Fiili Hizmet Zammı ve Sosyal Güvenlik Uygulamaları

FİİLİ HİZMET ZAMMI VE SOSYAL GÜVENLİK UYGULAMALARI

1. GİRİŞ

Fiili hizmet süresi zammı ile ağır ve yıpratıcı işlerde çalışan sigortalılara yönelik olarak

çalıştıkları işyerlerinde fiziki ve ruhsal sağlıklarını olumsuz yönde etkilenmelerinin telafisi

amacıyla normal çalışma gün sayılarına ilave ve emeklilik yaş şartlarında indirim yapmak

suretiyle diğer sigortalılara göre daha erken emeklilik imkanı yaratılmaktadır.

“Fiili hizmet süresi zammı” 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası

Kanunu’nun 40 ıncı maddesinde yer alan düzenlemeye dayanmaktadır.

Ayrıca Fiili Hizmet Süresi Zammı Uygulamasının Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik,

27.09.2008 tarih ve 27010 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak, 01.10.2008 tarihinde

yürürlüğe girmiştir.

2. FİİLİ HİZMET ZAMMI KAPSAMINA GİREN VE KAPSAM DIŞI SİGORTALILIK NİTELİKLERİ

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortaları Kanununun 40 ıncı maddesi ile anılan

Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine tabi işçiler ile (c) bendine tabi

memurlar kapsama alınmıştır.

Aynı Kanun ile 1.10.2008 tarihinde yürürlükten kaldırılan 1479 sayılı Bağ-Kur Kanununa

tabi kendi nam ve hesabına çalışanlar, 2926 sayılı Tarım Bağ-Kur Kanununa tabi tarımda

bağımsız çalışanlar ve 2925 sayılı Tarım SSK Kanununa tabi tarım sektöründe çalışan

sigortalılar “fiili hizmet süresi” uygulamasının dışında bırakılmışlardır. 1479 sayılı Kanun ve

2926 sayılı Kanun kapsamında olanlar, Bağ-Kur kapsamında kendi nam ve hesabına çalıştıkları

ve kendi adlarına prim ödemesi yaptıkları için itibari hizmet veya fiili hizmet süresi kapsamında

değerlendirilmemişlerdir.

3. FİİLİ HİZMET SÜRESİ ZAMMI HESAPLAMASI

Söz konusu kanun maddesi içeriğinde ayrıntılı olarak fiili hizmet zammı kapsamındaki

işyerleri ve işler ile sigortalılar ile çalışma sürelerine eklenecek gün sayıları tablo olarak da

makalemizin son kısmında gösterilmiştir.

Fiili hizmet süresi zammı, Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri

kapsamında yer alan işyerlerinde ve işlerde çalışan sigortalılar için 5510 sayılı Kanunun

yürürlük tarihinden sonra Kanunda belirtilen işyeri ve/veya işlerde geçen çalışma sürelerinin

her 360 günü için;

Sayfa 1 / 8

60 gün eklenecekse (FHSZ kapsamında çalışılan gün sayısı x 60/360),

90 gün eklenecekse (FHSZ kapsamında çalışılan gün sayısı x 0,25),

180 gün eklenecekse (FHSZ kapsamında çalışılan gün sayısı x 0,50),

formülü uygulanarak fiili hizmet süresi zammı olarak eklenerek hesaplanmaktadır.

360 günden eksik sürelere ait fiili hizmet süresi zammı, 360 gün için eklenen fiili hizmet süresi

ile orantılı olarak belirlenecektir.

4. FİİLİ HİZMET ZAMMINDAN VE EMEKLİLİK YAŞ HADDİNDE İNDİRİMDEN YARARLANMA

ŞARTLARI

Çalışmanın fiili hizmet süresi zammı kapsamında değerlendirilebilmesi için, sigortalının

kapsamdaki işyerleri ile birlikte belirtilen işlerde fiilen çalışması ve söz konusu işlerin

risklerine maruz kalması şarttır.

Türk Silahlı Kuvvetlerinde (Subay, yedek subay, astsubay, yedek astsubay, uzman jandarma,

Jandarma Genel Komutanlığında ve uzman erbaşlar ve sözleşmeli erbaş ve erler. Sahil Güvenlik

Komutanlığında), Emniyet ve polis mesleğinde (asaleti onaylanmış olmak şartıyla adaylıkta

geçirilen süreler dahil polis memuru, baş polis memuru ve kıdemli baş polis memuru, komiser

yardımcısı, komiser, başkomiser, emniyet amiri, emniyet müdürleri ile bu ve daha yukarı maaş

ve derecelerdeki emniyet mensupları) Milli İstihbarat Teşkilâtında çalışan sigortalılar bu

şarttan hariç tutulmuşlardır.

Yeraltında çalışan sigortalılar için, fiili hizmet süresi zammından yararlandırılacakları

dönem içinde kalan; yıllık ücretli izin, sıhhi izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri

ile eğitim, kurs, iş öncesi ve sonrası hazırlık sürelerinde fiilen çalışma ve söz konusu işlerin

risklerine maruz kalma şartı aranmaz.

Yaş haddi indiriminden yararlanabilmek için ölüm ve malûliyet halleri ile Yasama organı

üyeleri ile Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hariç, yeraltında çalışan sigortalıların en az

1800 gün, diğer sıralarda yer alan sigortalıların ise en az 3600 gün belirtilen işyeri ve işlerde

çalışmış olmaları şarttır.

Malullük ve ölüm hallerinde emeklilik yaş haddinden indirim uygulanmaz.

Fiili hizmet süresi zammı kapsamına tabi işyerlerinde ve işlerde çalışmadığı halde, söz

konusu işyerleri ve işler kapsamında gösterilmek suretiyle fiili hizmet süresi zammından

yararlandığı tespit edilenlerin bu süreleri iptal edilir.

Sayfa 2 / 8

5. KAPSAMDAKİ İŞLERDEN BİRDEN FAZLASINDA ÇALIŞILMASI

Kapsamdaki işlerden birden fazlasına dahil olanlar için, en yüksek olan bentten fiili hizmet

süresi zammı uygulanır.

6. FİİLİ HİZMET ZAMMININ EMEKLİLİK YAŞ HADLERİNE YANSIMASI

Hesaplanan fiilî hizmet süresi zammı;

Türk Silahlı Kuvvetlerinde, Emniyet ve polis mesleğinde, Milli İstihbarat Teşkilâtında çalışan

sigortalılar için 8,

Diğer sigortalılar için 5 yılı geçmemek üzere uzun vadeli sigorta kolları uygulamasında prim

ödeme gün sayısına eklenir.

Bu sürelerin, 3 yılı geçmemek üzere; Yasama organı üyeleri ile dışardan atanan bakanlar için

tamamı diğerleri için yarısı emeklilik yaş hadlerinden indirilir.

Yeraltında çalışan sigortalılar için süre sınırı uygulanmaz.

7. FİİLİ HİZMET SÜRESİ ZAMMINDAN YARARLANAN SİGORTALILARDAN TAHSİL

EDİLECEK MALULLÜK, YAŞLILIK VE ÖLÜM SİGORTALARI PRİM ORANLARI

Fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işlerde çalışan sigortalıların faydalandıkları

imkanlar nedeniyle kanunda bu işverenlerden tahsil edilecek malullük, yaşlılık ve ölüm

sigortaları primi diğer sigortalılara nazaran farklılık göstermektedir.

Fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki işlerde çalışan 4 (a) sigortalılarından tahsil edilecek

malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi;

- 60 gün ekleneceklere %9 sigortalı, %12 işveren hissesi olmak üzere %21,

- 90 gün ekleneceklere %9 sigortalı, %12,5 işveren hissesi olmak üzere %21,5,

- 180 gün ekleneceklere %9 sigortalı, %14 işveren hissesi olmak üzere %23’tür.

Sayfa 3 / 8

8. SONUÇ

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanun ile yürürlükten kaldırılmış olan

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 60 ncı maddesinin (e) bendinde ve ek 5 ve 6 ncı

maddelerinde “itibari hizmet süresi” ve 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun 32 nci

maddesinde düzenlenmiş olan “fiili hizmet müddeti zammı” kavramları ve düzenlemeler 5510

sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinde düzenlenen “fiili hizmet süresi zammı” kavramı ile

aynı anlamlara sahip önceki düzenlemelerdir.

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanun ile fiili hizmet süresi zammının

506 sayılı Kanundaki itibari hizmet sürelerinden en önemli farkı fiili hizmet zammının bazı

şartlarda hem sigortalının prim ödeme gün sayısına eklenmesi hem de yaş haddinden

indirilerek erken emekliliğin daha da kolay hale getirilmiş olmasıdır.

Ek: Fiili hizmet süresi zammı uygulamasından yararlanma koşulları tablo halinde 5510 sayılı

Kanunun 40/2. maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Kapsamdaki İşler/İşyerleri

Eklenecek Gün

Sayısı

Kapsamdaki Sigortalılar

1) Kurşun üretilen galenit, serüzit, anglezit gibi

cevherlerin çıkarılmasına ilişkin maden ocağı işlerinde

çalışanlar.

2) Kurşunlu madenlerden yahut içinde kurşun bulunan

kül, maden köpüğü, kurşun fırın kurumu, üstübeç artığı ve

1) Kurşun ve arsenik işleri benzeri maddelerden kurşun üretimi için yapılan izabe

işlerinde çalışanlar.

3) Antimuan, kalay, bronz ve benzeri maddelerle yapılan

kurşun alaşımı işlerinde çalışanlar.

4) Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında

biriken kuru tozları kaldırma işlerinde çalışanlar.

1) Cam yapımında kullanılan ilkel maddeleri toz haline

getirme, eleme, karıştırma ve kurutma işlerinde (bu işleri

yapmak üzere tam kapalı odalar içinde otomatik makineli

tesisat veya çalışma ortamındaki tozları sağlık için tehlike

oluşturmayacak düzeye indiren havalandırma tesisatı

2) Cam fabrika ve atölyeleri bulunmadığı takdirde) çalışanlar.

60

90

60

2) Eritme işlerinde (otomatik besleme fırınlarıyla

çalışılmadığı takdirde) çalışanlar.

3) Ateşçilik işlerinde çalışanlar.

4) Üfleme işlerinde (tamamen otomatik makinelerle

yapılmadığı takdirde) çalışanlar.

Sayfa 4 / 8

5) Basınçla yapılan cam işlerinde (cam tazyiki işleri)

çalışanlar.

6) Ayna camı sanatında potalı cam dökümü işlerinde

(potalar kalıp masasına mekanik araçlarla taşınmadığı

takdirde) çalışanlar.

7) Camı fırın başından alma işlerinde çalışanlar.

8) Yayma fırınlarında düzeltme işlerinde çalışanlar.

9) Tıraş işlerinde çalışanlar.

10) Asitle hak ve cilâlama işlerinde çalışanlar.

11) Basınçlı havayla kum püskürten cihazlarla yapılan

işlerde (çalışma ortamındaki tozları sağlık için tehlike

oluşturmayacak düzeye indiren havalandırma tesisatı

bulunmadığı takdirde) çalışanlar.

12) Pota ve taş odalarında görülen işlerde çalışanlar.

3) Cıva üretimi işleri

sanayii

1) Cıva izabe fırınlarında görülen işlerde çalışanlar.

2) Elementer cıva bulunan ocaklarda görülen işlerde

çalışanlar.

90

1) İlkel maddeleri kırma, ufalama, ezme, eleme ve

karıştırma işlerinde çalışanlar.

2) Otomatik fırınlarda pişirme işlerinde çalışanlar.

4) Çimento fabrikaları

3) Klinkeri öğütme, eleme, torba ve fıçılara koyma

işlerinde (otomatik olarak tozun etrafa yayılmasını

önleyici bir düzenleme yapılmadığı takdirde) çalışanlar.

60

1) Ateşçilik, ocak temizliği, jeneratör, doldurma, boşaltma

ve temizleme işlerinde çalışanlar.

2) Kimyasal arıtma işlerinde çalışanlar.

3) Gazın geçtiği cihaz ve boruların onarılması ve

temizlenmesi işlerinde çalışanlar.

4) Kok fabrikalarında kömür ve ocak işlerinde çalışanlar.

5) Kok fabrikalarıyla

termik santraller

5) Elektrik enerji üretim santrallerinin kazan

dairesindeki ateşçilik, kül ve kömürlerin taşınması

işlerinde çalışanlar.

60

6) Termik santrallerle her çeşit buhar kazanlarının kazan

dairesindeki ateşçilik, kül ve kömürlerin taşınması

işlerinde çalışanlar.

Sayfa 5 / 8

1) Alüminyum oksit üretimi işlerinde çalışanlar.

6) Alüminyum fabrikaları

2) Alüminyum bronzu hazırlama işlerinde çalışanlar.

60

3) Alüminyum madeni üretimi işlerinde çalışanlar.

1) Demir izabe fabrikalarında cevherin demire çevrilmesi

işleriyle boru fabrikalarının fırın ve döküm dairelerinde

yapılan işlerinde çalışanlar.

2) Çelikhanelerin çelik yapılan fırınlarıyla bunların

teferruat ve eklentilerinden olan ikinci derecedeki

fırınlarda ve konvertörlerde yapılan işlerinde çalışanlar.

7) Demir ve çelik

fabrikaları

3) Sıvı haldeki demir ve çeliğin tesisat ve teçhizatla veya

mekanik olarak taşınmasına ilişkin işlerde çalışanlar.

90

4) Sıcak veya sıvı haldeki cürufun taşınması ve işlenmesi

işlerinde çalışanlar.

5)

Haddehanelerde

(soğuk

demirle

çalışılan

haddehaneler hariç), fırınlarda, hadde serilerinde,

haddehaneyi kızgın veya sıvı çelik yahut demirle besleyen

tesisat ve araçlarla görülen işlerle kızgın halde olan yarı

mamul parçaların kesilmesi ve hazırlanması işlerinde

çalışanlar.

1) Döküm kalıp ve maçalarının yapılması ve döküme hazır

duruma getirilmesi işlerinde çalışanlar.

8) Döküm fabrikaları

9) Asit üretimi yapan

fabrika ve atölyeler

2) Döküm şarjının hazırlanması ve her çeşit maden eritme

(izabe) fırınlarının döküme hazır duruma getirilmesi

işlerinde çalışanlar.

3) Maden eritme ve dökme işlerinde çalışanlar.

1)

Asit

için

hammaddelerin

hazırlanması

işlerinde çalışanlar.

2) Asidin yapılma safhalarındaki işlerinde çalışanlar.

60

90

3) Baca gazlarından asit elde edilmesi işlerinde çalışanlar.

10) Yeraltı işleri

Maden ocakları (elementer cıva bulunduğu saptanan cıva

maden ocakları hariç), kanalizasyon ve tünel yapımı gibi

yer altında yapılan işlerde çalışanlar.

180

Sayfa 6 / 8

11) Radyoaktif ve radyo

iyonizan maddelerle

yapılan işler

Doğal ve yapay radyoaktif, radyo iyonizan maddeler veya

bütün diğer korpüsküler emanasyon kaynakları ile

yapılan işlerde çalışanlar.

90

1) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren

işlerden 20-35 metreye kadar derinlik veya 2-3,5 kg/cm2

basınçta yapılan işlerde çalışanlar.

60

12) Su altında veya su

altında basınçlı hava içinde

2) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren

çalışmayı gerektiren işler

işlerden 35-40 (40 hariç) m. derinlik veya 3,5-4 (3,5 hariç)

kg/cm2 basınçta yapılan işlerde çalışanlar.

90

3) Dalgıçlık işinde çalışanlar.

13) Türk Silahlı

Kuvvetlerinde, Jandarma

Genel Komutanlığında ve

Sahil Güvenlik

Komutanlığında

Subay, yedek subay, astsubay, yedek astsubay, uzman

jandarma ve uzman erbaşlar, sözleşmeli erbaş ve erler.

90

Asaleti onaylanmış olmak şartıyla adaylıkta geçirilen

süreler dahil polis

memuru, başpolis memuru

ve

14) Emniyet ve polis

kıdemli başpolis memuru, komiser yardımcısı, komiser,

mesleğinde, Milli İstihbarat

baş komiser, emniyet amiri, emniyet müdürleri ile bu ve

Teşkilatında

daha yukarı maaş ve derecelerdeki emniyet mensupları,

Milli İstihbarat Teşkilâtı mensupları.

90

15) İtfaiye veya yangın

söndürme işleri

60

16) Basın ve gazetecilik

mesleğinde

17) Türkiye Radyo

Televizyon Kurumu

18) Türkiye Büyük Millet

Meclisi ile

Cumhurbaşkanlığı

19) Ceza infaz

kurumlarında

Yangın söndürme işlerinde çalışanlar.

14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine göre basın

kartı sahibi olmak suretiyle fiilen çalışanlar.

Basın Kartı Yönetmeliğine göre basın kartı sahibi olmak

suretiyle; Türkiye Radyo Televizyon Kurumunda haber

hizmetinde fiilen çalışanlar.

Yasama organı üyeleri ile Cumhurbaşkanı yardımcıları ve

bakanlar.

Ceza infaz kurumu müdürü, idare memuru, infaz ve

koruma başmemuru, infaz ve koruma memuru unvanlı

kadrolarda bulunanlar ile Adalet Bakanlığı taşra

teşkilatına tahsisli kadro veya pozisyonlarda bulunup

ceza infaz kurumlarında görev yapan ve ceza infaz

kurumlarında hükümlü ve tutuklularla bilfiil irtibat içinde

olan diğer görevliler

90

90

90

90

Sayfa 7 / 8

20)İnsan sağlığına ilişkin

işler

11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Kanun, 25/2/1954

tarihli ve 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu ve 18/12/1953

tarihli ve 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında

Kanun kapsamında sağlık meslek mensubu sayılan ve

insan

sağlığı

için

koruyucu,

teşhis,

tedavi

ve rehabilite edici hizmetlerde çalışanlar

60

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ

Sayfa 8 / 8