Pandemi'de Telafi Çalışması Yapılabilir mi?

PANDEMİ’DE * TELAFİ ÇALIŞMASI YAPILABİLİR Mİ ?

Telafi Çalışması, 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 64. maddesinde : “Zorunlu nedenlerle işin

durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer

nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen

tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi hallerinde, işveren 4 ay içinde

çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar

artırmaya yetkilidir. Bu süreler fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma sayılmaz. Telafi çalışmaları

günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşuluyla günde 3 saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde

telafi çalışması yaptırılamaz.” şeklinde düzenlenmiştir.

İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 7. maddesinde ise telafi çalışması ve

uygulanması : “Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra

işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde

altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine 4857 Sayılı İş

Kanunu , iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile öngörülen yasal izinleri dışında izin verilmesi

hallerinde, işçinin çalışmadığı bu sürelerin telafi, için işçiye yaptırılacak çalışma ,telafi çalışmasıdır.

Telafi çalışması yaptıracak işveren; bu çalışmanın 4857 sayılı İş Kanununun 64. maddesinde

sayılan nedenlerden hangisine dayandığını açık olarak belirtmek, hangi tarihte çalışmaya

başlanacağını, ilgili işçilere bildirmek zorundadır.” denilmiştir.

Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Hakkındaki Yönetmeliğin 3. maddesinde “zorlayıcı neden”:

“İşverenin sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak

bertaraf edilmesine imkan bulunmayan, geçici olarak çalışma süresinin azaltılması veya faaliyetin

tamamen veya kısmen durdurulması ile sonuçlanan dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel

durumları ya da deprem, yangın, su baskını ,heyelan, salgın hastalık , seferberlik gibi durumlar”

olarak tanımlanmıştır.

Öğretide çoğunluk görüşü zorunlu nedeninin zorlayıcı nedeni de içeren daha üst bir

kavram olduğu yönündedir.

TELAFİ ÇALIŞMASININ KOŞULLARI

Telafi çalışması, zorunlu nedenlerle işin durması, bayram ve tatillerden önce işyerinin tatil

edilmesi veya işçinin talebi üzerine kendisine izin verilmesidir.

Burada kastedilen izin kanuni olarak verilen veya akdi olarak verilen izinlerin dışında

kalan ek izinlerdir.

Telafi çalışması, işçiye çalışmadığı halde ücret ödenen bir sürenin sonradan çalıştırılarak

telafi ettirilmesidir. İşçiye önce telafi çalışması yaptırıp sonradan izin verilmesine de bir engel

bulunmamaktadır. Burada önemli olan izin süresi için işçinin ücretinde bir kesinti

yapılmamasıdır.1

*Pandemi, Bir kıta hatta tüm dünya yüzeyi gibi çok geniş bir alanda yayılan ve etkisini gösteren salgın

hastalıklara (epidemilere) verilen genel addır.

1

Pandemi Sürecinde İş Hukuku (Ortak yayın ) Onikilevha Yayınları S.113

Sayfa 1 / 3

Telafi çalışmasında çalışmamaya karşın işçiye ücret ödenir ve bu çalışılmayan ancak ücreti

ödenen süre işçi tarafından telafi edilir. Telafi çalışması, çalışılmadığı halde ücret ödenen sürenin

karşılığıdır. Ücretsiz geçen bir sürenin telafisi olmaz.2

Telafi çalışması ancak ücret ödenen günlerde çalışılmaması halinde bu günlerin

yerine yapılan çalışmayı ifade etmektedir. Zorlayıcı sebeplerin etkisiyle işçinin ücretinin

ödendiği ancak çalışamadığı sürelerin telafi çalışmasına konu edilmesi mümkündür.3

Telafi çalışması yaptırılması işçinin onayına tabi değildir. Ayrıca işçiye çalışmadığı süreyi

telefi etmesi için sonradan ilave çalışma yaptırılması halinde fazla çalışma ücreti ödenmez.

İşveren, salgın hastalık nedeniyle idari tasarrufla sokağa çıkma yasağı ilan edilen günlerde

(hafta sonu çalışma yasağı vb.), işyeri karantina nedeniyle kapatıldığında ya da zorlayıcı

nedenlerle çalışılmaması halinde işçiden telafi çalışması yapmasını talep edebilir. Buna karşın,

işçinin daha sonra telafi çalışması yapması için temel koşul yukarıda belirtilen durumlarda

ücretinin bir kesintiye uğratılmadan tam olarak ödenmesidir.

Telafi çalışmasının zorunlu nedenin ortadan kalkması ve işyerinin normal çalışmaya

dönmesinden başlamak üzere 4 ay içinde yaptırılması gerekmektedir.

Salgın hastalık nedeniyle alınan idari kararla sokağa çıkma yasaklarının uygulandığı

hallerde işin durmasının karşılığı olan telafi çalışması bu yasakların sona erdiği veya

karantinanın son bulduğu tarihten itibaren 4 ay içinde yapılabilecektir.

Telafi çalışması günlük en çok çalışma süresi olan 11 saati aşmamak üzere, günde azami 3

saat olarak yapılabilir.

Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz. Buna akdi tatil günleri de dahil

bulunmaktadır.

KISA ÇALIŞMA UYGULAMASINDA TELAFİ ÇALIŞMASI YAPTIRILAMAZ

Türkiye İş Kurumu Yönetim Kurulu aldığı kararla; Korona Virüs salgın hastalığını, mevcut

ve olası etkileri nedeniyle “dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumlardan ileri gelen

zorlayıcı sebep” olarak değerlendirmiştir. Buna göre işyerlerinde kısa çalışma uygulaması

başlamıştır ve çalışanlar kısa çalışma ödeneğinden yararlandırılmışlardır ve halen yapılan süre

uzatımlarıyla yararlanmaktadırlar.

İşyerinde yaptırılan kısa çalışma uygulamasında geçen süre telafi çalışmasına konu

olamaz.

Kısa çalışma uygulamasında, zorlayıcı sebeple işin tamamen durması veya önemli ölçüde

azalması halinde eksik sürenin karşılığı olarak işçilere İŞKUR’dan ödenek bağlanmaktadır.

İşverenin işçiye ücret ödemediği bir süre için sonradan telafi çalışması talep etmesi, fazla çalışma

ücreti de ödemeden bu ek çalışmayı beklemesi yasanın amacı ve menfaat dengesine aykırıdır.4

2

Pandemi Sürecinde İş Hukuku (Ortak yayın ) Onikilevha Yayınları A.g.e.S.113

Şahin Çil, Korana Virüs Salgınının İş Hukuna Etkileri, Yetkin Yayınları Ankara 2020,S. 141

4

Pandemi Sürecinde İş Hukuku (Ortak yayın ) Onikilevha Yayınları A.g.e.S.115

3

Sayfa 2 / 3

Telafi çalışması dönemi için kural olarak işçiye tek bir ücret ödenmesi gerektiğinden, aynı

süre için işçinin hem ücret hem de kısa çalışma ödeneği alması sonucunu doğuran bir telafi

çalışması mümkün değildir. Böyle bir durum kanunun sistemi ile bağdaşmamaktadır.5

DİĞER TELAFİ ÇALIŞMASI YAPTIRILAMAYACAK HALLER

Karşılıklı anlaşmak suretiyle veya kanuni askı hali gereği işçinin ücretsiz izinde olduğu

sürelerle 7244 Sayılı yasa kapsamında işverenin tek taraflı ücretsiz izne çıkardığı süreler için telafi

çalışması yapılması mümkün değildir.

Zorlayıcı sebeplerin olduğu dönemde işçiye kullandırılan yıllık ücretli izin süresinin de

zorlayıcı sebep ortadan kalktıktan sonra telafi çalışmasına konu edilmesi mümkün değildir. 6

Gece çalışmasında telafi çalışması yaptırılamaz.7

Akdi tatil günü olan Cumartesi günü de telafi çalışması yaptırılamaz.8

TELAFİ ÇALIŞMASINA AYKIRILIĞIN HUKUKİ SONUÇLARI

Telafi çalışmasının koşulları ve hangi sürede yapılacağı 4857 Sayılı İş Kanunu ve ilgili

yönetmelikte gösterilmiş, bu çalışmaya karar verme hakkı işverene bırakılmıştır. İşveren yasal

düzenleme çerçevesinde ve yönetim hakkı kapsamında telafi çalışması yaptırabilir.

4857 Sayılı İş Kanunu’nun 64. maddesinde yer alan telafi çalışması ile ilgili düzenlemeye

aykırı davranan işveren veya işveren vekili hakkında aynı kanunun 104/2.maddesi uyarınca idari

para cezası uygulanır.

Yasal düzenlemeye aykırı bir şekilde telafi çalışması yaptırıldığında bu çalışmanın karşılığı

olan ücretin işçiye, haftalık toplam çalışma süresi göz önüne alınarak fazla sürelerle çalışma veya

fazla çalışma ücreti olarak ödenmesi gerekir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

5

Mustafa Alp ,Covid 19 Pandemi Döneminde Telafi Çalışması, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Dergisi

Şahin Çil, Korana Virüs Salgınının İş Hukukuna Etkileri, Yetkin Yayınları Ankara 2020,S. 141

7

Y.7.HD.15.04.2013 gün, 2013/2675 E.2013/6646 K.

8

Y.9.HD.17.03.2008 gün, 2007/27667 E.2008/5298 K.

6

Sayfa 3 / 3