Geçici Görevle Yurt Dışına Gönderilen veya Geçici Görevle Ülkemizde Görevlendirilenlerin Sigortalılığı

GEÇİCİ GÖREVLE YURT DIŞINA GÖNDERİLEN VEYA GEÇİCİ GÖREVLE

ÜLKEMİZDE GÖREVLENDİRİLENLERİN SİGORTALILIĞI

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun Sigortalıların

İşleri Nedeniyle Geçici Olarak Yurt Dışında Bulunmaları başlığını taşıyan 10 uncu

maddesinde, “ 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalıların

işverenleri tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilmeleri, (c) bendinde sayılan

sigortalıların mevzuatlarında belirtilen usule uygun olarak yurt dışına gönderilmeleri

veya (b) bendinde sayılanların sigortalılığa esas çalışması nedeniyle yurt dışında

bulunmaları halinde, bu görevleri yaptıkları sürece, sigortalıların ve işverenlerin sosyal

sigortaya ilişkin hak ve yükümlülükleri devam eder.” hükmü yer almıştır.

Yukarıda açıklanan hükme göre sigortalının yurt dışında geçici olarak

görevlendirilmesi halinde görevlendirilen ülkenin, ülkemizle arasında sosyal güvenlik

sözleşmesi olan ve olmayan ülke olarak ikiye ayrılması ve mevzuatının ona göre

değerlendirilmesi gerekmektedir.

1- Sosyal Güvenlik Sözleşmesi Olan Bir Ülkede Görevlendirilen Sigortalılar

Yukarıda da belirtildiği üzere kanunun 10 uncu maddesinde kanunun 4 üncü

maddesinin birinci fıkrasının a bendi kapsamındaki sigortalıların geçici görevle yurt

dışına gönderilmeleri halinde bu görevlendirme süresince tıpkı ülkemizde çalışıyorlarmış

gibi sigortalılıklarının devam ettirilmesi gerektiğinden, görevlendirildikleri ülkenin

sosyal güvenlik sistemine tabi olmamaları bakımından işverenlerince işyerinin bağlı

olduğu Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat edilerek geçici görevlendirmeye ilişkin belge

ile birlikte sigortalının kendisinin ve varsa bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık

yardımlarının kurumca karşılanacağına ilişkin belgelerin düzenlenmesi ve bu belgelerin

gidilen ülkedeki Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmesi gerekmektedir.

Dolayısıyla geçici görev süresince sanki ülkemizde çalışıyorlarmış gibi sigortalılık

bildirimlerinin yapılması gerekmekte daha doğru bir ifade ile tüm sosyal güvenlik

yükümlülüklerinin ülkemizden yerine getirilmesine devam edilmesi icap etmektedir.

Geçici görev belgesindeki sürenin bitmesi ve işin bitirilememiş olması halinde

geçici görev belgesinin düzenlenmiş olduğu Sosyal Güvenlik Merkezine müracaat edilerek

görev belgesindeki sürenin uzatılmasının talep edilmesi gerekmektedir.

2- Sosyal Güvenlik Sözleşmesi Olmayan Bir Ülkede Görevlendirilen

Sigortalılar

Ülkemiz ile uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde iş

üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk

işçileri hakkında zorunlu olarak kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası

hükümleri, bu sigortalıların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak istemeleri hâlinde ise

Kanunun 50 nci maddesinin ikinci fıkrasının Türkiye’de yasal olarak ikamet etme şartı ile

aynı fıkranın (a) bendinde belirtilen şartlar aranmaksızın haklarında genel sağlık

sigortası primi hariç isteğe bağlı sigorta hükümleri uygulanır.

Sayfa 1 / 5

Sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce

çalıştırılmak üzere bu ülkelere götürülen Türk işçileri de geçici görevle yurt dışına

gönderilmiş sayılır. Sigortalılıkla ilgili işlemlerde Kanunun 4’üncü maddesinin birinci

fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalılara ilişkin hükümler uygulanır. Yurtdışında bu

işlerde çalıştığı sürece sigortalılıklarına ilişkin hak ve yükümlülükleri devam eder.

Yurtdışına sigortalı götürecek işveren şirket, Türk kanunlarına göre kurulu ve

tescilli olmalıdır. Ortaklarının tamamı veya bir kısmı Türk olan ve işin yürütüldüğü

yabancı ülke mevzuatına göre kurulan şirketlerin sigorta talepleri kabul edilmemektedir.

Yurt dışında üstlenilen işin işverenin Kurumda tescili olan, devamlı mahiyetteki

işyerinden bildirimi yapılan sigortalılarca yapılacak olması halinde, işyerinin işkolu

kodunun yurtdışında üstlenilen işe uygun olması gerekir. İşveren durumu dilekçeyle

Kuruma bildirir. Dilekçe ekine, işin alındığını belgeleyen sözleşme örneği ile ilgili ülkedeki

Türkiye Cumhuriyeti Dış Temsilciliği yazısı veya Dış Ticaret Müsteşarlığı’nca

düzenlenecek belge eklenir.

İşverenler, aldıkları işi yeni tescil edecekleri işyerinden bildirilecek sigortalılarca

yapacaklarsa; işletme merkezlerinin bağlı olduğu Kurum ünitesine işyeri dosyası tescil

ettirerek sosyal sigorta yükümlülüklerini bu dosyadan yerine getirirler. İşyeri bildirgesi

ekine işin alındığını belgeleyen sözleşme örneği ile ilgili ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Dış

Temsilciliği yazısı veya Dış Ticaret Müsteşarlığı’nca düzenlenecek belge eklenir.

Sosyal Güvenlik Kurumunca Türkiye İş Kurumu’na ibraz edilmek üzere,

yurtdışında çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerinin sigortalılık durumları ile ilgili

olarak işverenlere bir yazı verilir.

Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamındaki

sigortalıların yabancı ülkelere geçici görevle gönderilmeleri halinde sigortalı işe giriş

bildirgeleri Kanunun 8 inci maddesi hükmü uyarınca Türkiye’deki işyerinde işe

başlatılmadan evvel Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmelidir. Aynı fıkranın (b) bendi

kapsamındaki sigortalıların sigortalılık bildirimlerinin de Kanunun 8 inci maddesinde

belirtilen süre içinde ilgili kurum ve kuruluşlarca yapılmış olması gerekmektedir.

Yabancı ülkelere sefer yapan ulaştırma araçlarına sefer esnasında alınarak

çalıştırılanlar ile Kuruma ilk defa işyeri bildirgesi verilecek işyerlerinde; ilk defa sigortalı

çalıştırmaya başlanılan tarihten itibaren bir ay içinde çalışmaya başlayanlar için,

çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç söz konusu bir aylık sürenin dolduğu tarihe

kadar,

Kamu idarelerince yurt dışı görevde çalışmak üzere işe alınanların, işten ayrılmış

olsalar dahi, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren üç ay içinde,

ilgili üniteye yapılan bildirimler de, sigortalılık başlangıcından önce bildirilmiş

sayılır.

Yabancı ülkelere geçici görevle gönderilen sigortalıların muhtasar prim ve hizmet

belgeleri belgenin ilişkin olduğu ayı takip eden ayın 26’ncı günü bitimine kadar Kuruma

verilir.

Sayfa 2 / 5

Yabancı ülkelere sefer yapan ulaştırma araçları, muhtasar prim ve hizmet

belgesinin Kuruma verilme süresi içinde Türkiye’ye dönmemişse bu araçlarda çalıştırılan

sigortalıya ait muhtasar prim ve hizmet belgeleri, verilme süresinin sona erdiği tarihten

itibaren bir ayı geçmemek şartıyla araçların Türkiye’ye dönüş tarihini takip eden ayın

26’ncı günü bitimine kadar verilir.

Yabancı ülkelere sefer yapan ulaştırma araçları, sigorta primlerinin ödenmesi

gereken süre içinde Türkiye’ye dönmemişse, bu araçlarda çalıştırılan sigortalılara ait

sigorta primleri, Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının a ve b bendi kapsamındaki

sigortalılar için araçların Türkiye’ye dönüşünü takip eden ayın sonuna kadar, c bendi

kapsamındaki sigortalılar için ise dönüşü takip eden 15’inci günü akşamına kadar Kuruma

ödenir. Ancak, sigorta primlerinin ödenmesi gereken süre her hâlükârda bu maddede

belirtilen ödeme süresinin sona erdiği tarihten itibaren bir ayı geçemez.

Sigortalıların yabancı ülkelerde bulundukları sırada meydana gelen iş kazası,

meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde muayene ve tedavileri için, sigortalı

tarafından yapılan ve Kanuna uygun olan harcamalar, mahalli konsolosluktan tasdikli

rapor ve sair belgelere dayanılarak, ödeme tarihindeki Merkez Bankası döviz satış kuru

üzerinden hesaplanmak suretiyle Türk Lirası olarak sigortalıya kurumca ödenir.

Ancak, sigortalının yabancı ülkede klinikte yatarak tedavi görmesi veya buna

cerrahi müdahale yapılması için, tedavisinin yurda dönüşüne kadar gecikmesinde sıhhi

sakınca bulunduğunun, tedaviyi yapan tesislerce verilmiş ve mahalli konsoloslukça tasdik

edilmiş raporlara istinaden tespit edilmiş olması şarttır.

Durumu Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 99, 100 ve 101 inci maddelerine

uygun olan sigortalının tedavi gördüğü sağlık tesislerinden alacağı raporlarda belirtilen

tedavi ve istirahat sürelerine ait, Kanuna göre hak kazandığı geçici iş görmezlik

ödenekleri, raporun kurumca tasdik şartı aranmaksızın Türk Lirası olarak ödenir.

Durumu Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 99, 100 ve 101 inci maddesine

uygun olan sigortalıların yurt dışında tek hekimden almış olduğu ve istirahat süresi 10

günü geçmeyen raporlar, aynı Yönetmeliğin 44’üncü maddesinde belirlenen hekimler

tarafından tasdik edildiği takdirde geçerli sayılır.

İşveren, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde, Kurum

tarafından işe el konuluncaya kadar sağlık durumunun gerektirdiği her türlü sağlık

yardımlarını, Kanundaki esaslarla sağlamakla ayrıca, bu Kanuna göre hak kazandığı geçici

iş göremezlik ödeneğini de vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine

getirilmesindeki savsama ve gecikmeden dolayı işveren gerek Kurumun gerekse

sigortalının uğrayacağı her türlü zarardan sorumludur.

Kurum, Kanuna uygun olarak yapılan ve belgelere dayanan bütün sağlık

yardımları masrafları ile geçici iş görmezlik ödenekleri tutarını işverene öder.

Ancak, sigortalının yabancı ülkelerde klinikte yatılarak tedavi ettirilmesi veya

buna cerrahi müdahale yapılması için, sigortalının tedavisinin yurda dönüşüne kadar

gecikmesinde sıhhi sakınca bulunduğunun tedaviyi yapan tesislerce verilmiş ve mahalli

konsoloslukça tasdik edilmiş raporlara istinaden tespit edilmiş olması şarttır.

Sayfa 3 / 5

Yabancı ülkelerde yapılan sağlık yardımları masrafları karşılığı, işverene ödeme

tarihindeki T.C. Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden hesaplanarak Türk Lirası

olarak ödenir.

Yabancı ülkelerde meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık

olayları için Kanunda belirtilen haber verme süreleri, sigorta olayını takip eden;

30 gün içinde Türkiye’ye dönen sigortalılar için, Türkiye’ ye döndüğü tarihi

takip eden ilk iş gününden itibaren işlemeye başlar. Dönüş tarihinin tespitinde,

sigortalının Türkiye’ye deniz ulaştırma aracı ile girmişse ilk Türk limanına girdiği, hava

ulaştırma aracı ile girmişe ilk Türk hava alanına indiği, kara ulaştırma aracı ile girmişse,

sınır kapılarından Türkiye’ ye girdiği tarih esas alınır.

30 günden sonra Türkiye’ye dönecek sigortalılar için, tedavinin bitmesini

takip eden 15 günü takip eden günden itibaren başlar.

3- Geçici Görevle Gelen Sözleşmesiz Ülke Vatandaşlarının Sigortalılık

Durumları

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü

maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi gereğince, yabancı uyruklu kişilerden hizmet akdi

ile çalışanlar 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olarak sigortalı

sayılmışlar, Kanunun 6’ncı maddesinin (e) bendinde ise Uluslararası sosyal güvenlik

sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla; yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir

kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye üç ayı geçmemek üzere bir

iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişilerin

sigortalı sayılmayacakları hükme bağlanmıştır.

Yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından o kuruluş adına ve

hesabına Türkiye’ye bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi

olduğunu belgeleyen kişilerin Kanunun öngördüğü üç aylık süreden sonra zorunlu olarak

sigortalı olması gerektiğine göre;

1- Bu kişilerin işvereni kim olacaktır?

2- Ücretlerinin de kendisini gönderen işverenince ödendiği dikkate alındığında

sigorta primlerini kim ödeyecektir?

3- Prime esas kazanç tutarı olarak ne bildirilecektir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun;

Sigortalılığın başlangıcı başlıklı 7 nci maddesinde, sigorta hak ve yükümlülüklerinin

4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için,

çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında

tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları

tarihten itibaren başlayacağı,

Sayfa 4 / 5

İşvereni tanımladığı 12’nci maddesinde, 4’üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve

(c) bentlerine göre sigortalı sayılan kişileri çalıştıran gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel

kişiliği olmayan kurum ve kuruluşların işveren olduğu,

Günlük kazanç sınırlarına ilişkin 82’nci maddesinde, günlük kazançları alt sınırın

altında olan sigortalılar ile ücretsiz çalışan sigortalıların günlük kazançları alt sınır

üzerinden, günlük kazançları üst sınırdan fazla olan sigortalıların günlük kazançları da üst

sınır üzerinden hesaplanır.

hükümleri bulunmaktadır.

Kanunda yabancı bir işveren tarafından onun görevlendirmesi ile ülkemize gelen

ve bir işverenin işyerinde üç aydan fazla çalışan bir kişinin sigortalı olması öngörülmüş

ise de ülkemize işvereninin vermiş olduğu görev nedeniyle gönderilen kişinin işvereni

yabancı ülkedeki işvereni olduğundan, ülkemizde işverenlik ve sigortalılık durumu

oluşmamaktadır.

Ancak, Kanunun yukarıda belirtilen hükümleri dikkate alınarak zorunlu

sigortalılık hükmü uyarınca, yabancı işverenin işçisini görevlendirildiği ülkemizdeki

işveren, üç aylık sürenin bitiminden itibaren hizmet akdinin en önemli unsuru olan

tabiiyet ve ücret unsuru yerine gelmemiş olsa da bu kişinin işvereni olarak kabul

edilmektedir.

Belirtildiği üzere tabiiyet ve ücret unsuru olmamasına rağmen sigortalısı sayılan

bu kişi için ülkemizdeki işverence işe giriş bildiriminin yapılması akabinde de muhtasar

prim ve hizmet belgesinin verilmesi gündeme gelmektedir.

Bu kişinin kendisine ülkemizdeki işverence ücret ödenmemiş olsa dahi, yani

ülkemizdeki işverenin kayıtlarında herhangi bir ücret ödemesi görünmemesine rağmen

sigorta primlerinin tahakkukuna esas prime esas kazançlarının, 5510 sayılı Kanunun

82’nci maddesi hükmüne göre belirlenen prime esas kazanç alt sınırı olarak bildirilmesi

gerekmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ

Sayfa 5 / 5