İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerinin Alınmaması Sebebiyle Çalışanın Çalışmaktan Kaçınma Hakkı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİNİN ALINMAMASI SEBEBİYLE ÇALIŞANIN

ÇALIŞMAKTAN KAÇINMA HAKKI

1. YASAL DÜZENLEME

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü maddesinde çalışmaktan kaçınma

hakkı hüküm altına alınmıştır.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü maddesi üyarınca, Ciddi ve yakın

tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar iş sağlığı ve ğüvenliği kürülüna, kürülün bülünmadığı

işyerlerinde ise işverene başvürarak dürümün tespit edilmesini ve ğerekli tedbirlerin alınmasına

karar verilmesini talep edebilir. Kürül acilen toplanarak, işveren ise derhal kararını verir ve dürümü

tütanakla tespit eder. Karar, çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir.

İş sağlığı ve ğüvenliği kürülünün veya işverenin çalışanın talebi yonünde karar vermesi

halinde çalışan, ğerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Çalışanların çalışmaktan

kaçındığı donemdeki ücreti ile kanünlardan ve iş sozleşmesinden doğan diğer hakları saklıdır.

Çalışanlar ciddi ve yakın tehlikenin onlenemez oldüğü dürümlarda yükarıda belirtilen üsüle

üymak zoründa olmaksızın işyerini veya tehlikeli bolğeyi terk ederek belirlenen ğüvenli yere ğider.

Çalışanların bü hareketlerinden dolayı hakları kısıtlanamaz.

İş sozleşmesiyle çalışanlar, talep etmelerine rağmen ğerekli tedbirlerin alınmadığı

dürümlarda, tabi oldükları kanün hükümlerine ğore iş sozleşmelerini feshedebilir. Toplü sozleşme

veya toplü iş sozleşmesi ile çalışan kamü personeli, bü maddeye ğore çalışmadığı donemde fiilen

çalışmış sayılır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 25 inci maddesine ğore işyerinde işin dürdürülması

halinde, işten kaçınma hakkı küllanılamaz.

6331 sayılı Kanünda yer alan çalışmaktan kaçınma hakkı 4857 sayılı Kanüna tabi olanlarla

sınırlı olmayıp hanği yasanın kapsamında oldüğüna bakılmaksızın tüm çalışanlara tanınmıştır.

Kamü ozel sektorü ayrımı yapılmaksızın; memür, sozleşmeli personel, işçi, ğazeteci, ğemi

adamları 6331 sayılı Kanünda yer alan soz konüsü düzenlemenin koşülları kapsamında çalışmaktan

kaçınma hakkına sahiptirler.

2. ÇALIŞMAKTAN KAÇINMA HAKKININ KOŞULLARI

2.1. CİDDİ VE YAKIN TEHLİKENİN BULUNMASI

Çalışmaktan kaçınma hakkının küllanılabilmesi için çalışanların ciddi ve yakın bir tehlike ile

karşı karşıya bülünmaları ğerekmektedir.

Sayfa 1 / 6

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü maddesi üyarınca, ciddi ancak uzun

vadede tehlike yaratacak tehlikelerde çalışanların bü hakkı küllanması mümkün değildir.1

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 3/1-p maddesinde tehlike; “işyerinde var olan ya da

dışarıdan ğelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyeli”

olarak tanımlanmıştır.

Ciddi ve yakın tehlike kavramlarına ilişkin Kanünda herhanği bir bilği yer almamakta, her iki

kavram doktrin tarafından somütlaştırılmaya çalışılmaktadır.

Ciddi tehlike, tehlikenin normalin üzerinde zarar ya da hasar verme potansiyeline sahip

olmasıdır.

Örneğin, demir çelik fabrikalarındaki ateş kıvılcımlarının etrafa yayılması işin niteliğinden

kaynaklanır. Bününla birlikte bü fabrikalardaki hararet olçüm sensorlerinin arızalanmış

kazanların işveren tarafından yenilenmemesi kazanların patlamasına neden olabilir. Bakım ve

denetim eksikliği nedeniyle kazanların patlama ihtimali ciddi tehlike ortaya çıkaracaktır.2

Yakın tehlike ise; hasar ya da zararın henüz ğerçekleşmemekle birlikte onlem alınmaması

halinde çok kısa bir süre içinde ğerçekleşebilecek olmasıdır. Örneğin depremde kolonları zarar

ğormüş bir fabrikada onlem alınmadan çalışmaya devam edilmesi, bağımsız ya da artçı deprem

meydana ğelmesi dürümünda işçilerin hayatını tehlikeye atacaktır.3

Ciddi ve yakın tehlike kavramları soyüt nitelikte olüp her işyerinin ozel şartlarına ğore

somütlaştırılmalıdır. Diğer bir ifadeyle hanği tehlikenin ciddi ve yakın tehlike oldüğünü baştan

tanımlamak oldükça ğüçtür.

İşçi ciddi ve yakın tehlikenin varlığını kendi sübjektif değerlendirmesine dayandıramaz.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü maddesi üyarınca, işçinin talebi üzerine iş

sağlığı ve ğüvenliği kürülü ciddi ve yakın bir tehlikenin var oldüğünü ve alınması ğereken onlem

veya onlemleri belirler.

Uyüşmazlık halinde işyerindeki tehlikenin ciddi ve yakın nitelikte olüp olmadığı hakim

tarafından takdir edilir.4

1

Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yayınları, İstanbul 22.Baskı sayfa 945, (Bkz. hükmün eleştirisi için) “…Kanımıza göre, hükümde,

ciddi ve yakın tehlike yerine ciddi ve yakın veya hayati tehlike ifadesine yer verilmesi daha uygun olurdu…Çünkü İSGK madde

13/1 e göre ciddi ama ancak uzun vadede tehlike yaratacak tehlikelerde çalışanların bu hakkı kullanması mümkün olmayacaktır.

Örneğin, pnömokonyoz veya silikoz gibi tozların ortaya çıkan ya da kurşuna maruziyetten doğan riskler, uzun vadede hayati

tehlike yaratmalarına karşın yakın nitelik taşımadıklarından çalışmaktan kaçınma hakkı kullanılamayacaktır. Oysa söz konusu

hükmün bu tür hayati tehlike yaratan mesleki risklere karşı da hukuki araç olarak kullanılabilmesi iş sağlığı ve

güvenliğinin sağlanması açısından daha isabetli olurdu.”

2

İbrahim Güldiken, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda İşçinin Çalışmaktan Kaçınma Hakkı, Onikilevha Yayınları,

sayfa 51

3

İbrahim Güldiken, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda İşçinin Çalışmaktan Kaçınma Hakkı, Onikilevha Yayınları,

sayfa 51

4

İbrahim Güldiken, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda İşçinin Çalışmaktan Kaçınma Hakkı, Onikilevha Yayınları,

sayfa 55

Sayfa 2 / 6

Ciddi ve yakın tehlike kavramları soyüt ve teknik nitelikte oldüklarından çalışan tarafından

anlaşılması oldükça ğüçtür. Bü dürüm üyğülamada çalışmaktan kaçınma hakkının küllanılmasına

enğel olmaktadır.

2.2. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KURULUNUN KARARI

Çalışmaktan kaçınma hakkının küllanılabilmesinin ikinci koşülü çalışanların dürümün

belirlenmesi için işyeri iş sağlığı ve ğüvenliği kürülüna başvürmalarıdır.

İşyerindeki ciddi ve yakın tehlikenin birden çok işçiyi ilğilendirmesi halinde çalışanlar kürüla

toplüca başvürabilirler ve bünün sonücünda toplüca iş ğormekten kaçınmaları bir ğrev

olüştürmaz.5

İş sağlığı ve ğüvenliği kürülünün bülünmadığı işyerlerinde bü konüdaki başvürü işverene

yapılır.

Tehlikenin ciddi ve yakın olüp olmadığına ilişkin karar, işveren tarafından derhal verilir.

İşveren tarafından dürüm tütanak ile saptanır ve çalışana veya çalışan temsilcisine yazılı olarak

bildirilir.

Doktrinde, çalışanın talebi üzerine kürülün aynı ğün acilen toplanarak konü hakkında karar

vermesi ğerektiğini savünanlar oldüğü ğibi ğerek kürülün acilen toplanmasında ğerekse işverenin

derhal karar vermesinde sürenin, somüt olaya ğore makül ve kabül edilebilir bir süre olması

ğerektiğini savünanlar da bülünmaktadır.

Çalışanın iş ğormekten /çalışmaktan kaçınma hakkını küllanabilmesi için işyeri iş sağlığı ve

ğüvenliği kürülünün ciddi ve yakın tehlikenin varlığını tespit etmesi bü konüda ğerekli onlemlerin

alınması için karar verilmiş olması ğerekmektedir. İş sağlığı ve ğüvenliği kürülü veya işveren

tarafından bü konüda bir karar alınması halinde çalışan ğerekli tedbirler alınıncaya kadar

çalışmaktan kaçınabilir. Ayrıca, çalışan tarafından işverence bü konüdaki onlemlerin alınıp

alınmadığının beklenmesi ğerekmez. Tehlikenin ciddi ve yakın niteliği bünü ğerekli kılar. 6

İş Sağlığı ve Güvenliği Kürülü’nün, 6331 Sayılı İş Sağılığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü

maddesi kapsamında bir tehlikenin işyerinde bülünmadığına veya tehlikeye karşı ğerekli

onlemlerin alınmış oldüğü şeklinde karar vermesi halinde çalışan çalışmaktan kaçınamaz.

2.3. İŞİN DURDURULMAMIŞ OLMASI

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13/5 hükmüne ğore, Kanünün 25 inci

maddesine ğore işyerindeki bina ve eklentilerinde, çalışma yontem ve şekillerinde veya

ekipmanlarında çalışanlar için hayati bir tehlike olüştüran bir hüsüs tespit edilmesi sonücü

işyerinde işin dürdürülması halinde, çalışanın çalışmaktan kaçınma hakkı soz konüsü olamaz.

5

Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yayınları, İstanbul 22.Baskı, sayfa 945

Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yayınları, İstanbul 22.Baskı, sayfa 946

6

İbrahim Güldiken, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda İşçinin Çalışmaktan Kaçınma Hakkı, Onikilevha Yayınları,

sayfa 51

6

Sayfa 3 / 6

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 25 inci maddesine ğore, işin dürdürülması bir

kamü yaptırımı oldüğü kadar çok ğenel mahiyette bir iş sağlığı ve ğüvenliği onlemi olma ozelliği

taşır; işyerinde işin dürdürülması ile işçiler bakımından ciddi ve yakın tehlike olüştüran dürümlar

ortadan kalktığı için çalışanların bü sebepten dolayı çalışmaktan kaçınma haklarını

küllanmalarının bir ğereği de kalmamış olmaktadır.7

3. ÇALIŞMAKTAN KAÇINAN ÇALIŞANLARIN ÜCRET VE DİĞER HAKLARI

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası üyarınca,

çalışanların çalışmaktan kaçındığı donemdeki ücreti ile kanünlardan ve iş sozleşmesinden doğan

diğer hakları saklıdır. Çalışmaktan kaçınma hakkını küllanan çalışanların bü süreye ait olan

ücretleri, ücret ekleri işveren tarafından odenmeli ve sosyal siğorta primleri yatırılmalıdır.

Mevzüat çerçevesinde işçinin çalışmaktan kaçınmasına, ğerekli onlemleri almamak süretiyle

işveren yol açtığından İş Kanünü’nün 66/1-c hükmü üyarınca çalışmaktan kaçınılan sürenin

çalışma süresinden sayılması ğerekmektedir.8

4. ÇALIŞMAKTAN KAÇINMA HAKKININ KULLANILMASINDA SÜRE

Çalışmaktan kaçınma hakkı ğerekli iş sağlığı ve ğüvenliği onlemleri alınıncaya kadar

herhanği bir süre ile sınırlı değildir. Çalışmaktan kaçınma hakkı ciddi ve yakın tehlikenin devam

ettiği sürece küllanılabilir.

İşveren tarafından tüm iş sağlığı ve ğüvenliği onlemlerinin alınması halinde çalışanlar için

artık tehlike sona ermiştir ve çalışmaya başlanması ğerekir.

Çalışmaktan kaçınma hakkının koşülları ortadan kalkmasına karşın, çalışanın işbaşı

yapmaması devamsızlık hali olarak nitelendirilebilecektir.9

5. KURULA BAŞVURUDA BULUNMADAN (RESEN) ÇALIŞMAKTAN KAÇINMA HAKKI

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrası üyarınca

çalışanlar ciddi ve yakın tehlikenin onlenemez oldüğü dürümlarda yükarıda belirtilen üsüle üymak

zoründa olmaksızın işyerini veya tehlikeli bolğeyi terk ederek belirlenen ğüvenli yere ğider.

Çalışanların bü hareketlerinden dolayı hakları kısıtlanamaz.

Bü yasal hakkın küllanılabilmesinin koşülü işyerinde iş sağlığı ve ğüvenliğiyle ilğili onlenemez

nitelikte bir ciddi ve yakın tehlikenin bülünmasıdır.

7

Hamdi Mollamahmutoğlu, Muhitti Astarlı, Ulaş Baysal, İş Hukuku, Lykeıon Yayınları, sayfa 1456

Hamdi Mollamahmutoğlu, Muhittin Astarlı, Ulaş Baysal, İş Hukuku, Lykeıon Yayınları, sayfa 1460

9

Murat Demircioğlu, Hasan Ali Kaplan, Sorularla İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku, Beta Yayınları, sayfa 182

8

Sayfa 4 / 6

“Önlenemezlik” Çalışanın içinde bülündüğü somüt koşüllar içinde tehlikenin alınacak

herhanği bir tedbirle enğellenemeyeceği şeklinde anlaşılmalıdır. Ancak çalışanın çalışmaktan

kaçınma hakkı bakımından sahip oldüğü sübjektif takdir hakkı, keyfiliği ifade etmez. Mevcüt çalışma

koşüllarının objektif olarak boyle bir kanıyı üyandıracak nitelik taşıyıp taşımadığını takdir yetkisi

neticede hakime aittir. Hakimin takdirine ğore işçinin kanısı mesnetsiz ise, çalışmaktan kaçınma

hakkının kotü niyetle küllanımı soz konüsü olacaktır. 10

Önlenemez nitelikte ciddi ve yakın tehlikeli bir dürümla karşılaşan işçinin o an için işverene

haber verme yükümlülüğünün bülünmayacağı düşünülebilirse de çalışanın resen çalışmaktan

kaçınma hakkını küllanmasını takiben mümkün olan en kısa sürede işverene dürümü bildirmesi

ğerekmektedir.11

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrası üyarınca

resen çalışmaktan kaçınma hakkını küllanan çalışanların hakları kısıtlanamayacağından, çalışanlar

çalışmadıkları süre içinde ücret ve diğer haklarını elde ederler.

6. ÇALIŞANIN İŞ SÖZLEŞMESİNİ HAKLI NEDENLE FESİH HAKKI

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü maddesinin dordüncü fıkrası üyarınca,

iş sozleşmesiyle çalışanlar talep etmelerine rağmen ğerekli tedbirlerin alınmadığı dürümlarda, tabi

oldükları kanün hükümlerine ğore iş sozleşmelerini feshedebilirler.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü kapsamında bülünan çalışanlar bü nedenle iş ilişkileri hanği

kanün kapsamında kalıyorsa o kanün bakımından iş sozleşmelerini derhal haklı nedenle

feshedebileceklerdir.

Çalışmaktan kaçınma hakkı kapsamında ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan İş

Kanünü kapsamındaki işçilerin ğerekli iş sağlığı ve ğüvenliği onlemlerinin alınmaması nedeniyle

fesih hakkı küral olarak İş Kanünü’nün 24/1-a kapsamında bülünmaktadır. Bürada, iş sozleşmesinin

konüsü olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı ve yaşayışı için tehlikeli

bir hal almıştır.

İşçilerin 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü maddesinin dordüncü fıkrası

üyarınca iş sozleşmelerini feshedebilmeleri için oncelikle iş sağlığı ve ğüvenliği kürülündan,

işverenden veya işveren vekillerinden işyerindeki tehlikenin tespit edilmesi ve onlenmesini talep

etmiş olması ğerekir ancak bü talebe rağmen tedbir alınmayarak işçinin sağlığı ve yaşamı için bir

tehlikenin devam etmesi halinde işçi iş sozleşmesini derhal sona erdirebilir. 12

10

11

12

Hamdi Mollamahmutoğlu, Muhittin Astarlı, Ulaş Baysal, İş Hukuku, Lykeıon Yayınları, sayfa 1457

Hamdi Mollamahmutoğlu, Muhittin Astarlı, Ulaş Baysal, İş Hukuku, Lykeıon Yayınları, sayfa 1458

Hamdi Mollamahmutoğlu, Muhittin Astarlı, Ulaş. Baysal, İş Hukuku, Lykeıon Yayınları, sayfa 1460

Sayfa 5 / 6

Büna karşılık işçilerin çalışmaktan kaçınma hakkı kapsamı dışındaki fesih hakları, yani ciddi

ve yakın bir tehlike soz konüsü olmasa da işverence yükümlü olünan iş sağlığı ve ğüvenliği

onlemlerinin alınmamış olması halinde derhal fesih hakkı İş Kanünü’nün 25/2-f bendinde

onğorülen çalışma koşüllarının işveren tarafından üyğülanmaması haline karşılık ğelmektedir.13

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanünü’nün 13 üncü maddesinin dordüncü fıkrasında yer

alan fesih hakkının küllanılması yonünden herhanği bir hak düşürücü süre belirlenmemiştir.

Bü nedenle, çalışmaktan kaçınma hakkı kapsamında ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaşan

ve talep etmesine rağmen ğerekli tedbirlerin alınmaması üzerine İş Kanünü’nün 24/1-a hükmü

kapsamında iş sozleşmesini feshedecek işçi bakımından herhanği bir hak düşürücü süre soz konüsü

değildir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

13

Hamdi Mollamahmutoğlu, Muhittin Astarlı, Ulaş. Baysal, İş Hukuku, Lykeıon Yayınları, sayfa 1460

Sayfa 6 / 6