilave prim maliyeti yüklendiği gibi, çalışan işçi bakımından da en temel sosyal
hak olan yemek yardımını daraltacak bir süreç başlatıldığı, 5510 sayılı Kanun'da ayni
yardımların açıkça prime esas kazançtan muaf tutulduğu, Kanun’un bu açık hükmünün
aksine daha alt seviyedeki yönetmelik ve genelge ile düzenleme getirilerek ayni yardımların
prime esas kazanca tabi tutulmasının normlar hiyerarşisine aykırı olduğu, esasen sosyal bir
yardım olarak yemeğin fatura karşılığı veya yemek çeki/kartı vasıtasıyla sağlanmasının,
yemeğin iş yerinde veya dışarda yenmesinin, yemeğin ayni yardım ve sosyal yardım
niteliğini değiştirmeyeceği, yerleşik Yargıtay kararlarının da bu yönde olduğu, hal böyleyken
yapılan düzenlemeler ile Kanun’un açık hükmüne ve yargı kararlarına aykırı olacak şekilde
yemek yardımının ayni veya nakdi olmasına göre değil, yemeğin nerede yenildiğine göre bir
ayrıma gidildiği, yani Yasada olmayan bir düzenlemenin, yönetmelik ve genelgeyle
getirilmek istendiği, ancak normlar hiyerarşisi gereği, alt basamaktaki normun, üst
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
basamaktaki norma uygun olmak zorunda olduğu dikkate alındığında dava konusu edilen
Yönetmelik değişikliği ile bu Yönetmelik değişikliğine dayanılarak düzenlenen 2022/22 sayılı
Genelgenin 2.1.2 ve 2.1.4 madde hükümlerinin normlar hiyerarşisine aykırı olduğu ve bu
nedenle iptal edilmesi gerektiği, dava konusu düzenleme ile işveren, çalışan ve yemek
hizmeti sağlayıcıları (lokanta, restoranlar) bakımından eşitsizlik yaratıldığı ve çalışma
barışının bozulmasına neden olunduğu, zira iş yerinde yemek veren işveren, yemek hizmeti
için ödediği bedel nedeniyle herhangi bir prime tabi olmadığı halde iş yerinde yemek verme
imkânına sahip olmayan, ancak bu yemek hizmetini dışardan temin eden işverene prim
yükü getirildiği, bu düzenlemelerin iptal edilmemesi halinde işverenler iş yerinde yemek
vermeyi veya yemek bütçelerini sınırlandırmayı tercih edeceklerinden yemek kartı ile yemek
hizmetinin karşılanmasının büyük oranda azalacağı, bu gelişmelerin yemek kartı sektörünün
oluşturduğu teknolojik yatırımı ve alt yapıyı atıl kılacağı ve yemek kartı sistemini sona erme
noktasına getirerek Derneklerini oluşturan şirketlerin ekonomik anlamda faaliyet gösterme
olanağını bitireceği, milyonlarca dolarlık alt yapı yatırımının işlevsiz kalacağı, kısaca iptali
talep edilen düzenleme nedeniyle yemek sektöründe hızlı bir çöküş yaşanması ve
milyonlarca işçi ve işveren arasındaki çalışma barışının bozulmasının kaçınılmaz olacağı
dikkate alındığında açıkça hukuka aykırı olduğu olan düzenlemelerin iptali gerektiği ileri
sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI
: Usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılıp
açılmadığının ve davacının dava açma ehliyetinin olup olmadığının resen incelenmesi ve
2577 sayılı Kanun'a aykırılığının tespiti halinde usul yönünden davanın reddi gerektiği;
esasa ilişkin olarak ise; Kanun'da tahdidi olarak sayılan prime esas alınmayacak
kalemlerin aksine metinde sayılmayan kalemlerin prime esas teşkil edeceğinin açık olduğu,
diğer yandan kanun koyucu tarafından prime esas kazanca dahil olmayan kalemlerin ödeme
şekil ve yöntemine dair bir kısıtlama yapılmadığı, dolayısıyla hükmün yorumlanmasında
davacının ayni yardımlar dışında sayılanların istisnaya tabi tutulacak kazanç tutarının salt
nakdi olarak ödenmiş olması gerektiği yolundaki yorumu hatalı olup tüm ödeme vasıtalarıyla
ödenmesinin de prime tabi olması gerektiği, Kanun metninde bu maddenin uygulanmasına
dair usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceğinin açıkça
belirtildiği, Kurum tarafından yapılan düzenlemelerle prime esas kazançların neler olduğu,
nasıl hesaplanması gerektiği, yemek bedeli adı altında sigortalılara veya sigortalılar adına
üçüncü kişilere yapılan ödemelerin günlük asgari ücretin Kurum Yönetim Kurulu kararıyla
belirlenen yüzde 23,65’inin prime esas kazançtan istisna
tutulmasının gerektiğinin
belirlendiği ve örneklerle de açıklanarak duyurulduğu, esasen yapılan değişikliklerin
anlaşılmayı kolaylaştırmak için bazı ifadelerin yerinin değiştirilmesinden ve daha önce
yemek bedeli için belirlenen günlük asgari ücretin %6’sı oranındaki sabit istisna tutarının
kaldırılarak bu oranı belirleme yetkisinin Kurum Yönetim Kuruluna verilmesi nedeniyle Kurul
kararıyla bu tutarın yaklaşık 4 katına tekabül eden %23,65 oranına yükseltilmesinden ibaret
olduğu, sigortalılara yemek bedeli adı altında sağlanan menfaatin çalışma karşılığı verilmesi
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
ve süreklilik arz etmesi dikkate alındığında ayni yardım olarak nitelendirilerek primden muaf
tutulmasının mümkün olmadığı, kaldı ki bu tür ödemelerin yapıldığı yemek kartları ya da
çeklerinin sadece yemek ihtiyacının karşılanması yolunda kullanılmadığı, yemek dışındaki
ihtiyaçların da karşılanmasında (market alışverişi gibi) kullanımının söz konusu olduğu, bu
nedenle de tam bir ayni yardım olarak kabulünün mümkün olmadığı, sonuç olarak 5510
sayılı Kanun’un 80. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde primden istisna kalemlerin tahdidi
olarak sayıldığı, bu sınırlama ile sigortalıların prim kazancının ve Kurum gelirinin
artırılmasının amaçlandığı, hem sigortalıların hem de Kurum’un gelirlerinde meydana
gelecek faydanın azalmaması amaçlandığı için haksız ve hukuki dayanaktan yoksun
davanın reddi gerektiği savunulmaktadır
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ
: Muhammet Elmalı
DÜŞÜNCESİ
: Davanın
reddine
karar
verilmesi
gerektiği
düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI
: İsmet Can
DÜŞÜNCESİ
: Dava; 12/05/2010
tarihli, 27579
sayılı
Resmi
Gazete'de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 11/11/2022 tarihli, 32010
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile değişik 97. maddesinin 7. fıkrasının (a)
bendinin ve bu Yönetmeliğe dayanılarak çıkarılan 2022/22 sayılı Genelge’nin 2.1.2 ve 2.1.4.
maddelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Prime esas kazançlar"
başlıklı
80. maddesinde: "4 üncü maddenin 1. fıkrasının (a) bendi kapsamındaki
sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a)Prime esas kazancın hesabında;
1)Hak edilen ücretlerin,
2)Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve
işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine
ödenen tutarların,
3)İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt
bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan
ödemelerin, brüt toplamının esas alınır.
b)Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev
tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu
ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla
belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık
sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin %30’unu
geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarlarının, prime
esas kazanca tabi tutulmaz." kuralı yer almıştır.
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
Uyuşmazlığa konu Yönetmeliğin "Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi
kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları" başlığını taşıyan 97. maddenin 7.
fıkrasının a) bendinde: "İşveren tarafından iş yerinde veya müştemilatında yemek
verilmemesi şartıyla yemek bedeli adı altında sigortalılara veya sigortalılar için üçüncü
kişilere yapılan her türlü ödemelerin, günlük asgari ücretin Kurum Yönetim Kurulunca
belirlenen oranının fiilen çalışılan gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak tutarı"n ...
prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmayacağı düzenlenmiştir.
Aktarılan kurala dayanılarak çıkarılan 2022/22 sayılı Genelge'nin dava konusu edilen 2.1.2
maddesinde, işverenlerce sigortalılar için iş yeri veya müştemilatı dışında kalan yerlerde
üçüncü kişilere nakden yapılan yemek ödemelerine; 2.1.4 maddesinde de, sigortalılar için
üçüncü kişilere yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki vb. araçlarla fatura karşılığı ödenen
yemek bedellerine ilişkin günlük brüt asgari ücretin %23,65’inin fiilen çalışılan gün sayısı
ile çarpılması sonucunda bulunacak tutarın, prime esas kazanca dahil edilmeyeceği kuralı
getirilmiştir.
5510 sayılı Kanunda prime esas kazanca tabi tutulmayacak unsurlar arasında ayni
yardımlara yer verildiği, yemek yardımının da ayni olarak sağlanması durumunda prime
esas kazançtan muaf olacağı, sigortalıya yemek bedelinin nakden ödenmesi halinde de
Kurumca yıllar itibarıyla belirlenecek tutarının kısmen prime esas kazançtan muaf tutulacağı
görülmektedir.
Uyuşmazlığa konu Yönetmelik ve Genelge kuralları ile Kanuni düzenlemenin dışında,
Kanunda tanınmayan bir sınırlama, ölçüt getirilerek, ayni yardım olan yemek yardımının
yapılmasına ilişkin olarak, yemeğin yenildiği mekandan hareketle bir ayrım yapıldığı, iş
yerinde veya müştemilatında yemek verilmemesi şartıyla sigortalılar için üçüncü kişilere
yapılan her türlü ödemenin, sigortalılara yapılan nakit ödeme ile aynı kapsamda
değerlendirilmek suretiyle primden kısmen muaf tutulan kalemler arasına alınmıştır.
Yemek ihtiyacının iş yerinde ya da iş yeri dışında karşılanmasının ayni yardım nitelendirmesi
yapılırken bir farklılık bulunmamaktadır. İş kolunun, işletmenin, iş(in) özel koşullarının da
gereği olarak -doğrudan sigortalıya nakit ödeme yapılması dışında- yemeğin iş yerinde
veril(e)mesi, hizmet sunucuları (lokanta) ile anlaşmak ve/veya yemek kartı, yemek çeki vb.
yöntemlerle sigortalının yemek ihtiyacının iş yerinde veya iş yeri dışında karşılanması
sağlanmasının, yardımın niteliğini değiştirmeyeceği gibi bu yardımının sayılan yöntemlerle
karşılanması gelişen, ortaya çıkan koşullarına göre bir zorunluluk olarak da kendisini
göstermektedir.
Yönetmeliğin iptali istenilen kuralının, yemek ihtiyacının hizmet sunucuları ile anlaşarak iş
yerinde
sağlanması halinde üçüncü kişiye ödenen tutarın, prime esas kazançtan muaf
tutulması; iş yeri dışında yenilmesi halinde kısmen muaf tutulması sonucunu doğurması,
çalışanların yemek yardımından eşit şekilde yararlanılması imkanını da kaldırdığı dikkate
alındığında, Kanunun ayni/nakdi yardım ölçütü dışında yardımın sağlandığı mekana yönelik
belirlemenin esas alınması Kanuni düzenlemeye aykırılık oluşturur.
Ayrıca Genelge'nin 2.1.1. maddesinin yemek hizmetinin üçüncü kişiler tarafından iş yeri
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
veya müştemilatında sunması halinde, bu nedenle fatura karşılığı yapılan ödemelerin prime
esas kazanca dahil edilmeyeceğini kabul ettiği, benzer yaklaşımın esasen benimsediği
görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, 5510 sayılı Kanun'a göre, yemek yardımının sunulduğu mekandan bağımsız
olarak, fatura karşılığı üçüncü kişilere nakden veya yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki
vb. araçlarla ödenmek suretiyle iş kolu, iş ve iş yeri koşulları da dikkate alınarak sağlanan
yemek yardımlarının sigortalıya nakden yapılan bir ödeme niteliği taşımadığından, ayni
yardım kapsamında kabul edilmeyerek, sağlanan bu yardımın prime esas kazanca tabi
tutulmasına ilişkin kurallarda hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, 5510 sayılı Kanun'da açıkça prime esas kazanç hesabında dikkate
alınmayacağı belirtilen ayni yardım kapsamında kalan üçüncü kişilere nakden veya yemek
kuponu, yemek kartı, yemek çeki vb. araçlarla ödenerek sağlanan yemek yardımlarının
kısmen prime esas kazanca dahil edilmesi yolundaki Yönetmeliğin uyuşmazlığı oluşturan
"...veya sigortalılar için üçüncü kişilere..." ibareleri ile Genelge'nin 2.1.2. ve 2.1.4.
maddelerinin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve
dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
12/05/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri
Yönetmeliği'nin 97. maddesinin, 18/08/2021 tarihli ve 31572 sayılı Resmi Gazete'de
yayımlanan Yönetmelikle eklenen 7. fıkrasının (a) bendinde,
"(7) Sigortalılara;
a) Yemek parası adı altında yapılan ödemelerin, işyerinde veya müştemilatında işveren
tarafından yemek verilmemesi şartıyla, fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınarak günlük
asgari ücretin % 6’sının, yemek verilecek gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak
miktarı,
...
prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmaz." kuralına yer verilmiş iken; anılan
kural, 11/11/2022 tarihli ve 32010 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmeliğin 1.
maddesi ile,
"(7) İşveren tarafından;
a) İşyerinde veya müştemilatında yemek verilmemesi şartıyla yemek bedeli adı altında
sigortalılara veya sigortalılar için üçüncü kişilere yapılan her türlü ödemelerin, günlük asgari
ücretin Kurum Yönetim Kurulunca belirlenen oranının fiilen çalışılan gün sayısı ile çarpılması
sonucunda bulunacak tutarı,” şeklinde değiştirilmiştir.
Ardından anılan Yönetmelik değişikliğinin uygulamasını göstermek amacıyla Sosyal
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü'nün 18/06/2020 tarihli ve 2020/20 sayılı
İşveren İşlemleri Genelgesinin İkinci Kısmının "Kanunun 4 üncü Maddesinin Birinci
Fıkrasının (a) Bendi Kapsamındaki Sigortalılar Yönünden Sigorta Primine Esas Olan Ve
Olmayan Kazançlar İle Kısmen Prime Tabii Tutulacak Kazançlar" başlıklı İkinci Bölümünde
yer alan "2.1- Yemek paraları" alt başlığı ve içeriği, aynı Genel Müdürlüğün 02/12/2022
tarihli ve 2022/2 sayılı, "Yemek Bedeli" konulu Genelgesi ile 01/12/2022 tarihinden itibaren
geçerli olmak üzere değiştirilmiş; bu çerçevede "2.1.2 - İşverenlere sigortalılar için üçüncü
kişilere nakden yapılan yemek ödemelerinde uygulama" başlıklı alt madde ile "2.1.4Sigortalılar için üçüncü kişilere yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki vb. araçlarla fatura
karşılığı ödenen yemek bedellerine ilişkin uygulama" başlıklı alt maddede de yeni
düzenlemeler öngörülmüştür.
Bunun üzerine, davacı Dernek tarafından bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE
:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idare tarafından, davacının bakılan davayı açmakta subjektif ehliyeti bulunmadığı ileri
sürülmüştür.
Davacı derneğin, kamu kurumları ve yerel merciler nezdinde yemek kartı sektörünü temsil
etmek, yemek kartını tanıtmak, kullanımını yaygınlaştırmak ve teşvik etmek, yemek kartı
faaliyetlerinin dayanağını
oluşturan
her türlü mevzuatın günün
ihtiyaçlarına göre
şekillenmesini sağlayacak çalışmalar yapmak, sektörün görünümünü sürekli takip ederek
iyileştirmek amaçlarıyla yemek kartı şirketlerinin kurup üye olduğu bir dernek olduğu; davaya
konu Yönetmelik ve ilgili Genelge hükümlerinin ise yemek kartı sektörünü doğrudan
etkilediği anlaşıldığından; davacı derneğin bakılan davayı açmakta hukuki menfaatinin,
dolayısıyla sübjektif dava ehliyetinin olduğu, bu nedenle davalı idarenin ehliyete yönelik
itirazının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan davalı idare tarafından, davanın süresinde açılmadığı da iddia edilmiştir.
Dava konusu Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Yönetmeliğin, 11/11/2022 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlandığı, bu Yönetmeliğe
dayanılarak çıkarılan 2022/22 sayılı Genelge’nin 02/12/2022 tarihinde Kurumun resmi
internet sitesinde yayımlandığı, bakılan davanın ise 09/01/2023 tarihinde açıldığı, bu itibarla
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca 60 gün içinde açılan
davanın süresinde olduğu anlaşıldığından, davalı idarenin süre itirazı da yerinde
görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun, dava konusu
düzenlemelerin yayımlandığı tarihte yürürlükte bulunan haliyle;
"Sigortalı sayılanlar" başlıklı 4. maddesinde,
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
"Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;
a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar,
sigortalı sayılırlar." hükmü;
"Prime esas kazançlar" başlıklı 80. maddesinin 1. fıkrasında,
"4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas
kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a) Prime esas kazançların hesabında;
1) Hak edilen ücretlerin,
2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve
işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine
ödenen tutarların,
3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt
bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan
ödemelerin,
brüt toplamı esas alınır.
b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev
tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu
ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla
belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık
sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu
geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas
kazanca tabi tutulmaz.
c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile
ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur.
Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu
Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz." hükümlerine; aynı maddenin son fıkrasında,
"Bu maddenin uygulamasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak
yönetmelikle düzenlenir." hükmü;
Yönetmelikler" başlıklı 107. maddesinde,
"Bu Kanunda bahsi geçen yönetmelikler bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren bir yıl
içerisinde çıkarılır. Kurum, bu Kanunun diğer maddelerinin uygulanmasına ilişkin usûl ve
esasları yönetmelik ile düzenleme yetkisine sahiptir." hükmü yer almıştır.
5510 sayılı Kanun'a dayanılarak çıkarılan ve 12/05/2010 tarih ve 27579 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin
"Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların
prime esas kazançları" başlıklı 97. maddesinin, 11/11/2022 tarihli ve 32010 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanan dava konusu Yönetmeliğin 1. maddesi ile değişik 7. fıkrasında,
"İşveren tarafından;
a) İş yerinde veya müştemilatında yemek verilmemesi şartıyla yemek bedeliadıaltında
sigortalılara veya sigortalılar için üçüncü kişilere yapılan her türlü ödemelerin, günlük asgari
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
ücretin Kurum Yönetim Kurulunca belirlenen oranının fiilen çalışılan gün sayısı ile çarpılması
sonucunda bulunacak tutarı, prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmaz."
hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu Yönetmelik değişikliği üzerine, Sosyal Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri
Genel
Müdürlüğü'nün
18/06/2020
tarihli
ve
2020/20 sayılı
İşveren
İşlemleri
Genelgesinin İkinci Kısmının "Kanunun 4 üncü Maddesinin Birinci Fıkrasının (a) Bendi
Kapsamındaki Sigortalılar Yönünden Sigorta Primine Esas Olan Ve Olmayan Kazançlar İle
Kısmen Prime Tabii Tutulacak Kazançlar" başlıklı İkinci Bölümünde yer alan "2.1- Yemek
paraları" alt başlığı ve içeriği, aynı Genel Müdürlüğün 02/12/2022 tarihli ve 2022/2 sayılı,
"Yemel Bedeli" konulu Genelgesi ile 01/12/2022 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere
değiştirilmiş; bu çerçevede Genelgenin "2.1.2" ve "2.1.4" alt başlıklı maddeleri aşağıdaki
şeklide yeniden düzenlenmiştir.
"2.1.2- İşverenlerce sigortalılar için üçüncü kişilere nakden yapılan yemek ödemelerinde
uygulama
İşverenlerce sigortalılar için işyeri veya müştemilatı dışında kalan yerlerde üçüncü kişilere
yemek bedeli adı altında fatura karşılığı nakden ödeme yapılması halinde günlük brüt asgari
ücretin %23,65’ inin fiilen çalışılan gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak tutar,
prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.
Örnek 4 : A işyeri işvereni çalıştırdığı sigortalısı için B Lokantasından yemek hizmeti almak
için anlaşmıştır. A işyeri işvereni ay içinde 22 gün fiilen çalışan sigortalı için B lokantasına
2022/Aralık ayı için fatura karşılığı 1.200,00 TL yemek bedeli ödemiştir. B lokantasından
yemek hizmeti alan sigortalı için yemek bedeli adı altında yapılan ödemelerden prime esas
kazanca dahil edilecek tutar aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
Brüt Günlük Asgari Ücret x % 23,65 = Günlük İstisna Tutarı
Günlük İstisna Tutarı x Ay İçinde Fiilen Çalışılan Gün Sayısı = Aylık İstisna Tutarı
Yemek Bedeli- Aylık İstisna Tutarı= Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Tutar
215,70 TL x % 23,65 = 51,01 TL (Günlük İstisna Tutarı)
51,01 x 22 Gün = 1.122,22 TL (İstisna Tutarı)
1.200,00 TL – 1.122,22 TL = 77, 78 TL (Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Yemek Bedeli)
...
2.1.4- Sigortalılar için üçüncü kişilere yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki vb. araçlarla
fatura karşılığı ödenen yemek bedellerine ilişkin uygulama
Sigortalılara ay içinde yemek bedeli olarak nakit ödeme yapılmaksızın, çalıştıkları işyerinin
dışında yemek üretimi yapan başka firma veya şahıslar tarafından yemek kuponu, yemek
kartı, yemek çeki vb. karşılığında yemek verilebilmektedir.
Bu kapsamda sigortalılar için üçüncü kişilere yemek kuponu, yemek kartı, yemek çeki vb.
araçlarla fatura karşılığı yemek bedeli ödenmesi halinde günlük brüt asgari ücretin %23,65’
inin fiilen çalışılan gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak tutar, prime esas kazanca
dahil edilmeyecektir.
Örnek 6 : A sigortalısı için 2022/Aralık ayında yemek kartına yemek bedeli adı altında
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
1.500,00 TL yüklenmiştir. Sigortalının ilgili ayda 22 gün fiilen çalıştığı varsayıldığında yemek
bedeli adı altında yapılan ödemelerden prime esas kazanca dahil edilecek tutar aşağıdaki
şekilde hesaplanacaktır.
215,70 TL x % 23,65 = 51,01 TL (Günlük İstisna Tutarı)
51,01 x 22 Gün= 1.122,22 TL (Aylık İstisna Tutarı)
1.500,00 TL – 1.122,22 TL = 377,78 TL (Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Yemek Bedeli)"
Dava Konusu Yönetmelik Bendi ile 2022/22 sayılı Genelge’nin 2.1.2 ve 2.1.4.
Maddelerinin İncelenmesi:
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi
görev
alanlarını
ilgilendiren
kanunların
ve
Cumhurbaşkanlığı
kararnamelerinin
uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla
yönetmelikler
çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve
kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat
gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk
düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici
işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer
alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik,
genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin
ancak kanunda verilmiş olan hakkın
kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı
genişletici veya
daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel
ilkelerindendir.
Öte yandan, idarelerin, düzenleme yetkisini kullanırken kendilerine Anayasa ve yasalarla
çizilen çerçeve içinde takdir yetkisine sahip oldukları açıktır. Ancak, bu takdir yetkisi,
serbestçe kullanılabilecek bir keyfiyeti ifade etmeyip, kamu yararı ve hizmet gerekleri
açısından hukuka uygun olarak temellendirilmelidir. Bu itibarla, idareye yasalarla tanınan
takdir yetkisinin yargısal denetimi, idari yargı organlarınca hukuka uygunluk, kamu yararı ve
hizmet gerekleri ölçütleri esas alınarak yapılmaktadır.
Uyuşmazlık, 5510 sayılı Kanun'un 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında
sigortalı olanlara işveren tarafından yapılan ayni ve nakdi yemek yardımlarının, sigorta
primine esas kazanca dahil edilip edilmeyeceği noktasındadır.
5510 sayılı Kanun’un 80. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinden de görüleceği üzere; 4.
maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olan hizmet akdi ile bir veya
birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlara işveren tarafından yapılan ayni yardımlar
bütünüyle prime esas kazançtan hariç tutulurken, nakden yapılan yemek yardımlarının
yalnızca davalı Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek kısmı (Kurum Yönetim
Kurulunun 17/11/2022 tarihli ve 2022/323 sayılı kararıyla günlük brüt asgari ücretin %
23,65’i) sigorta priminden istisna tutulmuştur.
Dolayısıyla, ayni yardım kavramının tanımı, uyuşmazlığın çözümü bakımından önem arz
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
etmektedir.
Doktrinde ve Yargıtay kararlarında belirtildiği üzere, "ayni yardım", sosyal veya kişisel bir
ihtiyacın karşılanması için yapılmakta olup, işçinin işverene sunduğu emeğin karşılığı olan
ücret ya da sair yan ödemeler kapsamında yer almayan sosyal amaçlı ödemelerdir. Bu
nedenle, işçi tarafından ayni yardımın, verilme amacı dışında, nakit ya da nakit yerine
geçmek üzere bir ödeme aracı olarak kullanılamaması, bu koşulları sağlamayan yardımların
"nakdi yardım veya ödeme" kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Buna göre, yalnızca "ayni ya da nakdi yapılmış olması" ayrımını esas alarak yemek
yardımını prime esas kazanç bakımından farklı sonuçlara tabi tutan 5510 sayılı Kanun
hükmünün, yukarıdaki açıklamalarla birlikte değerlendirilmesinden; yardımın ayni ya da
nakdi olarak tespitinde işçi-işveren ilişkisinin esas alınması gerektiği, bir başka ifadeyle
işverenin yemek yardımını işçiye fiilen “yemek vermek” şeklinde sunması halinde, yemeğin
işyeri ve müştemilatı içinde ya da dışında verilmesi fark etmeksizin yardımın “ayni yardım”
kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, işverenin söz konusu yemek bedelini 3. kişilere
nakden ödemesinin de bu durumu değiştirmeyeceği, zira 3. kişilere yapılan ödemenin işçi
tarafından başka amaçlarla kullanmasının mümkün olmadığı, bu nedenle işçinin işverene
sunduğu
emeğin
karşılığı
olan
ücret
ya
da
sair
yan
ödemeler
kapsamında
değerlendirilemeyeceği, aynı şekilde işverenin yemek yardımını işçiye yalnızca yemek
bedelini ödemede kullanılmak üzere “yemek kartı/çeki/kuponu gibi araçlarla ödemesi”
halinde de, işçinin söz konusu ödeme aracını nakit ya da nakit yerine geçecek şekilde başka
amaçlarla kullanmasının mümkün olmaması nedeniyle ayni yardımın söz konusu olacağı,
bununla birlikte işverenin yemek yardımını işçiye “nakit ya da yemek bedeli ödeme
dışında da kullanılabilecek yemek kartı/çeki/kuponu gibi araçlarla ödemesi” halinde
ayni yardımdan bahsedilemeyeceği ve bu halde yapılan nakdi ödemenin yalnızca davalı
Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek kısmının (Kurum Yönetim Kurulunun
17/11/2022 tarihli ve 2022/323 sayılı kararıyla günlük brüt asgari ücretin % 23,65’inin) prime
esas kazanca tabi tutulmayacağı, bu tutarı aşan kısmının sigorta primine tabi olduğu
sonucuna varılmaktadır.
Oysa, dava konusu Yönetmelik kuralı ile Genelge maddelerinde, yukarıda belirlenen yasal
ayrımlar dikkate alınmaksızın; ayni yemek yardımları, salt işyeri veya müştemilatı dışında
verilmesi nedeniyle ayni yardım olarak kabul edilmemiş, aynı şekilde işçilere ayni yardım
olarak sunulan yemekler karşılığı 3. kişilere nakden ödeme yapılması nedeniyle ayni yardım
niteliğinin değiştiği varsayılmış, ayrıca Genelgenin 2.1.5.1 maddesinde Genelgede geçen
yemek kartı/çeki/kuponu ibarelerinden "yalnızca yemek bedellerini ödeme aracı olarak
kullanılanların" kastedildiği açıkça belirtilmesine rağmen, sigortalılara, bu şekilde yapılan
ödemeler de ayni yardım değil nakdi yardım/ödeme olarak kabul edilmiş ve söz konusu
yardımların hepsinin Kurumca belirlenen tutarı aşan kısmı prime esas kazanca dahil
edilmiştir.
Daha açık bir şekilde ve maddeler halinde ifade etmek gerekirse;
- İşverenin sigortalıya işyeri veya müştemilatında kendi imkanlarıyla (kendi aldığı
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
malzemelerle kendi mutfağında yemek yapması suretiyle) yemek vermesi halinde, söz
konusu yemek yardımı "ayni yardım" kapsamında değerlendirilecek ve prime esas kazanca
dahil edilmeyecektir.
Dava konusu Yönetmelik kuralı da bu yöndedir. Ayrıca aynı husus Genelgenin 2.1.1
maddesinde düzenlenmiş olup dava konusu edilmemiştir. Dolayısıyla taraflar arasında bu
konuda ihtilaf bulunmamaktadır.
- İşverenin sigortalıya işyeri veya müştemilatında ve fakat 3. kişiden (yemek firmaları vb.)
hizmet alımı suretiyle yemek vermesi halinde, söz konusu yemek yardımı "ayni yardım"
kapsamında değerlendirilecek ve prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.
Dava konusu Yönetmelik kuralı da bu yöndedir. Ayrıca aynı husus Genelgenin 2.1.1
maddesinde düzenlenmiş olup dava konusu edilmemiştir. Dolayısıyla taraflar arasında bu
konuda ihtilaf bulunmamaktadır.
- İşverenin sigortalıya işyeri veya müştemilatı dışında, 3. kişilere ait restoran ve bunun gibi
yerlerde yemek vermesi ve söz konusu yemek bedelini 3. kişilere nakden ödemesi halinde,
söz konusu yemek yardımının "ayni yardım" kapsamında değerlendirilmesi ve prime esas
kazanca dahil edilmemesi gerekmektedir. Zira 5510 sayılı Kanun'un 80/1-b hükmünde
yardımın ayni verilmesi prime esas kazançtan muaf tutulması için yeterli görülmüş ve
yemeğin verileceği yer bakımından mekansal bir ayrıma (işyeri veya müştemilatı içi ya da
dışı ayrımına) gidilmemiştir. Her ne kadar bu halde işveren tarafından yemek bedelinin 3.
kişilere nakden ödenmesi söz konusu ise de, yardımın ayni olup olmadığının tespitinde
işveren ile 3. kişi arasındaki ilişkinin değil, işveren ile yardımın yapıldığı işçi arasındaki
ilişkinin esas alınması zorunludur. Esasen, 3. kişilere yapılan bu ödeme, işçi tarafından
başka amaçlarla kullanılamayacağından işçinin işverene sunduğu emeğin karşılığı olan
ücret ya da sair yan ödemeler kapsamında değerlendirilemeyecek, bu nedenle de prime
esas kazanca dahil edilemeyecek bir sosyal yardım niteliğinde kalacaktır.
Dava konusu Yönetmelik kuralı ile Genelgenin dava konusu 2.1.2 maddesinde, işverence
sigortalılara işyeri ve müştemilatı dışında kalan yerlerde verilecek ve bedeli 3. kişilere
ödenecek yemekler için yapılan ödemenin Kurumca belirlenen tutarı aşan kısmının prime
esas kazanca tabi olacağı düzenlenmek suretiyle esasen "ayni yardım" kapsamında yer
alan söz konusu yemek yardımının bir kısmının Kanun'a aykırı olarak prime esas kazanca
dahil edildiği görülmektedir.
Bu nedenle, anılan kapsamdaki ayni yemek yardımlarını nakdi yardım olarak niteleyen dava
konusu Yönetmelik kuralı ile Genelgenin dava konusu 2.1.2 maddesinde hukuka uyarlık
bulunmamaktadır.
- İşverenin sigortalıya işyeri veya müştemilatında ya da dışarda hiçbir surette fiilen yemek
vermeyip yemek bedelini sigortalıya nakden ödemesi halinde, söz konusu yemek yardımı
"nakdi yardım" kapsamında değerlendirilecek ve bu ödemenin davalı Kurumca tutarları yıllar
itibarıyla belirlenecek kısmı (Kurum Yönetim Kurulunun 17/11/2022 tarihli ve 2022/323 sayılı
kararıyla günlük brüt asgari ücretin % 23,65’i) prime esas kazanca tabi tutulamayacak,
ancak bu tutarı aşan kısmı sigorta primine tâbi olacaktır.
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
Dava konusu Yönetmelik kuralı da bu yöndedir. Ayrıca aynı husus Genelgenin 2.1.3
maddesinde düzenlenmiş olup dava konusu edilmemiştir. Dolayısıyla taraflar arasında bu
konuda ihtilaf bulunmamaktadır.
- İşverenin sigortalıya işyeri veya müştemilatı dışında, 3. kişilere ait restoran ve bunun gibi
yerlerde yemek vermesi ve söz konusu yemek bedelini sigortalıya yemek kartı/çeki/kuponu
gibi araçlarla ödemesi halinde, ikili bir ayrıma gitmek gerekmektedir.
Buna göre, yemek kartı/çeki/kuponunun, yemek bedelinin ödenmesi dışında hiçbir mecrada
ve -nakit ya da nakit yerine geçecek şekilde- başka hiçbir amaçla kullanılamaması halinde,
bahse konu yemek yardımının sosyal yardım niteliğini koruması ve işçiye emeği karşılığı
verilen ücret ya da yan ödemeler vasfını taşımaması nedeniyle "ayni yardım" kapsamında
değerlendirilerek yemek kartı/çeki/kuponuna yüklenen tutarın prime esas kazanca dahil
edilmemesi gerekecektir.
Ancak yemek kartı/çeki/kuponunun, yemek bedelinin ödenmesi dışında başka mecralarda
ve yemek bedeli ödeme dışında -nakit ya da nakit yerine geçecek şekilde- başka amaçlarla
kullanılması halinde,
bahse konu yemek
yardımının "nakdi yardım"
kapsamında
değerlendirilmesi ve davalı Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek kısmının (Kurum
Yönetim Kurulunun 17/11/2022 tarihli ve 2022/323 sayılı kararıyla günlük brüt asgari ücretin
% 23,65’inin) prime esas kazanca tabi tutulmaması, bu tutarı aşan kısmının ise sigorta
primine tâbi olması gerekecektir.
Dava konusu Yönetmelik kuralında, işverenin sigortalıya işyeri veya müştemilatında yemek
vermeyip 3. kişilere ait restoran ve bunun gibi yerlerde yemek vermesi halinde, bu yemek
bedeli için sigortalıya yemek kartı/çeki/kuponu ile yapılan ödemenin nitelik ve koşulları
bakımından herhangi bir ayrıma gidilmemiş, böylelikle başka bir mecrada ve yemek bedeli
ödeme dışında başka bir amaçla kullanılmayan yemek kartı/çeki/kuponu aracılığıyla
sigortalıya yapılan yemek yardımının ayni yardım niteliğini koruduğu göz ardı edilerek nakdi
yardım kapsamına alınmış, dolayısıyla söz konusu yardımın tamamının prime esas
kazançtan istisna tutulması gerekirken yalnızca davalı Kurumca belirlenen tutar kadarlık
kısmı prime esas kazançtan hariç bırakılmıştır.
2022/22 sayılı Genelgenin dava konusu 2.1.4 maddesine gelince; Genelgenin 2.1.5.1
maddesiyle yemek kartı/çeki/kuponuna yüklenen bedellerin sigorta priminden istisna olması
için yalnızca yemek bedeli ödemesi amacıyla kullanılması gerektiği açıkça düzenlenmiş
olmasına, dolayısıyla dava konusu 2.1.4 maddesinde işverence sigortalıya işyeri veya
müştemilatı dışında 3. kişilere ait restoran ve bunun gibi yerlerde verilen yemeklerin
bedellerinin yüklendiği yemek kartı/çeki/kuponunun yalnızca yemek bedeli ödemede
kullanılacağı kabul edilmiş olmasına rağmen, anılan şekilde yapılan yemek bedeli ödemesi
ayni yardım kapsamında ele alınması gerekirken nakdi yardım olarak değerlendirilmiş ve bu
ödemenin davalı Kurumca belirlenen tutarı aşan kısmı prime esas kazanca dahil edilmiştir.
Bu nedenle, anılan kapsamdaki ayni yemek yardımlarını nakdi yardım olarak niteleyen dava
konusu Yönetmelik kuralı ile Genelgenin dava konusu 2.1.4 maddesinde de hukuka uyarlık
görülmemiştir.
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
Sonuç itibarıyla, Kanuna aykırı ayrımlara gidilmek suretiyle kurallar getirildiği açık olan dava
konusu düzenlemelerde normlar hiyerarşisine ve hukuka uyarlık bulunmamıştır.
KARAR SONUCU
:
Açıklanan nedenlerle;
1. 12/05/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri
Yönetmeliği'nin, 11/11/2022 tarihli ve 32010 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sosyal
Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile
değiştirilen 97. maddesinin 7. fıkrasının (a) bendinin ve bu Yönetmeliğe dayanılarak Sosyal
Güvenlik Kurumu Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 02/12/2022
tarihli, 2022/22 sayılı, "Yemek Bedeli" konulu Genelge’nin 2.1.2 ve 2.1.4. maddelerinin
İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam 1.575,50 TL yargılama giderinin davalı idareden
alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 17.100,00 TL
vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava
Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 08/05/2024 tarihinde oy çokluğuyla
karar verildi.
Başkan Vekili
Üye
Üye
Üye
Üye
İbrahim
Metin
Ahmet
Lütfiye
Uğurhan
TOPUZ
ARITI
SARAÇ
GÖZÜTOK
KUŞ
AKBULUT
(X)
YARGILAMA GİDERLERİ
Başvuru Harcı
: 276,40 TL
Karar Harcı
:
375,10 TL
YD Harcı
:
296,40 TL
YD İtiraz Harcı :
492,00 TL
Vekâlet Harcı
:
25,60 TL
Posta Gideri
:
110,00 TL
TOPLAM
: 1.575,50 TL
(X) KARŞI OY
Anayasa'nın 125. maddesinde, yargı yetkisinin, idarî eylem ve işlemlerin hukuka
uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde
kullanılamayacağı, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak
yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceği hüküm altına alınmış olup, 2577 sayılı İdari
Yargılama Usul Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2.
maddesinde de, idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun
denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin yerindelik denetimi yapamayacağı, yürütme
görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilen şekil ve esaslara
uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin
takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremeyeceği belirtilmek suretiyle idari yargı
yetkisinin sınırları çizilmiştir.
Görüldüğü üzere, idari işlemler üzerindeki yargısal denetim bu işlemlerin hukuka
uygunluğunun saptanmasıyla sınırlı olup, idari yargı
organlarının idareyi belli bir yönde
işlem veya eylem tesisine zorunlu kılacak biçimde yargı kararı vermeleri Anayasa ve 2577
sayılı Kanun'un yukarıda belirtilen ilkeleriyle bağdaşmayacaktır.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun,"Prime esas
kazançlar" başlıklı 80. maddesinin 1. fıkrasının, (b) bendinde; "Ayni yardımlar ve ölüm,
doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş
sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa
tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları,
işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine
ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve
bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz." hükmü, aynı
fıkranın (c) fıkrasında ise (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa
yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime
esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair
muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz." hükümlerine yer
verilmektedir.
Dava konusu işleme dayanak olan 5510 sayılı Kanun'un "Prime esas kazançlar" başlıklı 80.
maddesinin 6. fıkrasında; bu maddenin uygulamasına ilişkin usûl ve esasların, Kurum
tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hükmü ile bir prime esas olan ya da
primden istisna kazançlara yönelik detayların düzenlenmesinde Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığına tam bir yetki tanınarak bu düzenlemeler Kurum'un takdirine bırakılmıştır.
Bu itibarla, Kurum tarafından Kanunda açıkça tadadi olarak sayılmayan ayni yardımların ve
yine aynı maddede Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek tutarının ne kadarlık
kısmının ya da hangi şartlarda sunulacak yemek yardımının prime esas kazanca tabi
tutulmayacağının düzenlenmesinin yargısal denetiminin, sınırları yasal olarak net bir şekilde
belirlenmiş düzenleme yetkisine istinaden tesis edilen idari işlemlerin tabi olduğu yargısal
denetimle aynı esaslar doğrultusunda yapılamayacağı açık olup, Kurum'a tanınan takdir
yetkisini kaldıracak şekilde bir denetim yapılması Anayasa'nın açık hükmüne aykırı şekilde
yerindelik bakımından denetime tabi tutulması anlamına gelecektir.
Ayrıca davacı tarafından her ne kadar yemek kartı ile ödemenin nakit ödeme gibi
değerlendirilmesinin hukuka aykırı olduğu iddia edilse de söz konusu kartlar ile yemek
T.C.
D A N IŞ TA Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/170
Karar No : 2024/1853
hizmetinin alımı yanında diğer ihtiyaçların giderilmesinde nakit gibi kullanımının yaygın
olduğu göz
önüne alındığında söz konusu kartlarla ödemenin nakit ödeme gibi
değerlendirilmesinde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu nedenlerle, dava konusu Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 97. maddesinin 7.
fıkrasının (a) bendinin ve bu Yönetmeliğe dayanılarak yayımlanan 2022/22 sayılı
Genelge’nin 2.1.2 ve 2.1.4. maddelerinin, davalı idarece 5510 sayılı Kanun'a uygun olarak
takdir yetkisi çerçevesinde düzenlendiği, bu anlamda üst norma herhangi bir aykırılık
içermediği dikkate alındığında, düzenlemelerin iptali talebiyle açılan davanın reddi gerektiği
oyuyla aksi yönde oluşan Daire kararına katılmıyorum.
Üye
Uğurhan
KUŞ
