İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmeliğin İşverene Getirdiği Yükümlülükler ve İş Hijyeni Laboratuvarları (2)

İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZLERİ HAKKINDA YÖNETMELİĞİN

İŞVERENE GETİRDİĞİ YÜKÜMLÜLÜKLER VE İŞ HİJYENİ LABORATUVARLARI

(2)

11. İŞ HİJYENİ LABORATUVARLARININ KALİTE VE AKREDİTASYONU VE UYACAĞI

HUSUSLAR

11.1. İŞ HİJYENİ LABORATUVARLARIN KALİTE VE AKREDİTASYONU

Yönetmeliğin 8 inci maddesi uyarınca iş hijyeni laboratuvarlarının yeterlilik belgesi ve ön

yeterlilik belgesi alabilmeleri için akreditasyon1 şartlarına uymaları gerekmektedir.

Laboratuvarların yeterlilik belgeleri alabilmeleri için uyacakları akreditasyon şartları

aşağıda belirtilmiştir.

Yönetmelik EK-1’de belirtilen parametrelerin2 herhangi birinden ölçüm, test ve/veya

analiz gerçekleştirmek isteyen laboratuvar, gerçekleştireceği bu parametrelere dair

kullanacağı metot ve/veya numune alma işlemi için Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK)

tarafından akreditasyon standardına göre akredite olur. Bu laboratuvarlar, EK-1 dışında kalan

parametrelerden de ölçüm, test ve/veya analiz gerçekleştirecekse bu parametreler için

akreditasyon zorunluluğu aranmaz.

Yalnızca EK-1 dışında kalan parametrelerden ölçüm, test ve/veya analiz gerçekleştirecek

laboratuvarın başvuru yapacağı parametrelerin herhangi biri için kullanacağı metot ve/veya

numune alma işleminden akredite olması yeterlidir.

Laboratuvarların Ön Yeterlik Belgesi alabilmek için ise aşağıda yer verilen akreditasyon

şartlarına uyması gerekmektedir.

EK-1’de belirtilen parametrelerin herhangi birinden ölçüm, test ve/veya analiz

gerçekleştirmek isteyen laboratuvarın gerçekleştireceği bu parametrelere dair kullanacağı

metot ve/veya numune alma işleminden Türk Akreditasyon Kurumu’na (TÜRKAK)

akreditasyon başvurusunda bulunmuş olması gerekir.

Yalnızca EK-1 dışında kalan parametrelerden ölçüm, test ve/veya analiz gerçekleştirecek

laboratuvarın başvuru yapacağı parametrelerin herhangi biri için kullanacağı metot ve/veya

numune alma işleminden TÜRKAK’a akreditasyon başvurusunda bulunmuş olması gerekir.

1

Akreditasyon: Laboratuvarların, muayene ve belgelendirme kuruluşlarının ulusal ve uluslararası kabul görmüş teknik

kriterlere göre değerlendirilmesi, yeterliliğinin onaylanması ve düzenli aralıklarla denetlenmesini ifade etmektedir.

Akreditasyon standardı ise TS EN ISO/IEC 17025 – Deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yetkinliği için genel gereklilikler

standardının güncel halini kapsamaktadır.

2

Parametre: İş hijyeni alanında ölçüm, test ve analizi yapılan etmenleri ifade etmektedir.

Sayfa 1 / 6

11.2. İŞ HİJYENİ LABORATUVARLARININ UYMASI GEREKEN HUSUSLAR

İş Hijyeni Laboratuvarları aşağıda yer alan hususlara uymak zorundadır:

a) Yetki alacağı parametrelerle ilgili konularda akreditasyon standardına uygun kalite

yönetim sistemi kurar, uygular ve iyileştirir.

b) İş hijyeni ölçüm, test ve analizleri için alınan malzemelerin amaca uygunluğunu

kontrol eder.

c) Laboratuvar personeli kullandığı metoda uygun çalışır ve bu metodun bütün şartlarını

yerine getirir.

d) İş hijyeni ölçüm, test, analiz ve değerlendirmeleriyle ilgili formları tam ve metotlara

uygun bir şekilde doldurur ve laboratuvar arşivinde mevzuatla belirlenen sürelere

uygun olarak saklar. Ancak süresi mevzuatta belirlenmeyen kayıtlar için saklama

süresi en az 10 yıldır.

e) Çevre ve yerleşim şartlarının deney sonuçlarını olumsuz etkilememesi için gerekli her

türlü tedbiri alır.

f) Laboratuvar personeli, metotların ve prosedürlerin gerektirdiği şekilde veya çevre

şartlarının iş hijyeni ölçüm, test ve analiz sonuçlarını etkileyebileceği yerlerde, çevre

şartlarını izler, kontrol ve kayıt eder.

g) Laboratuvar, ölçüm belirsizliği tayini için prosedür oluşturur ve uygular. Deneyin

doğası gereği ölçüm belirsizliği hesaplanamıyorsa bütün belirsizlik bileşenlerini

tanımlar. Tanımlanamayan belirsizlik bileşenlerinin nedenini izah eder.

h) Laboratuvar, deneylerin geçerliliğinin izlenebilmesi için iç ve dış kalite kontrol

prosedürlerine sahip olur. Referans malzemeler kullanarak düzenli aralıklarla iç kalite

kontrolü yapar.

i) Laboratuvar üst yönetimi, uygun olmayan iş hijyeni ölçüm, test ve/veya analiz

işlemleri için sorumluları ve yetkilileri belirler ve uygunsuzluğun tekrarını önlemek

için gerekli bütün tedbirleri alır. Laboratuvar; raporlanan iş hijyeni ölçüm, test

ve/veya analiz sonuçlarını sistematik olarak etkileyen herhangi bir hata tespit

ettiğinde, hatalı raporları iptal eder, hatayı gidererek raporları, 6 ay içinde geriye

yönelik düzeltir ve hatanın tekrarlanmaması için sistemde revizyon yapar.

Sayfa 2 / 6

j) Laboratuvar, kalite kontrol verilerini analiz eder. Bu verilerin, önceden tanımlanmış

olan kriterlerin dışında olduğunu tespit etmesi durumunda problemi düzeltmek ve

yanlış sonuçların ortaya çıkmasını önlemek için planlanmış önlemleri uygular.

k) İş hijyeni ölçüm, test ve analizlerinde kullanılan cihazlara ait ham veriler ile yapılan

ölçüm, test ve/veya analiz kayıtlarını mevzuatla belirlenen sürelere uygun olarak

saklar. Ancak süresi mevzuatta belirlenmeyen kayıtlar için saklama süresi en az 10

yıldır.

12. İŞ HİJYENİ LABORATUVARLARININ YAPISAL(FİZİKSEL) ÖZELLİKLERİ

Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde iş hijyeni laboratuvarlarının sahip olması gereken fiziksel

özellikleri/koşulları düzenlenmiştir.

Laboratuvarın ofis alanının büyüklüğü en az 15 metrekare olmalıdır.

Numunelerin teslim alındığı numune kabul bölümü, analiz yapan laboratuvarlar için en az 5

metrekare olur.

Tartım işleminin yapıldığı laboratuvarda tartım odası, sonuçların çevre şartlarından

olumsuz şekilde etkilenmesini engelleyecek şekilde en az 5 metrekare olur.

Enstrümantal analiz cihazlarıyla çalışılıyorsa her bir cihaz için en az 5 metrekarelik bir alan

bulunur.

Kimyasal maddeler varsa bunların depolanması için en az 6 metrekarelik ayrı bir oda

bulunur.

Laboratuvar, bulunduğu binanın girişine Bakanlık adı ve logosunu da bulunduran bir tabela

asar. Tabelalarda yeterlik veya ön yeterlik belgesinde yer alan laboratuvar adı ve/veya

kısaltması kullanılır.

Laboratuvar, İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin

Yönetmelikte yer verilen hükümlere uygun olmalıdır.

Laboratuvar, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğe ve Sağlık ve Güvenlik

İşaretleri Yönetmeliği hükümlerine uygun şekilde düzenlenir.

Sayfa 3 / 6

13. İŞ HİJYENİ LABORATUVARLARININ NİTELİKLERİ

Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde İş Hijyeni Laboratuvarının hangi niteliklere sahip

olması gerektiği düzenlenmiştir.

İş Hijyeni Laboratuvarlarının kimyasal madde depolama odasında; kimyasal maddeleri

yapısına, sınıfına ve saklama koşullarına göre muhafaza edebilecek, gerekiyorsa havalandırma

sistemli, kilitlenebilir bir dolap bulunur.

Kullanılan parlayıcı, patlayıcı, boğucu ve zehirli gaz içeren gaz tüpleri bina içinde veya

dışında kimyasal özelliklerine göre risk oluşturmayacak şekilde; boş ve dolu gaz tüpleri ayrı

ayrı yerlerde, tamamı düşmeye karşı kelepçeli veya zincirle bağlı, dik bir şekilde, her türlü ısı

kaynağından, açık alev ve kıvılcımlardan, aşındırıcı kimyasallardan uzak, serin ve kuru yerde

muhafaza edilir.

Laboratuvarda, ilk yardım malzemelerinin yer aldığı ecza dolabı bulundurulur.

Kimyasal maddelerle çalışma yapılan bölümlerde göz duşu ve kullanılan kimyasalların

gerektirmesi halinde acil vücut duşu bulundurulur.

Uçucu kimyasal maddelerin kullanıldığı alanlarda havalandırma sistemi kurulur.

Birden fazla fiziksel, kimyasal ve/veya biyolojik etmen analizlerinin beraber yapılması ve

birbirlerinin deney sonuçlarını veya bu sonuçların kalitesini olumsuz etkileme ihtimalinin

bulunması durumlarında, laboratuvar bu ihtimali ortadan kaldıracak şekilde düzenlenir.

Laboratuvar, tehlikeli atıklar ile ilgili işlemleri, Atık Yönetimi Yönetmeliğine uygun olarak

yürütür.

14. İŞ HİJYENİ LABORATUVARLARININ İŞYERİNDE ÖN İNCELEMEDE BULUNMASI YAPTIĞI

ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZLER SONUCUNDA RAPOR DÜZENLEMESİ

14.1.ÖN İNCELEME

Yönetmeliğin 14 üncü maddesi uyarınca İş Hijyeni Laboratuvarları ölçümden önce

işyerinde ön incelemede bulunur.

İşyerinde,

a) Maruziyet kaynaklarını,

b) Maruziyet sürelerini,

c) Üretim süreci ve tekniklerini,

ç) İş organizasyonu, vardiyalar ve görevleri,

Sayfa 4 / 6

gözlemleyerek ölçüm stratejisi belirlemek üzere uluslararası standartlara ve kullandığı

metotlara uygun şekilde ön inceleme yapar ve ön inceleme raporu hazırlar. Bu raporda ölçüm

yapılacak noktalar ve ölçüm sayıları belirtilir.

Ölçüm noktası ve sayısının belirlenmesinin nihai sorumluluğu işverene aittir.

14.2. TEST VE ANALİZLER

Yönetmeliğin 18 inci maddesi uyarıca, parametreye ilişkin test ve analizler, kullanılan

metoda uygun olarak laboratuvarın analiz personeli tarafından yapılır.

Analiz personeli, fiziksel, kimyasal veya biyolojik parametreler ile ilgili numunelerin

analizini gerçekleştiren kişidir.

Ölçüm ve numune alma personeli ise, işyerlerinde iş hijyeni ölçüm ve numune alma

işlemlerini gerçekleştiren kişidir.

Kullanılan metodun öngördüğü şartları taşımayan numuneler analize alınmaz.

Yönetmeliğin 17 nci maddesi uyarınca, laboratuvar tarafından kabul edilen her numune

ayrı bir kayıt kodu ile tanımlanır. Numunenin, laboratuvar içerisinde sadece bu kayıt kodu ile

tanınması sağlanır.

Numuneler kullanılan metoda uygun şekilde saklanır.

14.3. RAPOR HAZIRLAMA

Yönetmeliğin 19 uncu maddesinde, laboratuvarların işyerleriyle ilgili olarak yaptıkları

ölçüm, test ve/veya analizlerin rapor haline getirilmesi hususu düzenlenmiştir.

Laboratuvar tarafından yapılan her bir iş hijyeni ölçüm, test ve/veya analizine ait sonuçlar;

doğru, açık, kesin, tarafsız ve kullanılan metotta yer alan tüm talimatlara uygun bir şekilde

rapor haline getirilir.

Düzenlenen raporlarda, akreditasyon standardının şartlarına uyulur ve İSGÜM internet

sayfasında ilân edilen rapor formatına uygun rapor düzenlenir.

İşyerinin iş hijyeni ölçüm, test ve analizi yapılan bölümleri, buralarda yapılan işler,

maruziyet süresi ve ölçüm, test ve analiz sonucunu etkileyebilecek hususlar raporlarda açıkça

belirtilir.

Kişisel maruziyet düzeyi ölçülen kişinin adı, unvanı ve yaptığı iş raporlarda yer alır.

Sayfa 5 / 6

İşyerinde yapılan ölçümlerde hangi standartların kullanıldığı, ölçüm belirsizliği ile birlikte

ölçüm sonuçları ve varsa sınır değerleri belirtilir. Ölçüm, test ve/veya analiz sonuçlarının

mevzuata uygunluğunun değerlendirilmesi laboratuvar tarafından yapılmaz. Mevzuatta sınır

değerin bulunmadığı hallerde, ölçüm yapılan metot dikkate alınarak uluslararası kuruluşlarca

yayımlanmış sınır değer kullanılır.

İşyerinde gerçekleştirilen iş hijyeni ölçüm, test ve/veya analizlerine ilişkin düzenlenen

raporun içeriğinden İSGÜM tarafından belirlenen veriler İSG-KATİP’e yüklenir.

İş hijyeni ölçüm, test ve/veya analiziyle ilgili raporlarda Yönetmeliğin kapsamında olmayan

diğer ölçüm, test ve/veya analizlerle ilgili bilgiler bulundurulmaz.

14.4. LABORATUVARLARIN UYMASI GEREKEN GİZLİLİK KURALLARI

Yönetmeliğin 21 inci maddesi uyarınca, laboratuvar, işyerine ait bilgiler ve iş hijyeni ölçüm,

test ve/veya analiz sonuçlarına ilişkin bilgileri; yargı organları, TÜRKAK ile bu konuda yetkili

Bakanlık denetim personeli dışında üçüncü şahıslara veremez.

Ancak, Yönetmeliğin 20 nci maddesi kapsamında iş birliği yapan laboratuvarlar arasında

sadece numune alma ve analizle ilgili bilgiler paylaşılabilir.

Ticari ve mesleki sırlar ile çalışanların kişisel verilerinin korunması konularında ilgili

mevzuata göre işlem yapılır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

Sayfa 6 / 6