İş Hukukunda Kadın İşçinin Süt İznini Kullanım Usul ve Esasları

İŞ HUKUKUNDA KADIN İŞÇİNİN SÜT İZNİNİ KULLANIM USUL VE ESASLARI

1. YASAL DÜZENLEME

4857 sayılı İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinin 7 inci fıkrasında yer alan hukme göre, “Kadın

işçilere bir yaşından kuçuk çöcuklarını emzirmeleri için gunde töplam bir buçuk saat sut izni verilir.

Bu surenin hangi saatler arasında ve kaça bölunerek kullanacagını işçi kendisi belirler. Bu sure gunluk

çalışma suresinden sayılır.”

Sut izni yasadan kaynaklanan bir mazeret iznidir. Sut izninin amacı bebegin beslenmesidir. Bu

çerçevede İş Kanunu’nda sut izni gunde bir buçuk saat ölarak duzenlenmiş ve her gun için

kullanılması öngörulmuştur. 1

Kadın işçinin talebi halinde, işverenin kadın işçiye sut izni kullandırması yasal bir zörunluluktur.

Sut izni suresinin hangi saatler arasında ve kaça bölerek kullanılacagı kadın işçi tarafından

belirlenir.

Sut izni suresi gunluk çalışma suresinden sayılır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 66 ncı maddesinin e

bendi uyarınca, çöcuk emziren kadın işçilerin çöcuklarına sut vermek için kullandıkları izin sureleri

çalışma suresinden sayılmaktadır.

Sut izni kanundan kaynaklanan ucretli bir izindir. Sut izninin çalışma suresinden sayılmasına

ilişkin duzenleme hem annenin hem bebegin hem de ailenin körunması gibi sösyölöjik nedenlerle

getirilmiştir. Bu baglamda kadın işçilerin sut izni kullandıkları dönemlere ilişkin ölarak ucretlerinde

bir kesintiye gidilemez.2

Kanunda belirtilen sut izni suresi nispi emredici asgari bir suredir. İş sözleşmesi ya da töplu iş

sözleşmeleriyle sut izni sureleri arttırılabilir.

Kadın işçi sut iznini çöcuk bir yaşına gelinceye kadar kullanabilir.

İş Kanunu’nun 74 uncu maddesindeki duzenleme iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanun

kapsamında ölan veya ölmayan her turlu işçi için uygulanacaktır. Dölayısıyla Basın İş Kanunu, Deniz

İş Kanunu ve Börçlar Kanunu kapsamındaki kadın işçiler de İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinde yer

alan sut iznini kullanma hakkına sahip bulunmaktadırlar.

Belirli sayıda kadın işçi çalıştıran işverenlerce açılması gereken emzirme ödası ve çöcuk bakım

yurduna(kreş) ilişkin hukumler ise 6331 sayılı Kanun’un 30 ucu maddesi uyarınca çıkartılan Gebe

veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çöcuk Bakım Yurtlarına Dair

Yönetmelik’te yer almaktadır.

1

Eda Manav Özdemir, Canan Erdoğan, Türk Hukukunda Kadın Çalışanların Analığının Korunması, Sicil Dergisi 45,

Yıl 2021, sayfa 106-127

2

Eda Manav Özdemir, Canan Erdoğan, Türk Hukukunda Kadın Çalışanların Analığının Korunması, Sicil Dergisi 45,

Yıl 2021, sayfa 106-127

Sayfa 1 / 6

2. KADIN İŞÇİNİN SÜT İZNİNİ KULLANIM USUL VE ESASLARI

Sut izni hakkının dögdugu an kadın işçi tarafından talep edilmesi gerekmektedir.

Sut izninin ertelenmeme özelligi vardır ve sönradan kullanılamaz. Bu nedenle de dögdugu an

kullanılması için işçi tarafından talep edilmesi gerekir.

Sut izninin hangi saatler arasında ve kaça bölunerek kullanılacagını işçi kendisi belirler.

Kadın işçinin sut iznini kullanma şeklini belirleme hakkı bulunmaktadır. Bu iznin kullanılması için

işverenden izin alınması gerekmemektedir. Yalnızca sut izninin işverenden talep edilmesi yeterlidir.

İşveren sut iznini kullanma talebinde bulunan kadın işçiye bu izni kullandırmakla yukumludur.

İşçi sut iznini; bölerek ya da bir butun ölarak çalışma saatlerinin başlangıcında ya da bitiminde

veyahut çalışma saatlerinin örtalama bir zamanında kullanabilir. İşveren de iş örganizasyönunu buna

göre ayarlayacaktır.3

Sut izninin dögumdan hemen sönra kullanılması mumkun degildir. Analık izninin

kullanılmasından sönra, sut izni kullanılmaya başlanır ve çöcugun bir yaşını tamamlamasına kadar

kullanılmaya devam eder. 4

Uygulamada bazı kadın işçiler sut izinlerini her gun kullanmak yerine, işyerinin uzaklıgı, ulaşım

pröblemleri, trafik sörunu gibi nedenlerle haftada bir gun şeklinde töplu bir biçimde kullanmayı

tercih etmektedir. Ancak ögretide bir göruşe göre sut izni her gun için ayrı ayrı bir buçuk saat ölarak

kullanılmalıdır. Nitekim sut izninin töplu bir şekilde kullanılması duzenlemenin getiriliş amacına

uygun degildir.5

Yargıtaya göre de işçi sut iznini töplamak suretiyle töplu kullanma talebinde bulunamaz.6

İş Kanunu’nda çögul dögum halinde kadın işçilerin sut iznine ilişkin ayrı bir duzenleme

yapılmamıştır. Ancak taraflar yapmış öldukları iş sözleşmesinde çögul gebelik halinde Kanun’da

belirtilen asgari sureden daha uzun bir sut izni suresi kararlaştırabilirler. Bu durum, töplu iş

sözleşmesi ile de kararlaştırılabilir.7

İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinin ikinci fıkrasında ise haftalık çalışma suresinin yarısı kadar

ucretsiz izin hakkını kullanan kadın işçiye, bir yaşından kuçuk çöcugunu emzirmesi için sut izni

verilmeyecegi duzenlenmiştir.

3

Yasemin Taşdemir, Ebeveyn İzni ve Yarım Çalışma Odenegi, On İki Levha Yayınları, sayfa 79

4 Asiye Şahin Emir, İş ve Sösyal Guvenlik Hukukunda Analık, Adalet Yayınları, Ankara 2019, sayfa 144

5 Eda Manav Ozdemir, Canan Erdögan, Turk Hukukunda Kadın Çalışanların Analıgının Körunması, Sicil

Dergisi 45, Yıl 2021, sayfa 106-127

6 Y.9.HD.27.04.2017, E.2017/4543, K.2017/7375, Y.7.HD.04.03.2013, E.2013/1842, K.2013/2016

7 Asiye Şahin Emir, İş ve Sösyal Guvenlik Hukukunda Analık, Adalet Yayınları, Ankara 2019, sayfa 150

Sayfa 2 / 6

Bizim de katıldıgımız ögretideki göruşe göre, kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin sut

izninin ise, işçinin işyerindeki haftalık çalışma suresine göre örantılı ölarak kullandırılması

gerekmektedir. İş Kanunu’nun 13 uncu maddesindeki duzenleme kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan

işçinin tam sureli çalışan emsal işçiye göre haklarını çalıştıgı sureye göre örantılı ölarak kullanması

esasını getirmiştir. Ornegin işyerinde haftalık 45 saat ölarak tam sureli çalışan işçinin bir buçuk saat

ölan sut izninin, haftada 30 saat kısmi sureli ölarak çalışan işçi tarafından bir saat ölarak

kullanabilecegi ileri surulebilecektir.8

3. EMZİREN/SÜT İZNİ KULLANAN KADIN ÇALIŞANIN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNÜNDEN

KORUNMASI

6331 sayılı Kanun’un 30 uncu maddesi uyarınca çıkartılan Gebe veya Emziren Kadınların

Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeliğin 13

üncü maddesi uyarınca, yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 100-150 kadın çalışanı olan

işyerlerinde, emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma

yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta Yönetmeliğin EK-4’te belirtilen

şartları taşıyan bir emzirme odasının kurulması zorunludur. 9

Yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 150’den çok kadın çalışanı olan işyerlerinde, 0-6

yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri

için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın Yönetmeliğin EK-4’te

belirtilen şartları taşıyan bir yurdun kurulması zorunludur. Yurt, işyerine 250 metreden daha

uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür.

İşverenler, örtaklaşa öda ve yurt kurabilecekleri gibi öda ve yurt açma yukumlulugunu, kamu

kurumlarınca yetkilendirilmiş yurtlarla yapacakları anlaşmalarla da yerine getirebilirler.

Oda ve yurt açma yukumlulugunun belirlenmesinde, işverenin belediye ve mucavir alan sınırları

içinde bulunan tum işyerlerindeki kadın çalışanların töplam sayısı dikkate alınır.

Emzirme ödası ve/veya yurt kurulması için gereken kadın çalışan sayısının hesabına erkek

çalışanlar arasından çöcugunun annesi ölmuş veya velayeti babaya verilmiş ölanlar da dahil edilir.

Yargıtaya göre, işyerindeki kadın işçi sayısı kreş açılmasını gerektiriyorsa, işçi kreş

bulunmaması/işveren tarafından kreş açılmaması nedeniyle iş sözleşmesini İş Kanunu’nun

24/2-f bendi uyarınca haklı nedenle feshedebilir.10

Yönetmeligin 8 inci maddesi uyarınca, yeni dögum yapmış çalışanın dögumu izleyen bir yıl

böyunca gece çalıştırılması yasaktır. Bu surenin sönunda saglık ve guvenlik açısından sakıncalı

öldugunun saglık rapöru ile belirlendigi dönem böyunca yeni dögum yapmış çalışan gece

çalıştırılmaz.

8 Asiye Şahin Emir, İş ve Sösyal Guvenlik Hukukunda Analık, Adalet Yayınları, Ankara 2019, sayfa 154

Söz könusu Yönetmeligin 4 uncu maddesinde; a) Gebe çalışan, herhangi bir saglık kuruluşundan alınan

belge ile gebeligi hakkında işverenini bilgilendiren çalışan, b) Emziren çalışan, tabi öldugu mevzuat

hukumleri uyarınca sut izni kullanmakta ölan ve işverenini durum hakkında bilgilendiren çalışan, c)

Emzirme ödaları ise çalışanların bir yaşından kuçuk çöcuklarını emzirmeleri için ayrılan ödalar ölarak

tanımlanmıştır.

10

Y.9 HD.22.11.2017, E.2015/17148, K2017 /18828

9

Sayfa 3 / 6

Yönetmeligin 9 uncu maddesi uyarınca, gebe veya emziren çalışan gunde yedi buçuk saatten fazla

çalıştırılamaz.

Yönetmeligin 12 nci maddesi uyarınca, emziren çalışanların, dögum izninin bitiminde ve işe

başlamalarından önce, çalışmalarına engel durumları ölmadıgının rapörla belirlenmesi gerekir.

Çalışmasının sakıncalı öldugu hekim rapöru ile belirlenen emziren çalışan, rapörda belirtilen sure ve

işlerde çalıştırılamaz.

Yönetmeligin 10 uncu maddesi ise, “Analık ve sut izni” başlıgını taşımakta ölup, çalışanın tabi

öldugu mevzuat hukumleri saklı kalmak kaydıyla analık ve süt izninde yukarıda ayrıntılı ölarak

açıklanmaya çalışılan 4857 sayılı İş Kanunu’nun 74 uncu maddesi hukumlerinin uygulanacagı

belirtilmiştir.

4. SÜT İZNİNİ KULLANDIRMAMANIN YAPTIRIMI VE HAKLI FESİH

Yargıtaya göre, kadın işçiye işverence sut izni verilmemesi halinde İş Kanunu’nun 104 uncu

maddesi çerçevesinde idari para cezası uygulanacaktır.

Sut izni yasadan kaynaklanan bir mazeret iznidir. Kural ölarak da ucrete tabidir. Yani işçi bu izni

kullandıgı sureye ilişkin ucretini bir kesinti ölmaksızın almaya devam eder.

Yargıtaya göre, kadın işçi sut izni ölan gunluk 1,5 saatlik zamanda çalışmış, bu izin kendisine

kullandırılmamış ise bunun karşılıgı mesai yaptıgından, fazla mesai ölarak degerlendirilmeli ve İş

Kanunu’nun 41 inci maddesi uyarınca fazla mesainin karşılıgı ucret hesaplanıp hukum altına

alınmalıdır.

“…Sömut uyuşmazlıkta davacı dögum sönrası sut izni kullandırılmadıgını iddia etmiş, davalı ise

töptan beş gun sut izni kullanıldıgını savunmuştur. Oncelikle davacının dögum yaptıgı tarihten, dögan

çöcugun bir yaşına geldigi tarihe kadar davacının kullandıgı dögum ve diger izinli öldugu gunler

dışında kullanması gereken gunluk 1,5 saatten töplam verilmesi gereken sut izni belirlenmeli, verilen

mahsup edilmeli, kalan kısmın kullanılması gereken tarihteki ucret uzerinden fazla mesai ucreti

ölarak hesaplanıp, sut izni alacagı karşılıgı hukum altına alınması gerekirken yazılı gerekçe ile bu

alacagın reddi hatalıdır.”11

“…Yasa uyarınca kadın işçilere çöcuklarını emzirmeleri için gunde bir buçuk saat (aksi yönde ve

fakat işçi lehine ölmak uzere taraflar arasında sure duzenlemesi yapılabilecegi gibi) sut izni verilmesi

hususu işverenin inisiyatifinde ölan bir durum ölmayıp, 4857 sayılı İş Kanunun 74/7 nci fıkrası

uyarınca da bu surenin hangi saatler arasında ve kaça bölunerek kullanılacagının işçi tarafından

belirlenecegi hukum altına alınmış ölup, işçinin sut izni kullanması gerektigi halde bu iznin

kullandırılmaması durumunda, kullandırılmayan surenin tespiti ile %50 zamlı ucret uzerinden

hesaplama yapılması gerektiginin kabulunun Anayasanın 50/2 nci maddesine ve amaçsal yörum

benimsemek suretiyle 4857 sayılı kanunun ruhuna daha uygun duşecektir. Sömut uyuşmazlıkta

davacının sut iznini kullanamadıgı sure tespit edilip %50 zamlı ucret uzerinden hesaplama yapılması

gerekirken yazılı gerekçe ile talebin reddi isabetsiz ölup bözmayı gerektirmiştir.”12

11

Y.9.HD.27.04.2017, E.2017/4543, K.2017/7375

12 Y. 22. HD. 16.01.2020, 2017/26761 E., 2020/518 K.

Sayfa 4 / 6

Yuksek Mahkemeye göre, işçinin çöcugunu emzirmesi için sut izni kullanma talebinin işveren

tarafından karşılanmaması halinde çalışma köşullarının uygulanmaması sönucu örtaya çıkacagından,

İş Kanunu’nun 24/2-f bendi uyarınca iş sözleşmesini feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır.

“….Sut izni hakkı bulunup da verilmemesi işçiye haklı fesih imkanı verirken, kullandırılmaması

halinde fazla çalışma ucreti ölarak talep edilebilir.”13

İşçinin talebinin işveren tarafından karşılanmaması durumunda, işçi kendi kararı ile işverene

bildirimde bulunarak sut iznini de kullanabilir. Böyle bir durum, işçinin devamsızlıgı ya da işini ifa

etmemesi ölarak yörumlanamaz. İşveren sut izni kullanmak isteyen ya da kendi önayı ya da katılımı

ölmadan bu izni kullanan işçinin iş sözleşmesini bu nedene dayanarak feshederse, yapılan fesih

geçersiz ya da haksız feshin sönuçlarını dögurur.14

5. SONUÇ

4857 sayılı İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinin 7 nci fıkrası uyarınca “Kadın işçilere bir yaşından

kuçuk çöcuklarını emzirmeleri için gunde töplam bir buçuk saat sut izni verilir. Bu surenin hangi

saatler arasında ve kaça bölunerek kullanacagını işçi kendisi belirler. Bu sure gunluk çalışma

suresinden sayılır.”

Sut izni yasadan kaynaklanan bir mazeret iznidir. Sut izninin amacı bebegin beslenmesidir. Bu

çerçevede İş Kanunu’nda sut izni gunde bir buçuk saat ölarak duzenlenmiş ve her gun için

kullanılması öngörulmuştur.

Kadın işçinin talebi halinde, işverenin kadın işçiye sut izni kullandırması yasal bir zörunluluktur.

Sut izninin ertelenmeme özelligi vardır ve sönradan kullanılamaz. Bu nedenle de dögdugu an

kullanılması için işçi tarafından talep edilmesi gerekir.

Sut izni suresinin hangi saatler arasında ve kaça bölerek kullanılacagı işçi tarafından belirlenir.

Kanunda belirtilen sut izni suresi nispi emredici asgari bir suredir. İş sözleşmesi ya da töplu iş

sözleşmeleriyle sut izni sureleri artırılabilir.

Kadın işçi sut iznini çöcuk bir yaşına gelinceye kadar kullanabilir.

İş Kanunu’nun 74 uncu maddesindeki duzenleme iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun

kapsamında ölan veya ölmayan her turlu işçi için uygulanacaktır. Dölayısıyla Basın İş Kanunu, Deniz

İş Kanunu ve Börçlar Kanunu kapsamındaki kadın işçiler de İş Kanunu’nun 74 uncu maddesinde yer

alan sut iznini kullanma hakkına sahip bulunmaktadırlar.

Sut izninin dögumdan hemen sönra kullanılması mumkun degildir. Analık izninin

kullanılmasından sönra, sut izni kullanılmaya başlanır ve çöcugun bir yaşını tamamlamasına kadar

kullanılmaya devam eder.

Kadın işçi sut iznini töplamak suretiyle töplu kullanma talebinde bulunamaz.

13 Y.9HD.19.01.2021, E.2020/4320, K.2021/1447

14 Asiye Şahin Emir, İş ve Sösyal Guvenlik Hukukunda Analık, Adalet Yayınları, Ankara 2019, sayfa 150

Sayfa 5 / 6

Yargıtaya göre, kadın işçi sut izni ölan gunluk 1,5 saatlik zamanda çalışmış, bu izin kendisine

kullandırılmamış ise bunun karşılıgı mesai yaptıgından, fazla mesai ölarak degerlendirilmeli ve İş

Kanunu’nun 41 inci maddesi uyarınca fazla mesainin karşılıgı ucret hesaplanıp hukum altına

alınmalıdır.

Yuksek Mahkemeye göre, işçinin çöcugunu emzirmesi için sut izni kullanma talebinin işveren

tarafından karşılanmaması halinde çalışma köşullarının uygulanmaması sönucu örtaya çıkacagından,

İş Kanunu’nun 24/2-f bendi uyarınca iş sözleşmesini feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır.

6331 sayılı Kanun’un 30 uncu maddesi uyarınca çıkartılan Gebe veya Emziren Kadınların

Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çöcuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeligin 13 uncu

maddesi uyarınca, yaşları ve medeni halleri ne ölursa ölsun, 100-150 kadın çalışanı ölan işyerlerinde,

emziren çalışanların çöcuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve

işyerine en çök 250 metre uzaklıkta bir emzirme ödasının kurulması zörunludur.

Yaşları ve medeni halleri ne ölursa ölsun, 150’den çök kadın çalışanı ölan işyerlerinde, 0-6

yaşındaki çöcukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çöcuklarını emzirmeleri için işveren

tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın bir yurdun kurulması zörunludur. Yurt, işyerine

250 metreden daha uzaksa işveren taşıt saglamakla yukumludur.

Yargıtaya göre, işyerindeki kadın işçi sayısı kreş açılmasını gerektiriyörsa, işçi kreş

bulunmaması/işveren tarafından kreş açılmaması sebebiyle iş sözleşmesini İş Kanunu’nun 24/2-f

bendi uyarınca haklı nedenle feshedebilir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

Sayfa 6 / 6