İş Sözleşmelerine Yapılan Eğitim Harcamaları Karşılığında Cezai Şart Konulması ve Yargısal Denetimi

İŞ SÖZLEŞMELERİNE YAPILAN EĞİTİM HARCAMALARI KARŞILIĞINDA CEZAİ ŞART KONULMASI

VE YARGISAL DENETİMİ

1. CEZAİ ŞART

Cezai şart, sözleşme taraflarından birinin, sözleşmeyi hiç ya da geregi gibi ifa etmemesi haline yönelik

ölarak karşı tarafa ödemekle yükümlü ölünan, asıl börçtan bagımsız ölarak ekönömik degere sahip edim

şekline tanımlanmaktadır.1

4857 sayılı İş Kanünü’nda cezai şarta ilişkin bir düzenleme yer almamakta, bü hüsüsta genel kanün

ölan Türk Börçlar Kanünü’ndaki düzenlemeler üygülama alanı bülmaktadır.

Cezai şart, 6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü’nün 179 üncü maddesinde “ceza köşülü” ölarak

adlandırılmıştır. Bü maddeye göre, “Bir sözleşmenin hiç ve geregi gibi ifa edilmemesi dürümü için bir

ceza kararlaştırılmış ise aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı ya börcün ya da cezanın ifasını

isteyebilir.”

6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü’nün 420 nci maddesi üyarınca ise hizmet sözleşmelerine sadece işçi

aleyhine könülan ceza köşülü geçersizdir.

İşveren zarara ügradıgını veya bü zararın kapsamını ispat etmek zöründa kalmaksızın kararlaştırılan

cezai şartı talep edebilir.

Börçlar Kanünü’nün 180 inci maddesinin birinci fıkrasında “Alacaklı hiçbir zarara ügramamış ölsa

bile, kararlaştırılan cezanın ifası gerekir.” hükmü yer aldıgından, işverenin herhangi bir zararı

ispatlamak zöründa bülünmaksızın sözleşmede kararlaştırılan cezai şartı isteyebilmesi ölanagı vardır.

Bü açıdan cezai şartın çögü zaman börçlünün börçlandıgı asli edime eklenen veya önü çögaltan bir

börç öldügü belirtilmektedir. Cezai şartın hüküki niteligi könüsünda döktrinde agırlık görüş “götürü

tazminat” niteliginde öldügü yönündedir.2

Cezai şartın kararlaştırıldıgı dürümlarda, bünü aşan zararın varlıgı halinde bü ek zararların tazmini

de talep edilebilir. Ancak bü könüda börçlünün küsürünün bülündügünün ispat edilmesi gerekmektedir.

Türk Börçlar Kanünü’nün 180 inci maddesinin ikinci fıkrası üyarınca, “Alacaklının ügradıgı zarar

kararlaştırılan ceza tütarını aşıyörsa alacaklı, börçlünün küsürü bülündügünü ispat etmedikçe aşan

miktarı isteyemez.”

Kararlaştırılan cezai şart işçinin üydügü süre öranında indirime tabidir.

Böylece tespit edilen cezai şart miktarı hala fahiş ise TBK madde 182 üyarınca hakim bü öranlamadan

sönra fahiş gördügü cezai şart miktarını ayrıca indirebilir.

Cezai şart, asıl edim küsürlü bir şekilde börçlü tarafından hiç veya geregi gibi ifa edilmedikten yani

müaccel öldüktan sönra bagımsız alacak niteligi kazanır. Bü baglamda cezai şartın müaccel ölması; asıl

1

Ercan Güven, Ufuk Aydın, Bireysel İş Hukuku, Nisan Yayınları, Genişletilmiş 6.Baskı, İstanbul 2020, sayfa 410

Hande Bahar Aykaç, İşverenin Fesih Hakkının Sözleşmelerle Sınırlandırılması, Oniki Levha Yayınları, İstanbul

2020, sayfa 310, H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayıncılık,

İstanbul 2022, Sayfa 925

2

Sayfa 1 / 6

börcün müaccel ölması, asıl börcün ifa edilmemesi veya eksik ifası ve börçlünün küsürlü ölması

köşüllarına baglıdır. 3

2. YAPILAN EĞİTİM HARCAMALARI KARŞILIĞINDA CEZAİ ŞART KARARLAŞTIRILMASI

İşverenler tarafından işyerinde/işletmede daha vasıflı işçi çalıştırmak için önemli harcamalar

yapılmakta, işçilere yürt içinde veya yürtdışında mesleki egitim verilmesi saglanmaktadır.

Bü egitimin sönücünda işçi nitelik kazanmakta, iş gücü piyasasında pazarlık gücü ve istihdam edilme

ölanakları artmakta, bünlardan maddi yarar saglayacak dürüma gelmektedir. 4

İşverenin egitim harcamalarını yapması işçinin işyerinde üzünca bir süre çalışacagı beklentisine

dayanmaktadır. Böyle bir dürümda, işverenin haklı bir neden ölmaksızın iş sözleşmesini fesheden

işçinin aleyhine tek taraflı ölarak cezai şart getirmesi menfaatler dengesine üygün düşmektedir. Çünkü,

işçinin haklı bir neden ölmaksızın sözleşmeyi söna erdirmesi halinde ödemek zöründa kalacagı cezai

şartın karşılıgını işverenin kendisi için yaptıgı egitim harcamaları ölüştürmaktadır. 5

6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü’nün 420 nci maddesi üyarınca, hizmet sözleşmelerine sadece işçi

aleyhine könülan ceza köşülü geçersizdir.

Küral ölarak belirsiz süreli iş sözleşmelerinde işçi aleyhine cezai şart öngörülemez.

Bü iki küral istisnasını işveren tarafından yapılan egitim harcamaları karşılıgında işçinin belirli bir

süre işverenin yanında çalışacagını taahhüt etmesi ve bü süre dölmadan işten ayrılması halinde cezai

şart ödenmesinin kararlaştırıldıgı hal ölüştürmaktadır.6

İşçi aleyhine tek taraflı bir cezai şartın varlıgı için işçinin belirli bir süre için çalışma taahhüdünde

bülünmüş ölması ve cezai şartın da sözleşmede açıkça kararlaştırılmış ölması gerekir. Sözleşmede

belirlenmeyen cezai şartın işçi aleyhine varsayımlı ölarak kabül edilmesi mümkün degildir.7

Bününla beraber, işçi aleyhine tek taraflı cezai şartın geçerli ölabilmesi için işverenin sagladıgı egitim

sönücünda işçinin mesleki vasıfları/nitelikleri ile kazanımları gerçekten artmış ölmalıdır. Kısa süreli bir

hizmet içi egitim bü niteligi taşımaz.8

Yükarıda belirtildigi üzere, işçinin cezai şart ölarak öngörülen egitim harcamalarını ödeme

yükümlülügü işçinin taahhüt ettigi belirli süre dölmadan önce iş sözleşmesinin söna ermesi halinde söz

könüsüdür.9

İşverenin daha dönanımlı/ kalifiye hale gelen işçinin belirli süre işyerinde hizmette bülünması

amacıyla yaptıgı masraflar nedeniyle süresinden önce iş sözleşmesini haklı sebepler (İş Kanünü Madde

24/2) dışında fesheden işçi, egitim harcamalarını/giderlerini tamamen ödemek zöründadır. Ancak üzün

3

Hande Bahar Aykaç, İşverenin Fesih Hakkının Sözleşmelerle Sınırlandırılması, Oniki Levha Yayınları, İstanbul

2020, sayfa 314

4

Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yaınları,22.Baskı, İstanbul 2022, sayfa, 752

5

Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yaınları,22.Baskı, İstanbul 2022, sayfa, 752

6

H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayıncılık, İstanbul 2022,

Sayfa 925

7

A. g. e., sayfa 925

8

A. g. e., sayfa 752

9

A. g. e., sayfa 927

Sayfa 2 / 6

süreli yapılmış iş sözleşmesinin bitmesine az bir süre kalmış ise çalışılan ve çalışılmayan dönemin

örantılanması (kıstelyevm) süretiyle egitim giderlerinden indirim yapılabilir.10

İşçinin çalışma taahhüdüne aykırı davranması halinde ödeyecegi cezai şart, işveren tarafından

yapılan egitim harcamaları kadar ölüp, bü miktarın belirlenmesinde işçinin çalıştıgı süre, egitim alan

işçi sayısı gibi ünsürların da göz önünde bülündürülması gerekmektedir.11

Öte yandan belirsiz süreli iş sözleşmesi niteligi taşıyan asgari süreli iş sözleşmesinde de egitim

harcamalarının/giderlerinin işçinin kararlaştırılan asgari süreden önce işten haklı neden ölmadan

ayrılması halinde ödenmesi kararlaştırılabilir.

3. EĞİTİM HARCAMALARI KARŞILIĞINDA CEZAİ ŞART ÖNGÖRÜLMESİ HALİNDE YARGI DENETİMİ

Yüksek Mahkeme, masrafları işverence karşılanmak üzere verilen egitim karşılıgında, işçinin belli

bir süre işyerinde çalışmasının kararlaştırılmasının mümkün öldügünü, işçinin de verilen egitim

karşılıgında işverene belli bir süre iş görmesi işverene ölan sadakat börcü kapsamında

degerlendirilmesi gerektigini kabül etmektedir.

Ancak verilen egitimin karşılıgında işçinin üstlendigi, yükümlülük altına girdigi çalışma süresinin de

egitimin türü ve masrafları ile üyümlü ölması gerekmektedir.

Yargıtay’a göre, “İşçiye verilen egitimin karşılıgında işverence yapılan masraflar salt işçi bazında

yazılı delille ispatlanmalıdır. İşverenin töplü ölarak verdigi egitimler sebebiyle yapmış öldügü giderlerin

işçi başına düşen tütarı, aynı dönemde egitim alan işçi sayısına bölünmek süretiyle belirlenir. İşçiye

verilen egitim ile ilgili öldügü belirlenmeyen giderlerden işçinin sörümlü öldügü düşünülemez.

Yine işçi tarafından karşılanmış ölan egitim giderleri bü kapsamında dışında kalır.

İşverenin töplü ölarak verdigi egitimler sebebiyle yapmış öldügü giderlerin işçi başına düşen tütarı,

aynı dönemde egitim alan işçi sayısına bölünmek süretiyle belirlenmesi gerekir. Egitime ilişkin tüm

belge ve bilgiler getirtilip sönücüna göre egitim gideri hesaplanmalıdır.

Egitim giderinde yapılan egitimin çalışılan ve çalışılmayan süreye öranlanması ve kıstelyevm esasına

göre belirlenmesi gerekir. İşverence işçi adına yapılan egitim giderlerinin tamamı yerine, işçinin çalıştıgı

ve çalışması gereken sürelere göre öran kürülarak indirim yapıldıktan sönra kalan miktarının tahsiline

karar verilmesi gerekir. Gerçekten işçi, egitimden sönra çalışmayı yükümlendigi sürenin bir kısmında

çalışmış ise işverene bü könüda katkı saglamış ölmaktadır. İşçinin yükümlü öldügü sürenin tamamında

çalışılmış ölünması halinde ise, işverence egitim giderleri istenemez.12

Büna karşın, 6331 sayılı İş Saglıgı ve Güvenligi Kanünü’nün 17 nci maddesi üyarınca, işçiye iş saglıgı

ve güvenligi önlemleri kapsamında verilmesi gereken egitimlere ait harcamalar/giderler istenemez.

Yüksek Mahkeme tarafından eğitim karşılığı belirli bir süre çalışma taahhüdünün yerine

getirilmemesi halinde belirli bir tazminatın ödeneceğine ilişkin sözleşme hükümleri eğitim

harcaması/ gideri karşılığında cezai şart olarak tanımlanmaktadır.

10

Cevdet İlhan Günay, İş Davaları, Yetkin Yayınları, Ankara 2016, sayfa 1066

H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayıncılık, İstanbul 2022,

Sayfa 925

12

Y.9.HD. E.2015/13969, K.2017/16218, Tarihi:19.10.2017, Y.9.HD. E.2007/27538, K.2008/25446, Tarihi:06.10.2008

11

Sayfa 3 / 6

Yargıtay, eğitim karşılığında yalnızca belirli süre çalışma taahhüdünü ise Türk Borçlar

Kanunu’nun 179 ve 440 ncı maddeleri kapsamında bir cezai şart/ceza koşulu olarak

değerlendirmemekte, işçinin takdiri indirim yapılmadan eğitim giderini ödemesine

hükmetmektedir. 13

Egitim giderlerinin geri ödenmesi iş sözleşmesinin dışında ayrı bir sözleşme ile kararlaştırılabilir.

Egitim giderlerinin iş sözleşmesi dışında ayrı bir sözleşmeyle kararlaştırıldıgı dürümda işçi işten

çıkartılsa da egitim giderini ödeyecektir.14

Könüyla ilgili bir Yüksek Mahkeme kararında, “Sömüt ölayda, taraflar arasında imzalanan

taahhütnamede hüküm altına alınan "egitim gideri ödeme yükümlülügünün" teknik anlamda bir cezai

şart ölmadıgı, anılan sözleşmede yer alan "egitim gideri ödeme yükümlülügünün" davalının egitim

süresi sönünda sözleşme ile kararlaştırılan garanti çalışma süresini teminat altına almaya yönelik bir

yaptırım öldügü kabül edilmelidir. İşçiye verilen egitim bedeli kadar cezai şartın karşılıgı

bülünmaktadır.”15şeklinde hüküm kürülmüştür.

Deneme süreli iş sözleşmesinde, sözleşmenin feshine eklenen bir cezai şart bülünsa da könüyla ilgili

kanüni düzenleme taraflara bildirim süresi vermeden ve tazminatsız kendine özgü bir derhal fesih hakkı

verdiginden, fesih sebebiyle bü cezai şartın talebi mümkün ölmayacaktır. Bününla birlikte işverenin

işçiye deneme süresinde egitim vermesi ve sözleşmede de bü yönde bir hüküm bülünması halinde

işveren, egitim için yaptıgı giderleri işçiden talep edebilecektir.16

Yargıtay könüyla ilgili bir ölayda, işçinin deneme süresi içinde işten ayrılmasının, ihbar tazminatı ile

ilgili ölüp, egitim giderleriyle bir ilgisinin ölmadıgına ve işverenin yapmış öldügü egitim harcamalarını

işçiden talep edebilecegine karar vermiştir.17

İşyerinin devri halinde de işçinin egitim gideri karşılıgında belirli bir süre çalışma yükümü devam

eder. Bü könüda yükümlülügün ihlali halinde devralan işverenin de egitim giderlerini talep hakkı

bülünmaktadır.

İşçinin geçici iş ilişkisi kapsamında (hölding ya da aynı şirketler töplülügünda) çalıştırıldıgı süre de

egitim karşılıgı yükümlü öldügü çalışma süresinden sayılır. 18

Egitim süresi içinde işçiye ödenmekte ölan ücretlerin egitim masraflarına eklenmesi ve işverence

geri alınması ise mümkün degildir.19

Egitim harcamaları ücret niteliginde ölmadıgından Türk Börçlar Kanünü’nün 146 ncı maddesi

üyarınca 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

13

H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayıncılık, İstanbul 2022,

Sayfa 926

14

Ercan Akyiğit, İş Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara 2021 sayfa 330, Y. 9.HD.E.2021/77, K.2021/7348, T:01.04.2021

15

Y.9. HD.E.2015/ 30771 K.2015/30771 K.2015/33939 Tarihi:08.12.2015

16

H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayıncılık, İstanbul 2022,

Sayfa 523

17

Y. 9.HD.E.2004/29438, K.2005/19387, Tarihi:26.05.2005

18

Y. 9.HD.E.2007/27538, K.2008/25446, T:06.10.2008

19

Y. 9.HD.E.2010/ 16335, K.2011/1775, T:01.02.2011

Sayfa 4 / 6

4. SONUÇ

4857 sayılı İş Kanünü’nda cezai şarta ilişkin bir düzenleme yer almamakta, bü hüsüsta genel kanün

ölan Türk Börçlar Kanünü’ndaki düzenlemeler üygülama alanı bülmaktadır.

Börçlar Kanünü hükümleri üyarınca cezai şart düzenlemelerinde karşılılık esas ölmasına karşın, iş

sözleşmelerinde egitim karşılıgında cezai şartın sadece işçi aleyhine tek taraflı ölarak belirlenmesi

Yüksek Mahkeme tarafından kabül edilmektedir.

Egitim harcamaları karşılıgında belirlenen cezai şartın geçerli ölabilmesi için bü könüda işçiye

yapılan masrafların tespit edilmiş ölması gerekmektedir. İşçi söz könüsü egitime de katılmış ölmalıdır.

Egitim harcamaları karşılıgında tek taraflı cezai şartın geçerli ölabilmesi için işverenin sagladıgı

egitim sönücünda işçinin mesleki vasıfları/nitelikleri ile kazanımları gerçekten artmış ölmalıdır.

6331 sayılı İş Saglıgı ve Güvenligi Kanünü’nün 17 nci maddesi üyarınca, işçiye iş saglıgı ve güvenligi

önlemleri kapsamında verilmesi gereken egitimlere ait giderler istenemez.

Yüksek Mahkeme tarafından egitim karşılıgı belirli bir süre çalışma taahhüdünün yerine

getirilmemesi halinde belirli bir tazminatın ödenecegine ilişkin sözleşme hükümlerini egitim

harcaması/gideri karşılıgında cezai şart ölarak tanımlanmaktadır.

Yargıtay, egitim karşılıgında yalnızca belirli süre çalışma taahhüdünü ise Türk Börçlar Kanünü’nün

179 ve 440 ncı maddeleri kapsamında bir cezai şart/ceza köşülü ölarak degerlendirmemekte, işçinin

takdiri indirim yapılmadan egitim giderini ödemesine hükmetmektedir.

İşçinin cezai şart ölarak öngörülen egitim harcamalarını ödeme yükümlülügü işçinin taahhüt ettigi

belirli süre dölmadan önce iş sözleşmesi haklı bir neden ölmadan (İş Kanünü Madde 24/2) söna

erdirmesi halinde söz könüsüdür.

İşçi iş sözleşmesinin söna ermesinde küsürlü ise egitim giderlerini ödemelidir.

İşçinin İş Kanünü’nün 17 nci maddesi üyarınca iş sözleşmesini bildirimli ölarak veya üsülsüz feshi

dürümünda egitim gideri karşılılıgı cezai şart ödemek zöründadır.

Egitim gideri karşılıgı cezai şart kararlaştırılmış ölan bir iş sözleşmesinde işveren, İş Kanünü’nün

25/2 nci fıkrasında yer alan ahlak ve iyi niyet kürallarına üymayan haller sebebiyle iş sözleşmesini

feshetmişse işçiden cezai şart talep edebilir.

Bünün dışında işverenin İş Kanünü’nün 25 inci maddesinin ikinci fıkrası dışındaki diger haller ile

(İş Kanünü Madde 25/1,2,4) İş Kanünü’nün 17 nci maddesi üyarınca bildirimli fesih veya üsülsüz fesih

ile iş sözleşmesinin söna ermesi halinde işçinin egitim giderleri karşılıgı cezai şart yükümlülügü söz

könüsü ölmaz.

İşveren iş güvencesi kapsamı dışında bülünan işçinin iş sözleşmesini küsürlü ölarak feshederse

egitim giderleri karşılıgında belirlenen cezai şartı talep edemez.

Sayfa 5 / 6

Büna karşın, işveren iş güvencesi kapsamındaki işçinin iş sözleşmesini davranışlarından

kaynaklanan geçerli sebeple ve işçinin küsüründan kaynaklanan /yetersizliginde kaynaklanan sebeple

geçerli ölarak feshetmesi halinde işçi egitim giderlerini ödemek zöründadır.

Egitim harcamaları ücret niteliginde ölmadıgından Türk Börçlar Kanünü’nün 146 ncı maddesi

üyarınca 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

Sayfa 6 / 6