Çıraklık ve Stajyerlik Eğitimi Yapanların 5510 Sayılı Kanun Karşısındaki Sigortalılıkları

ÇIRAKLIK VE STAJYERLİK EĞİTİMİ YAPANLARIN 5510 SAYILI KANUN

KARŞISINDAKİ SİGORTALILIKLARI

506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun mulga 3’ uncu maddesinin bazı sigorta kolları

uygulanmayacak olan sigortalılarla ilgili 2’ nci fıkrasının (B) bendinde “Özel kanunda tarifi ve

nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan sure içinde analık, malulluk,

yaşlılık ve olum sigortaları ile bu kanunun 35 inci maddesi hukumleri uygulanmaz.” hukmu yer

almıştır.

Soz konusu hukum uyarınca ozel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında,

çıraklık devresi sayılan sure için, iş kazaları ile meslek hastalıkları ve hastalık sigortaları

uygulanmıştır.

Madde de sozu edilen ozel kanun (2089 sayılı Çırak, Kalfa ve Ustalık Kanunu) 5/7/1977

tarihinde yururluge girmiş oldugundan, bu tarihten sonra anılan Kanun kapsamına alınan il ve

meslek dallarında çalıştırılan çıraklar hakkında 506 sayılı Kanunun ilgili hukumleri

uygulanmıştır.

Ancak, 2089 sayılı Kanun, 19/06/1986 tarih ve 19139 sayılı Resmı Gazete ‘de yayınlanmak

suretiyle aynı tarihte yururluge giren 3308 sayılı “Çıraklık ve Meslek Egitimi Kanunu” ile

yururlukten kaldırılmış ve aday çırak, çırak ve işletmelerde beceri egitimi goren ogrencilerin

sigortalılık durumu bu Kanunla duzenlenmiştir.

3308 sayılı Kanunun 25 inci maddesinde aday çırak, çırak ve işletmelerde meslek egitimi

goren ogrencilere, sozleşmenin akdedilmesi ile birlikte 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun

İş Kazaları ile Meslek Hastalıkları ve Hastalık sigortaları hukumlerinin uygulanacagı

ongorulmuştur.

Buna gore. 1/1/1977 tarihinden itibaren 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Egitimi Kanunu

kapsamında bulunan illerdeki Çıraklık Egitim Merkezleri ve beceri egitimi yaptıran meslek ve

teknik lise mudurlukleri tarafından matbu sozleşme duzenlenmiş olan aday çırak, çırak ve

ogrenciler hakkında 506 sayılı Kanunun çıraklara ilişkin hukumleri uygulanmıştır.

Anılan Kanuna gore hazırlanmış olan “Aday Çırak, Çırak ve İşletmelerde Beceri Egitimi

Goren ogrencilerin Sigorta İşlemleri Hakkında Yonetmelik” 29/ 01/1987 tarihli 19356 sayılı

Resmı Gazete ‘de yayınlanmak sureliyle 1/1/1987 tarihi itibariyle yururluge girmiştir.

Soz konusu yonetmeligin 14’uncu maddesinde aday çırak, çırak ve ogrencilerin esas

işverenleri, beceri egitim gordukleri işyeri sahipleri olacaktır. Ancak, 3308 sayılı Kanunun

uygulanması ile ilgili Yonetmeligin 8’inci ve 13’uncu maddelerinde aday çırak, çırak ve

ogrencilerin prim belgelerinin verilmesinin ve sigorta primlerinin odenmesinin 1.1.1987

tarihinden itibaren merkez veya okul mudurluklerince yerine getirilecegi ongorulmuş

bulunmaktadır.

Bu itibarla, prim belgelerini vermek ve sigorta primlerini odemek zorunda olan

merkez veya okul mudurlukleri, Kuruma verdikleri işyeri bildirgelerine istinaden işyeri tescil

ettirmişler, çıraklık merkezinin bulundugu illerde ise her meslek alanı (işkolu) için ayrı birer

işyeri dosyası açılmıştır. Ökul ve merkez mudurlukleri adına işyeri tescili sadece gerekli

kayıtların tutulması, prim belgelerinin duzenlenmesi ve sigorta primlerinin odenmesi amacıyla

yapılmıştır.

Sayfa 1 / 4

506 sayılı Kanunun 74’uncu maddesine gore, İş Kazalarıyla Meslek Hastalıkları Sigortası

Primi oranı, işyerinde yapılan işin, iş kazası ve meslek hastalıgı bakımından gosterdigi tehlikenin

agırlıgına gore ve bu hususta Bakanlar Kurulunca yururluge konulmuş olan prim tarifesi esasları

dahilinde tespit edilmekle birlikte, Yonetmeligin 5’inci maddesinde, aday çırak, çırak ve

işletmelerde meslek egitimi goren ogrenciler için odenecek iş kazaları ve meslek hastalıkları

sigorta primlerinin, 506 sayılı Kanunun 73 uncu maddesinin (A) fıkrasına gore hesaplanacagı

ongorulmuştur.

Bu bakımdan Çıraklık Egitimi Merkez Mudurluklerinin işkolu kodu, her bir ilde uygulanan

meslek alanlarına gore prim tarifesine istinaden tayin edilmiş, okul mudurluklerinin işkolu

kodları ise, prim tarifesinin 4’uncu maddesine istinaden okul idaresinin egitim yaptırmakta

oldugu meslek dallarından en yuksek tehlike sınıfına giren işin prim oranına gore tespit

edilmiştir.

Merkez ve okul mudurlukleri aday çırak, çırak ve işletmelerde beceri egitimi goren

ogrenciler için 1.1.1987 tarihi itibariyle sigortalı işe giriş bildirgesi duzenleyerek aynı tarih

itibariyle açılmış olan işyeri sicil numaraları uzerinde kuruma vermişlerdir.

Yonetmeligin 8 inci maddesinde bahsi geçen prim belgeleri, kurum tarafından “aylık sigorta

primleri bildirgesi” ile 3308 sayılı Kanuna tabi aday çırak, çırak veya ogrencilerin isim

listesinden ibaret olmak uzere uygulanmıştır.

Ökul ve merkez mudurlukleri, aday çırak, çırak ve ogrencilerin o ay içerisinde sigorta

primleri hesabına esas tutulacak prime esas kazancını, prim odeme gun sayılarını ve sigorta

primleri için gerekli diger bilgileri gosteren aylık sigorta primleri bildirgesini doldurarak en geç

ertesi ayın sonuna kadar Kuruma vermekle, okul ve merkez mudurlukleri, aday çırak, çırak ve

ogrencileri gosterir listeyi iki nusha halinde duzenleyerek ilk nushasını Kuruma gondermişler,

ikinci nushasını da okul veya merkez mudurluklerinde muhafaza etmekle, yukumlu

tutulmuşlardır.

3308 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin dorduncu fıkrasında aday çırak, çırak ve

işletmelerde meslek egitimi goren ogrencilere sozleşmenin akdedilmesiyle, 506 sayılı

Sosyal Sigortalar Kanununun İş kazaları ile Meslek Hastalıkları ve Hastalık sigortaları

hukumlerinin uygulanacagı, sigorta primlerinin 1475 sayılı İs Kanununun 33’uncu maddesi

geregince bunların yaşına uygun’ asgari ucretin %50’si uzerinden Bakanlık butçesine

konulan odenekle karşılanacagı ongorulmuştur.

Buna gore;

16 yaşından kuçukler için belirlenen gunluk asgari ucret baz alınarak bu ucretin bir

aylık tutarının %50'si prim hesabına esas tutulmuş, ay içinde 16 yaşını dolduranların

durumu ertesi ayın prim hesaplanmasında dikkate alınmıştır.

İş kazaları ile meslek hastalıkları sigorta primi, prim tarifesine uygun olarak işyerinin tasnif

edildigi tehlike sınıfına gore, hastalık sigortası primi %4 oranı uzerinden uygulanmıştır.

Merkez ve okul mudurlukleri, hesaplanan sigorta primlerini, tam ay uzerinden hesaplanarak

aylık sigorta primleri bildirgesine istinaden en geç ertesi ayın sonuna kadar Kuruma

odemişlerdir.

Sayfa 2 / 4

3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Egitimi Kanunu’nun 25 inci maddesinde aday çırak, çırak ve

işletmelerde meslek egitimi goren ogrencilere, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun İş kazaları

ile Meslek Hastalıkları ve Hastalık Sigortaları hukumlerinin uygulanacagı, ancak aynı Kanunun

23, 24, 35 ve 42’nci maddeleri hukumlerinin uygulanmayacagı ongorulmuştur.

İlgili Yonetmeligin 18 inci maddesinde de Hastalık Sigortasından aday çırak, çırak ve

ogrencilerin sadece kendilerinin yararlanacagı, bunlar hakkında 506 sayılı Sosyal Sigortalar

Kanununun 23, 24, 35 ve 42’nci madde hukumlerinin uygulanmayacagı belirtilmiştir.

2008 yılı Ekim ayı başından itibaren 5510 sayılı Kanunun 5 inci maddenin birinci fıkrasının

(b) bendi kapsamında;

3308 sayılı Kanunda belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki egitim goren

ogrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalıgı ile hastalık sigortası, Meslek liselerinde

okumakta iken veya yuksek ogrenimleri sırasında staja tabi tutulan ogrenciler ile 2547 sayılı

Kanunun 46’ncı maddesine tabi olarak kısmi zamanlı çalıştırılan ogrencilerden aylık prime esas

kazanç tutarı, 82’nci maddeye gore belirlenen gunluk prime esas kazanç alt sınırının otuz

katından fazla olmayanlar hakkında ise iş kazası ve meslek hastalıgı, sigortası uygulanmış olup,

bunlar Kanunun 4’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine gore sigortalı sayılmışlardır.

Ancak, 3308 sayılı Kanunun 37’nci maddesinde, Milli Egitim Bakanlıgının orgun egitim

sisteminden ayrılmış, istihdam için gerekli yeterliklere sahip olmayan kişilerin iş hayatında

istihdam imkanı olan gorevlere hazırlamak amacıyla meslek kursları duzenleyecegi, kurslara

katılanların kursa devam ettikleri surece bu Kanunun çırak ve ogrencilere verdigi haklardan

yararlandırılacagı ongoruldugunden, bu kurslarda mesleki egitim goren ogrenciler de Kanunun

5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı sayılmışlardır.

6111 sayılı Kanunla yapılan duzenleme ile Kanunun 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b)

bendinde, 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde ve 87’nci maddesinin (e) bendinde

yer alan “zorunlu” ibaresi 1/3/2011 tarihinden geçerli olmak uzere madde metinlerinden

çıkartılmıştır.

Yine Kanunun 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde yapılan diger bir duzenleme

ile de 1/3/2011 tarihinden itibaren bunlardan bakmakla yukumlu olunan kişi durumunda

olmayanlar genel saglık sigortası kapsamına alınmışlardır. Bu nedenle, 1/3/2011 tarihinden

itibaren meslek liselerinde okumakta iken veya yuksek ogrenimleri sırasında ogrenim gordukleri

okulları tarafından zorunlu staja tabi tutulan ogrencilerin yanında, staj zorunlulugu olmadıgı

halde okulları tarafından staj yapması uygun gorulen ogrenciler de staja başladıkları tarihten

itibaren sigortalı sayılacaklardır.

Sayfa 3 / 4

Öte yandan, meslek liselerinde okumakta iken veya yuksek ogrenimleri sırasında staja

tabi tutulan ogrenciler kısa vadeli sigorta kollarına tabi tutuldugundan ve 5510 sayılı kanundan

dogan yukumlulukler ogrenim gordukleri okullarınca yerine getirildiginden, oncelikle staja tabi

tutulacak olan ogrencinin staj gorecegi işyeri işverenlerince staja kabul edildiklerine ilişkin

işverence doldurulup tasdik edilmiş bir belgenin okul idaresine verilmesi ve bilahare staj

suresince kısa vadeli sigorta kollarına ilişkin sigorta bildirimlerinin ve odemelerin de okul

idarelerince yerine getirilmesi gerekmektedir.

Bu nedenle herhangi bir işverenin kendiliginden bir kişiyi stajyer olarak çalıştırması

mumkun bulunmadıgından egitim gordukleri okullarından stajyer olarak bir işverenin yanına

gonderilmemiş olan ogrenciler için stajyerlik soz konusu olmayacaktır.

Ulkemizde ogrenim goren yabancı uyruklu ogrenciler ilk kayıt tarihinden itibaren uç ay

içinde talepte bulunmaları halinde genel saglık sigortalısı olmakta, bu surede talepte

bulunmayanlar hakkında ogrenimleri suresince genel saglık sigortası hukumleri

uygulanmamaktadır. Genel saglık sigortasından yararlanmak isteyenlerce kanunun 82’nci

maddesine gore belirlenen prime esas gunluk kazanç alt sınırının uçte birinin 30 gunluk tutarı

uzerinden genel saglık sigortası primi odenmektedir.

Ulkemizdeki okullarda okuyan yabancı uyruklu ogrencilerin, herhangi bir işverenin yanında

staj nedeniyle çalıştırılmaları durumunda, tıpkı Turk ogrenciler gibi staj gordukleri sure zarfında

ogrenim gordukleri okullarınca kısa vadeli sigorta kolları uzerinden sigortalı yapılması

gerekmektedir.

Ancak, yabancı bir ulkede ogrenim goren gerek Turk gerekse yabancı uyruklu ogrencilerin,

ulkemizde bir işverenin yanında stajyer sıfatıyla çalıştırılması, başka bir ifade ile bu durumda

olan ogrencilerin ulkemizde stajyer olarak sadece kısa vadeli sigorta kollarına tabi tutularak staj

yapmaları (çalıştırılmaları) kanunen mumkun gorulmemektir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ

Sayfa 4 / 4