İdarelerce Ücret Niteliğindeki Ödemelerin Toplu Olarak Ödenmesine Karar Verilmesi

İDARELERCE ÜCRET NİTELİĞİNDEKİ ÖDEMELERİN TOPLU OLARAK

ÖDENMESİNE KARAR VERİLMESİ

Kamuoyunda süper emeklilik adıyla bilinen 506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun

Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Kanuna Ek ve Geçici Maddeler Eklenmesine Dair

20/6/1987 tarihli, 3395 sayılı kanunun geçici 5. maddesi ile;

“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile 991

sayılı Kanuna göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından gösterge tablosunun en üst

göstergesinden aylık almakta olanlar ile aylık talebinde bulunmuş olup, henüz işlemleri

tamamlanmamış olanlardan gösterge tablosunun en üst göstergesinden aylık bağlanmaya

hak kazananlar;

l- Bakanlar Kurulunca tespit edilecek geçici gösterge tablosundaki derece ve

kademelerden hangisi üzerinden borçlanarak prim ödeyeceklerini tespit ederek altı ay

içinde kuruma yazılı olarak bildirmek,

2- Müracaat tarihini takip eden ay başından başlamak üzere her ay için 30 gün itibariyle

ve I inci bende göre seçeceği derece ve kademenin karşılığı göstergenin, aynı tarihte

yürürlükte olan katsayı ile çarpımına göre bulunacak borçlanmaya esas matrah üzerinden

yüzde 20 oranında prim ödemek,”

suretiyle borçlanmaları ve borçlanma tutarlarını belirtilen süre içinde ödemeleri

halinde aylık bağlanmış veya aylık bağlanacak olanlara kanunun ekinde yer alan geçici

gösterge tablosu üzerinden aylık bağlanması hükme bağlanmıştır.

506 sayılı Kanunun Prime Esas Ücretler başlığını taşıyan mülga 77. maddesindeki:

” Sigortalılarla işverenlerin bir ay için ödeyecekleri primlerin hesabında

a) ……………

b) …………….,

c) İdare veya kaza mercilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında yazılı

kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin,

Brüt toplamı esas alınır.”

Hükmündeki, İdare veya kaza mercilerince verilen kararlar gereğince ücret

niteliğinde olup sigortalılara geriye dönük olarak ödenmesine karar verilen ve

ödemelerin tümünün ilişkin oldukları ay/aylarla ilişkilendirmeksizin tamamının ödenmiş

olduğu ayın kazancına yüklenerek tavana kadar prime tabi tutulması nedeniyle toplu iş

sözleşmesine tabi işyerlerinde çalışan ve SPEK üst sınırından prim ödeyen sigortalılardan,

sigorta primine esas kazanç tutarları 3395 sayılı kanunun öngördüğü “gösterge tablosunun

en üst göstergesinden aylık almakta olanlar ile aylık talebinde bulunmuş olup, henüz

işlemleri tamamlanmamış olanlardan gösterge tablosunun en üst göstergesinden aylık

bağlanmaya hak kazananlar” şartını sağlayamamış olanların büyük bir bölümünün iş

mahkemelerine dava açmaları sonucunda mahkemelerce verilen kararlarda “ücret ve ücret

niteliğinde olan kazançların ilişkin oldukları ay/aylar itibariyle prime tabi tutulması gerektiği,

bu nedenle toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinde TİS görüşmelerinin uzaması üzerine

geriye dönük olarak ücret ve ücret niteliğinde alacağı doğan ve TİS’ nin imzalanmasından

Sayfa 1 / 3

sonra bu alacakları ödenen sigortalıların bu alacaklarının da ilişkin oldukları ay/aylar

itibariyle sigorta primine tabi tutulması gerektiğine” karar verilmesi üzerine dava açan

sigortalılar bakımından üst gösterge tablosundan aylık alma hakkı kazanılmış, bu davaların

Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından kaybediliyor olması nedeniyle Kurum yönetim

kurulunca toplu iş sözleşmesi üzerine yapılan geriye dönük ücret ve ücret niteliğindeki

ödemelerin ilişkin oldukları ay/aylar itibariyle prime tabi tutulması yönünde karar alınarak

uygulama bugünkü şekline çevrilmiştir.

Hak edilen ücretler ait oldukları ay itibariyle prime tabi tutulurken prim ve ikramiye

gibi diğer ödemeler ödemenin yapıldığı ay itibariyle prime tabi tutulmaktadır.

Özellikle mahkeme kararları üzerine geriye doğru ücret niteliğinde bir ödeme

yapılmaya hak kazanmış sigortalılar bakımından ödemelerin prime tabi tutulması ve

dolayısıyla belgelerin düzenlenmesi konusunda Kurumun yıllardır süren uygulaması karara

konu ödemenin mahiyetine göre ilişkin oldukları aylar veya ödemenin yapıldığı ay itibariyle

belgelerin düzenlenmesi şeklinde yürütülmüştür.

Yani kararda ödenmesine hükmedilen tutarların ücret ve ücret mahiyetinde olması

halinde ilişkin olduğu/oldukları aylar itibariyle, prim /ikramiye gibi ücret dışı

ödemeler olması halinde ise ödemenin yapıldığı/yapılacağı ay/aylar dikkate alınarak

prime tabi tutulması gerekmektedir.

Ancak, Yargıtay’ın yakın tarihli bir kararına göre, yargı kararı ile hak kazanılan ve

ücret niteliğinde olan kazançlar hak kazanıldığı değil, ödemenin yapıldığı ayın prime

esas kazanç matrahına dâhil edilecektir. Sözleşme sona ermiş ise, sözleşmenin sona

erdiği son ayın kazancına dâhil edilecektir. Ücret dışındaki kazançların iş sözleşmesinin

mevcut olmadığı bir dönemde ödenmesi halinde, prime esas kazancın tabi olduğu en son

ayın kazancına dâhil edilecektir. (Y 10. HD’nin 01.03.2012 tarih, 2010/9799-3613 sayılı

kararı; Y 10. HD’nin 2.2.2012 tarih, 2010/9799-3613 sayılı kararı)

Yukarıda belirtilen yargı kararı karşısında kurum henüz uygulamayı

değiştirmemiş olup yine geriye dönük olarak gerek mahkeme ve gerekse idarece

verilen kararlara istinaden yapılan ücret ve ücret niteliğindeki ödemeleri ilişkin

oldukları ay/aylar itibariyle prime tabi tutmaktadır.

Yargıtay;

Toplu sözleşme farklarının ödenmesine ilişkin bir kararında, “…sözü edilen bentlerin

uygulanmasında, hak etme geçmiş aylara ilişkin olsa dahi, henüz hak etmenin söz konusu

olmadığı geçmiş yıllar değil, hak etme olgusunun gerçekleştiği ay göz önünde tutulmalıdır...”

derken,

Daha sonra söz konusu farkların, ödendiği ayın ücretine eklenmesinin Kurum

aleyhine sonuç doğuracağını, zira bu farkların ödemenin yapıldığı ayın ücretini

yükselteceğini ve yükselen ücretin tavanı aşan kısmından prim alınamayacağını belirterek,

toplu iş sözleşmesi hükümleri gereğince, geçmiş aylara ait olmak üzere işçilere verilecek

ücret farklarının, SSK. 77/1-a (5510 m. 80/a-1) hükmü kapsamında düşünülerek ve ilgili

olduğu aylarda hak edilmiş ücretler olarak nitelenmesi gerektiğine,

hükmetmiştir.

Sayfa 2 / 3

Yargıtay yine yukarıda da belirtildiği üzere uygulamayı eskiye döndürecek olan bir

karar değişikliği yaparak geriye yönelik ücret ödemelerinin, ödemenin yapıldığı ay itibariyle

hak kazanıldığına karar vermiştir.

Bu durumda Sosyal Güvenlik Kurumunun 5510 sayılı Kanunun 80. maddesindeki

“İdare veya kaza mercilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında yazılı kazançlar

niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin” hükmünün “ idare

veya kaza mercilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında belirtilen

niteliğinde olmak üzere sigortalıların hak ettiği veya sigortalılara ödenmesine karar

verilen kazançlar” şeklinde değiştirilmesi sonucunda aynı maddedeki “ücretler hak

edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle

ödendiği ayın kazancına dahil edilir” hükmü uyarınca idare ve kaza mercilerince verilen

kararlara istinaden yapılacak olan ödemenin mahiyetine göre hak edildiği ay veya ödendiği

ay itibariyle prime tabi tutulması gerekeceğinden, yani ödemenin mahiyetinin ücret ve ücret

niteliğinde olması halinde ait oldukları ay/aylar itibariyle, diğer tür ödemeler ise ödemenin

yapıldığı ay itibariyle prime tabi tutulacak ve bu sorun giderilerek hem kurumun hem de

yargı mercilerinin bir sıkıntısı giderilmiş olacaktır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ

Sayfa 3 / 3