COVID-19 Sürecinde Uzaktan Çalışma Şartları ve Hukuki Durumun İncelenmesi

COVID-19 SÜRECİNDE UZAKTAN ÇALIŞMA ŞARTLARI VE HUKUKİ DURUMUN

İNCELENMESİ

Aralık 2019 yılında Çin’in Wuhan eyaletinde ortaya çıkan ve tüm dünyayı saran

Coronavirüs (Covid-19) ülkemizde de etkilerini yoğun bir şekilde göstermektedir. COVİD19 hastalığının, Dünya Sağlık Örgütü tarafından “pandemi” ilan edilmesi sonrası salgından

korunmak amacıyla, bir yılı aşkın bir süreç içerisinde birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde

de sokağa çıkma kısıtlamaları ve yasakları ilan edilmiş ve edilmeye devam etmektedir.

Sokağa çıkma kısıtlamaları ve salgından korunmak amacıyla işgücünün büyük bir

kısmı için, işverenler tarafından esnek çalışma yöntemlerinden biri olan uzaktan çalışma

yöntemi seçilmiştir.

Uzaktan Çalışma, 4857 Sayılı İş Kanunun 14 üncü maddesinin 4 üncü fıkrasında,

“İşçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme

edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi

esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.” şeklinde tanımlanmıştır.

Kanunun 14 üncü maddesinin 5 inci fıkrasında ise “Dördüncü fıkraya göre

yapılacak iş sözleşmesinde; işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin

ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına

ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına

ilişkin hükümler yer alır.” olarak belirtilmiştir.

Bu doğrultuda, tarafların uzaktan çalışma biçimine dönmeyi birlikte kararlaştırmış

olması gerekmektedir. İşverenin tek taraflı karar alarak evde çalışmaya geçmesi, çalışan

açısından iş koşullarında esaslı değişiklik niteliğindedir (Özveri, 2020).

Ancak, 10/03/2021 tarih ve 31419 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Uzaktan

Çalışma Yönetmeliğinin 14 üncü maddesinin 6 ncı fıkrasında “Uzaktan çalışmanın

mevzuatta belirtilen zorlayıcı nedenlerle işyerinin tamamında veya bir bölümünde

uygulanacak olması halinde uzaktan çalışmaya geçiş için işçinin talebi veya onayı

aranmaz.” şeklinde belirtilmiştir.

Yargıtay Kararlarına göre; sel, kar, deprem gibi doğal olaylar nedeniyle ulaşımın

kesilmesi, salgın hastalık sebebiyle karantina uygulanması gibi durumlar 4857 sayılı İş

Kanunu kapsamında zorlayıcı nedenler arasında sayılmakta olduğu için Covid-19’un hızla

yayılmasının önlenmesi kapsamında ülkemizde de pek çok işveren uzaktan çalışma

modelini uygulamaya başlamıştır (Mercer Türkiye, 2020; Telli, 2020).

Bu doğrultuda, COVID-19 gibi zorlayıcı sebep gerekçesi ile uzaktan çalışma

uygulamasına geçilmesi durumunda işverenin işçi ile birlikte bir sözleşme yapması veya

beraber kararlaştırması yükümlülüğü doğmamakta ve işverenin tek taraflı olarak karar

vermesinin ardından tüm işçilere yapacağı bir duyuru ile uygulamaya geçilmesi mümkün

olmaktadır.

1

Uzaktan Çalışma Yöntemi, işverenler için çalışanların iş sağlığı ve güvenliğinin

sağlanması, şirket ekipmanlarının korunması ve siber riskler gibi risklerle beraber

çalışanlar açısından da uyum ve iletişim sağlamakta zorlanmak, işyerindeki sosyal

ortamdan uzaklaşmak ve teknik aksaklıklar gibi dezavantajlara sebep olabilir.

Ancak, çalışma saatlerinde esneklik yapabilmek, daha az gürültülü bir ortamda

çalışmak, trafikte geçen süreyi çalışma veya dinlenme zamanı olarak kullanabilmekle

beraber daha az stresli çalışmayı sağlayabilmek gibi avantajları da bulunmaktadır.

Uzaktan çalışma birçok işçi ve işveren içinde COVID-19 salgını ile beraber gelen

yeni bir uygulama olup çalışma koşulları ve yükümlülükleri açısından birçok soru işareti

oluşturabilmektedir.

Uzaktan çalışma uygulamasında belirlenecek çalışma koşulları İş Hukukunda yer

alan hükümler dışında düzenlenmemelidir.

10/03/2021 tarih ve 31419 sayılı Resmi Gazete ’de yayınlanan Uzaktan Çalışma

Yönetmeliği ile Uzaktan Çalışma Usul ve Esasları düzenlenmiştir.

İlgili Yönetmeliğin 6 ncı maddesine göre; uzaktan çalışmanın yapılacağı mekan

ile ilgili düzenlemeler çalışan ve işveren tarafından birlikte belirlenir.

7 nci maddesine göre ise uzaktan çalışanın mal ve hizmet üretimi için gerekli

malzeme ve iş araçlarının işveren tarafından sağlanması esastır. Bu malzeme ve iş

araçlarının kullanım esasları ile bakım ve onarım koşulları açık ve anlaşılır bir

şekilde uzaktan çalışana bildirilmelidir.

İşveren tarafından sağlanan iş araçlarının işçiye teslim edildiği tarihteki

bedellerini belirten iş araçları listesi, işverence yazılı olarak işçiye teslim edilir. Bu

belgenin işçi tarafından imzalı bir nüshası işveren tarafından işçi özlük dosyasında

saklanmalıdır.

4857 Sayılı İş Kanunu’nun 14 üncü maddesinin 6 ncı fıkrasında “Uzaktan

çalışmada işçiler, esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü

emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz.” şeklinde belirtilmiştir.

Uzaktan Çalışma Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinde ise çalışma süresinin

belirlenmesine ilişkin olarak “Uzaktan çalışmanın yapılacağı zaman aralığı ve süresi iş

sözleşmesinde belirtilir. Mevzuatta öngörülen sınırlamalara bağlı kalmak koşuluyla

taraflarca çalışma saatlerinde değişiklik yapılabilir. Fazla çalışma işverenin yazılı talebi

üzerine, işçinin kabulü ile mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılır.” şeklinde

belirtilmiştir.

2

Bu doğrultuda; çalışma süreleri, çalışmanın başlangıç ve bitiş saatleri de İş Kanunu

doğrultusunda belirlenmelidir. Örneğin, günlük 11 saati veya haftalık 45 saati aşan

çalışmalar yine fazla çalışma olarak değerlendirilmeli ve fazla mesai ücreti ödenmelidir.

Aynı zamanda, işveren, işçinin uzaktan çalışıyor olması sebebiyle ücretinde ve

sosyal haklarında herhangi bir kesinti yapmamalıdır. Bu süreçte işçinin çalıştığı yer işyeri

olarak değerlendirileceğinden işyerinde çalışırken almış olduğu ücret, ikramiye, yemek

ve sağlık yardımı gibi tüm haklarını almaya devam etmelidir.

Ancak, bu yardımların kaldırılması durumu İş Kanunu’nun 22 nci maddesi gereği

iş sözleşmesinde esaslı değişiklik oluşturacağından çalışanın yazılı onayı ile

kesilebilir.

Uzaktan Çalışma uygulamasında verilerin korunması ve siber güvenlikte büyük

önem arz etmektedir. Uzaktan Çalışma Yönetmeliğinin 11 inci maddesinde işverenin

uzaktan çalışanı, işyerine ve yaptığı işe dair verilerin korunması ve paylaşımına

ilişkin işletme kuralları ve ilgili mevzuat hakkında bilgilendirmesi ve gerekli

tedbirleri alması gerektiği çalışanın ise bu kurallara uyması gerektiği belirtilmiş

olup bu verilerin korunmasına ilişkin tüm tedbirler işveren tarafından alınmalı ve

çalışanın bu tedbirlere uyması gerekmektedir.

Uzaktan Çalışma Döneminde en çok tartışılan konulardan biri ise iş sağlığı ve

güvenliliği yükümlülükleri olmuştur.

4857 Sayılı Kanun’un 14 üncü maddesinin 6 ncı fıkrasında “Bu doğrultuda; çalışma

süreleri, çalışmanın başlangıç ve bitiş saatleri de İş Kanunu doğrultusunda belirlenmelidir.

Örneğin, günlük 11 saati veya haftalık 45 saati aşan çalışmalar yine fazla çalışma olarak

değerlendirilmeli ve fazla mesai ücreti ödenmelidir.

Aynı zamanda, işveren, işçinin uzaktan çalışıyor olması sebebiyle ücretinde ve sosyal

haklarında herhangi bir kesinti yapmamalıdır. Bu süreçte işçinin çalıştığı yer işyeri” olarak

belirtilmiştir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 6331 sayılı İş

Sağlığı ve Güvenliği Kanunundaki iş kazası tanımında, işin yürütümü esnasında meydana

gelen kazanın iş kazası olarak tanımlandığı anlaşılmaktadır. Uzaktan çalışma sürecinde

işin yürütümü esnasında ya da nedeni ile meydana gelen kaza iş kazası olarak kabul

edilecektir. Yani, evde yaşanan bir kazanın iş kazası olarak değerlendirilebilmesi

için kaza ile yapılan iş arasında illiyet bağının bulunması gerekmektedir.

3

KAYNAKÇA

1. Özveri, M. (2020, Ağustos 19). Uzaktan Çalışma (Evden Çalışma) Yasaldır, ‘Ama...’

https://www.evrensel.net/yazi/86975/uzaktan-calisma-evden-calisma-yasaldirama

2. Mercer Türkiye (2020, Nisan). Mercer Peryön Covid-19 Nisan 2020 Anketi.

https://www.mercer.com.tr/content/dam/mercer/attachments/europe/turkey

/M ercer-Peryon-Covid19-Nisan2020-Anketi.pdf

4