Meslek Edinilmiş Geçici İş İlişkisi Kurulması ve Koşulları

MESLEK EDİNİLMİŞ GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİ KURULMASI VE KOŞULLARI (I)

I. Tanım

4857 Sayılı İş Kanununun 7 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, Geçici İş İlişkisi, Türkiye

İş Kurumu tarafından faaliyetine izin verilmiş olan Özel İstihdam Bürosu’nun (ÖİB), geçici işçi

çalıştıracak olan işverenle geçici işçi sağlama sözleşmesi yaparak, bir işçisini geçici olarak bu

işverene devri ile kurulur. Bu kurulan ilişki, doktrinde Meslek Edinilmiş Geçici İş İlişkisi olarak

tanımlanmaktadır.

Meslek Edinilmiş Geçici İş İlişkisinde, ÖİB, işçiyi başka bir işverene ödünç vermek üzere

işe almakta ve geçici işverenle yaptığı işçi sağlama sözleşmesi uyarınca işçiyi o işverene devrederek,

bu hizmetin karşılığında bir kazanç elde etmektedir.

Buradaki geçici iş ilişkisinde, ÖİB, geçici işveren ve işçinin yer aldığı üçlü bir ilişki söz

konusudur.

4857 Sayılı İş Kanununun 7 nci maddesinin 11 inci fıkrası uyarınca ÖİB, geçici iş ilişkisinin

işveren tarafıdır. ÖİB ile geçici işçi arasında yazılı bir iş sözleşmesi yapılması gerekmektedir.

Düzenlemenin gerekçesinde, yazılılık koşulunun, kötüye kullanmayı engellemek ve ispatı

kolaylaştırmak üzere getirildiği belirtilmiştir.1

4904 Sayılı Kanunun 18 inci maddesinin 2 nci fıkrasının d bendine göre, geçici iş ilişkisi

kurulmasında yazılık şartına, geriye dönük 2 yıl içinde toplam 3 kez uyulmaması halinin tespiti

halinde ÖİB’nin geçici iş ilişkisi kurma izni iptal edilmekte ve 3 yıl süreyle yeniden geçici iş ilişkisi

kurma izni verilmemektedir.

II.ÖİB ile Geçici İşçi Arasındaki Hukuki İlişki

4857 Sayılı İş Kanununun 7 nci maddesinin 11 inci fıkrası ve Özel İstihdam Büroları

Yönetmeliği’nin 6 ncı maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, kurulan geçici iş ilişkisinde, ÖİB, işveren

olarak kabul edilmiştir.

Yukarıda belirtilen yasal düzenleme uyarınca ÖİB ile geçici işçi arasında iş sözleşmesi yazılı

şekilde düzenlenecektir. Yazılı şekil burada geçerlilik koşuludur.

Yapılacak iş sözleşmesinin belirli süreli mi yoksa belirsiz süreli mi olacağı, diğer bir ifade ile

sadece ödünç süresiyle sınırlı olarak geçici işçiyle iş sözleşmesi bağıtlanıp bağıtlanmayacağı

konusunda, kanunda bir açıklık bulunmamaktadır.2

İş Hukukunda ilke olarak iş sözleşmelerinin belirsiz süreli olması asıl, belirli süreli olması ise

istisnadır. Bu kapsamda İş Kanununun 11 inci maddesinde, belirli süreli iş sözleşmesinin kurulması

objektif koşullara bağlanmıştır.3

1

Özel İstihdam Büroları Aracılığıyla Geçici İş İlişkisi Dr.Esra Yiğit Onikilevha Yayıncılık İstanbul Nisan 2019 S.138

Dr.Orhan Ersun Civan,İş Hukukunda Yeni Yaklaşımlar-Meslek Edinilmiş Ödünç İş İlişkisi İle İlgili Güncel

Gelişmeler,İstanbul Beta Yayınları 2017,S.104

3

A.g.e.S.104

2

Sayfa 1 / 4

ÖİB ile geçici işçi arasında yapılacak sözleşmenin türü istisnai haller ortaya çıkmadıkça

belirsiz süreli iş sözleşmesi olarak kabul edilmelidir.4

III. ÖİB ile Geçici İşveren Arasındaki Hukuki İlişki

4857 Sayılı İş Kanununun 7 nci maddesinin 11 inci fıkrasında, meslek edinilmiş geçici iş

ilişkisi kurulabilmesi için ÖİB ile geçici işveren arasında geçici işçi sağlama sözleşmesi yapılması

gerektiği düzenlenmiştir.

Yukarıdaki belirtilen yasal düzenleme ve ÖİBY’ nin 6 ncı maddesi uyarınca, ÖİB ile geçici işçi

çalıştıran işveren arasında yapılacak geçici işçi sağlama sözleşmesinde; sözleşmenin başlangıç ve

bitiş tarihi, işin niteliği, ÖİB’nin hizmet bedeli, varsa geçici işçi çalıştıran işverenin ve ÖİB’nin özel

yükümlülüklerine yer verilmesi gerekmektedir.

Geçici işçi sağlama sözleşmesi, kanunun lafzından anlaşılacağı üzere meslek edinilmiş

geçici iş ilişkisinde temel sözleşme niteliğinde olup ÖİB ile geçici işveren arasında akdedildiğinden

Borçlar Hukuku karakterli bir sözleşmedir.5

ÖİB, geçici işçi sağlama sözleşmesiyle, geçici işverene, ihtiyaç duyduğu nitelik ve sayıda

işçilerin sözleşmede öngörülen süre boyunca iş görme edimini geçici işveren bünyesinde ifa

edeceklerini taahhüt ederken, geçici işveren de büroya hizmet bedeli ödemekle yükümlü olmaktadır.

Geçici işçi sağlama sözleşmesinin içermesi gereken hususlar açıkça belirtilmiş ve

sözleşmenin yazılı olarak yapılacağı, madde metninde hükme bağlamıştır. Borçlar Kanunu’nun 12 nci

maddesinin 2 nci fıkrasında, ‘Kanunda sözleşmeler için öngörülen şekil, kural olarak geçerlilik

şeklidir. Öngörülen şekle uyulmaksızın kurulan sözleşmeler hüküm doğurmaz.’ düzenlemesi yer

almaktadır.

Geçici İşçi Sağlama Sözleşmesinin Borçlar Hukuku karakteri düşünüldüğünde, 6098 Sayılı

Türk Borçlar Kanununun 12 nci maddesinin 2 nci fıkrası gereğince , 4857 Sayılı İş Kanununun 7 nci

maddesinin 11 inci fıkrasında öngörülen yazılılık şartı bir geçerlilik şartıdır.

4857 Sayılı İş Kanununun 7 nci maddesinin 11 inci fıkrasında ayrıca, geçici işçi ile ÖİB

arasında yapılacak iş sözleşmesinde, işçinin ne kadar süre ile işe çağrılmazsa, iş sözleşmesini haklı

sebeple feshedebileceğinin yer alması gerektiği ve bu sürenin 3 ayı geçemeyeceği belirtilmiştir.

Bu durumda geçici işçi, iş sözleşmesini imzaladıktan sonra en çok 3 ayı geçtiği takdirde işe

çağrılmazsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilecek ve koşulları oluşmuş ise kıdem tazminatına

hak kazanabilecektir6

4857 Sayılı İş Kanununun 7 nci maddesinin 11 inci fıkrası gereğince, geçici işçi sağlama

sözleşmesinde, yapılacak işin niteliğinin yer alması zorunludur. Haliyle taahhüt edilen edimin ne

olduğu geçici işçi sağlama sözleşmesi ile belirlenmektedir.

4

5

A.g.e.S.105

İş Hukukunda Özel İstihdam Büroları Aracılığıyla İş İlişkisi Ali Baran Çetiz

Seçkin Yayıncılık Ankara 2020 S.38

6

A.g.e.s.38

Sayfa 2 / 4

ÖİB, geçici işçi sağlama sözleşmesi ile görülecek işi üstlenmemekte, işin geçici işçi

tarafından görülmemesi halinde doğacak zararları üstlenmektedir. Keza aksi takdirde geçici iş ilişkisi

değil alt işverenlik söz konusu olacaktır. Son olarak ÖİB’lerin geçici işçi sağlama sözleşmesiyle

üstlendiği borç herhangi bir hukuki ilişkiye de bağlı değildir. Taahhüt alacaklısı olan geçici işveren

ile üçüncü kişi işçi arasında hiçbir borç ilişkisi bulunmamaktadır.7

Yukarıda belirtilen düzenleme uyarınca, Geçici İşçi Sağlama Sözleşmesine, geçici işçinin

Türkiye İş Kurumu’ndan veya bir başka ÖİB’den hizmet almasını ya da iş görme edimi yerine

getirdikten sonra geçici işçi olarak çalıştığı işveren veya farklı bir işverenin işyerinde çalışmasını

engelleyen hükümler de konulamaz.

IV. Geçici İşçi ile Geçici İşveren Arasındaki Hukuki İlişki

4857 Sayılı İş Kanununun 7 nci maddesinin 11 inci fıkrası geçici işi ilişkisinde işverenin

ÖİB olduğunu açık bir biçimde ortaya koymuştur.

Doktrinde söz konusu taraflar arasında iş sözleşmesi benzeri bir hukuki ilişki olduğu ileri

sürülmektedir.8

İş Kanununun 7 nci maddesinin 9 uncu fıkrasında, geçici işverenin yetki ve

yükümlülükleri düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemede, “Geçici işverenin; işçiye talimat verme

hakkı, işyerindeki pozisyonları işçiye bildirme, geçici işçinin iş kazası ve meslek hastalığını ÖİB’lere

derhal, diğer ilgililere 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 13 ve 14

üncü maddelerine göre bildirme, geçici işçileri işyerindeki sosyal hizmetlerden eşit yararlandırma,

işyerindeki geçici işçilerin istihdam durumuna ilişkin varsa işyeri sendika temsilcisine bilgi verme ve

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 17 nci maddesi uyarınca gerekli eğitimleri verme ve iş

sağlığı ve güvenliği yönünden gerekli tedbirleri alma yükümlülüklerine yer verilmiştir.

İş Kanununun 7 nci maddesinin 10 uncu fıkrası uyarınca geçici işçinin, geçici işçiyi çalıştıran

işverenin işyerindeki çalışma süresince temel çalışma koşulları, bu işçilerin aynı işveren tarafından

aynı iş için doğrudan istihdam halinde sağlanacak çalışma koşulların altında olamaz.

İş Kanununun 7 nci maddesinin 12 inci fıkrası ise, geçici işverene, ÖİB’lerin işçiye karşı

ücret ödeme yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini kontrol ve ÖİB tarafından

ödenmeyen ücretin en çok 3 aylık miktarının, geçici işverence, ÖİB’lere ödenecek hizmet

tutarından mahsup ederek geçici işçiye ödeme yükümlülüğü getirmiştir.

İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin geçici iş ilişkisi kurulmasını

gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması halinde ise, geçici işçi çalıştıran işveren,

işyerinde bir ayın üstünde çalışan işçilerin ücretlerinin ödenip ödenmediğini işyerinde çalıştığı süre

boyunca her ay kontrol etmekle, ÖİB ise ücretin ödendiğini gösteren belgeleri aylık olarak geçici işçi

çalıştıran işverene ibraz etmekle yükümlüdür.

İş Kanununun 7 nci maddesinin 14 üncü fıkrası uyarınca, geçici işçinin işe ilişkin kusuru ile

neden olduğu zararlardan geçici işverene karşı sorumluluğu bulunmaktadır.

7

8

A.g.e.s.49

Mesleki Anlamda Geçici İşi İlişkisi Dr.Ayşegül Ekin Seçkin Yayınevi Ankara 2020 S.120

Sayfa 3 / 4

Yukarıda belirtildiği üzere, Kanun geçici işçi ile geçici işverenin karşılıklı yetki ve

sorumluluklarını emredici kurallara bağlamıştır.

Bu durum doktrinde, iki taraf arasındaki hukuki ilişkinin doğrudan kanundan doğan iş ilişkisi

benzeri bir ilişki olduğu şeklinde de değerlendirilmektedir.9

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

9

İş Hukukunda Özel İstihdam Büroları Aracılığıyla İş İlişkisi Ali Baran Çetiz Seçkin Yayıncılık Ankara 2020 S.53

Sayfa 4 / 4