Tarım ve Orman İşlerinde Çalışanların Sosyal Güvenliği

TARIM VE ORMAN İŞLERİNDE ÇALIŞANLARIN SOSYAL GÜVENLİĞİ

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun Sigortalı Sayılmayanlar başlığını taşıyan

mülga 3. maddesinin birinci fıkrasında;

a) Kamu sektörüne ait tarım ve orman işlerinde ücretle,

b) Özel sektöre ait tarım ve orman işlerinde ücretle ve sürekli olarak,

c) Tarım sanatlarına ait işlerde,

d) Tarım işyerlerinde yapılan ve tarım işlerinden sayılmayan işlerde,

e) Tarım işyeri sayılmayan işyerlerinin park, bahçe, fidanlık ve benzeri işlerinde,

Çalışanlar hariç olmak üzere tarım işlerinde çalışanların zorunlu sigortalı

olamayacakları hükme bağlanmıştır.

Kanun koyucu tarım işlerinde zorunlu sigortalılığın sağlanmasının güçlüğü

karşısında özel sektörde tarım ve orman işlerinde ücretle ve sürekli olarak çalışanlar

hariç olmak üzere tarım ve orman işlerinde 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu

kapsamında zorunlu sigortalılığı kabul etmemiş bunun yerine tarım ve orman işlerinde

hizmet akdine istinaden çalıştırılan ancak çalışmaları süreklilik arz etmeyen kişilerin de

sosyal güvenliğinin sağlanabilmesi amacıyla 2925 sayılı kanunla isteğe bağlı sigortalı

olmak üzere sigorta primlerini kendileri ödeyerek sosyal güvenliklerinin sağlanması

yoluna gitmiştir.

Söz konusu kanunla sigorta primlerinin takip eden yılın en geç Şubat ayı sonuna

kadar yatırılması koşuluyla her ay 15 gün üzerinden iş kazaları ve meslek hastalıkları ile

hastalık ve malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta kolları kapsamında sosyal güvenlik şemsiyesi

altına alınmışlardır.

Yine tarımda kendi nam ve hesabına çalışanların (arazi sahibi olan kişilerin) sosyal

güvenlikleri de 2926 sayılı kanunla sağlanmıştır.

5510 sayılı kanunun Sigortalı Sayılmayanlar başlığını taşıyan 6. maddesinde “tarım

işlerinde veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz işlerde çalışanlar” zorunlu

sigortalılık kapsamında sayılmamışlardır.

5510 sayılı kanuna eklenen ek 5. madde ile hizmet akdine istinaden sürekli olarak

çalışmayanlardan tarım ve orman işlerinde çalışanların da isteğe bağlı olarak 4/a

kapsamında sigortalılıkları sağlanmıştır.

Sayfa 1 / 3

Sigortalılık konusunda yayınlanmış olan 2013-11 sayılı SGK genelgesinin 12.

sayfasında “8-Tarım ve orman işlerinde çalışanlar Kamu idarelerinde ve Kanunun ek 5

inci maddesi kapsamında sayılanlar hariç olmak üzere, tarım işlerinde veya orman

işlerinde hizmet akdiyle süreksiz işlerde çalışanlar sigortalı sayılmayacaklardır” şeklinde

açıklama yer almıştır.

Söz konusu hükmün mefhumu muhalifinden hareket edildiğinde özel sektörde

tarım ve orman işlerinde çalıştırılanların sigortalı sayılabilmesi için ücretle ve sürekli

olarak çalışıyor olması gerekmektedir. Dolayısıyla 5510 sayılı kanun da tıpkı 506 sayılı

kanunda olduğu gibi sektördeki zorunlu sigortalılığın uygulamada yaratacağı sıkıntılar

sebebiyle isteğe bağlı olarak benzer bir uygulama getirmiştir.

Sürekli iş kavramı İş Kanunu’nun 10. maddesinde tanımlanmış olup, en fazla 30

gün süren işler süreksiz iş olarak, bu süreyi aşan işler ise sürekli iş olarak belirtilmiştir.

Sosyal Güvenlik Kurumunun denetim ve kontrolle görevli elemanlarınca veya

jandarmalar tarafından yapılan denetimlerde genellikle yabancı uyruklu olan çalışanların

kaçak (sigortasız) çalıştıkları tespit edilerek düzenlenen tutanak veya rapora istinaden

tespit edilen kişilerin sosyal güvenliklerinin sağlanması hususunda yükümlülüklerin

yerine getirilmesi işverenlerinden istenilmekte, , yerine getirilmemesi halinde ise Sosyal

Güvenlik Kurumu tarafından resen sosyal güvenliklerinin sağlanması yoluna

gidilmektedir.

Düzenlenen tutanaklar o anki durumu yansıttığından, Kurum tarafından bir günlük

sigortalılığın sağlanması konusunda işveren olarak kabul ettikleri çalıştıranlardan

sigortalı için işe giriş, bir günlük aylık bildirge ve işten çıkış bildirimleri istenilmekte,

verilmemesi durumunda resen düzenlenerek sigorta primleri ile yükümlülüklerin yasal

süresi içinde yerine getirilmemiş olması nedeniyle idari para cezalarının tahakkuku ve

tahsiline çalışılmaktadır.

Gerek kurum dışı ve gerekse kurum içi denetim elemanlarınca düzenlenen

tutanaklar bir günlük durumu hatta tespitin yapıldığı anı yansıtan tutanaklar olduğu ve

tespit edilen kişilerin 30 günden fazla bir süredir çalıştırıldıklarını kanıtlayan bilgi ve

belgelerle desteklenmedikleri için mahkemelerce “tespitin bir günlük çalışmaya

dayandığından yani 30 günden fazla bir çalışmanın olup olmadığına ilişkin bir tespit

yapılmadığından ve genellikle tespit edilen şahsın bilahare yaptığı işten ayrılmış olması

da dikkate alınarak 30 günden fazla çalışması olmadığından zorunlu sigortalılığını

gerektirecek bir durum oluşmamıştır” gerekçesiyle kurumun uygulaması mahkemelerce

iptal edilmektedir.

Sayfa 2 / 3

Bu nedenle, yukarıda da gerekçesi belirtildiği gibi yapılan tespitlerin ayrıca tespite

konu kişinin çalıştıran tarafından 30 günden fazla bir süreyi kapsayacak bir şekilde

çalıştırılmış olduğunun belgelenmesi dolayısıyla yapılan tespit üzerine kurum

işlemlerinin mahkemeler tarafından iptal edilmemesi için tespitin geçmişte de bu şekilde

çalıştırıldığına ilişkin bir takım bilgi ve belgelerle (örneğin başka birilerinin ifadelerinin

alınması, etraftan soruşturma yapılması gibi ) desteklenmesi halinde idarece haklı

olunan bir konunun mahkemeler nezdinde de kabul edilmesine yol açacaktır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ

Sayfa 3 / 3