İşçinin İş Sözleşmesinin Sendikal Nedenlerle Feshi ve Sendikal Tazminat

İŞÇİNİN İŞ SÖZLEŞMESİNİN SENDİKAL NEDENLERLE FESHİ VE SENDİKAL TAZMİNAT

1. SENDİKA ÖZGÜRLÜĞÜNÜN GÜVENCESİNE İLİŞKİN YASAL DÜZENLEME

Sendikal nedenlerle fesih halinde işçinin dava açma hakkı ve Sendikal Tazminat 6356 sayılı

Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 25 inci maddesinde düzenlenmiştir.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun "Sendika özgürlüğünün güvencesi" kenar

başlıklı 25 inci maddesi şu şekildedir:

"(1) İşçilerin işe alınmaları; belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri, belli bir sendikadaki

üyeliği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri veya herhangi bir sendikaya üye olmaları veya

olmamaları şartına bağlı tutulamaz.

(2) İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrı sendikalara üye

olan işçiler arasında, çalışma şartları veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından herhangi bir ayrım

yapamaz. Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş sözleşmesi

hükümleri saklıdır.

(3) İşçiler, sendikaya üye olmaları veya olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin izni ile iş

saatleri içinde işçi kuruluşlarının faaliyetlerine katılmaları veya sendikal faaliyette bulunmalarından

dolayı işten çıkarılamaz veya farklı işleme tabi tutulamaz.

(4) İşverenin (…) yukarıdaki fıkralara aykırı hareket etmesi halinde işçinin bir yıllık ücret

tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.

(5) Sendikal bir nedenle iş sözleşmesinin feshi halinde işçi, 4857 sayılı Kanun’un 20 ve 21 inci

madde hükümlerine göre dava açma hakkına sahiptir. İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiğinin

tespit edilmesi halinde, 4857 sayılı Kanunun 21 inci maddesine göre işçinin başvurusu, işverenin işe

başlatması veya başlatmaması şartına bağlı olmaksızın sendikal tazminata karar verilir. Ancak işçinin

işe başlatılmaması halinde, ayrıca 4857 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen

tazminata hükmedilmez. İşçinin 4857 sayılı Kanunun yukarıdaki hükümlerine göre dava açmaması

ayrıca sendikal tazminat talebini engellemez.

(6) İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiası ile açılacak davada, feshin nedenini ispat

yükümlülüğü işverene aittir. Feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden işçi,

feshin sendikal nedene dayandığını ispatla yükümlüdür.

(7) Fesih dışında işverenin sendikal ayrımcılık yaptığı iddiasını işçi ispat etmekle yükümlüdür.

Ancak işçi sendikal ayrımcılık yapıldığını güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda,

işveren davranışının nedenini ispat etmekle yükümlü olur.

(8) Yukarıdaki hükümlere aykırı olan toplu iş sözleşmesi ve iş sözleşmesi hükümleri geçersizdir.

(9) İşçinin iş kanunları ve diğer kanunlara göre sahip olduğu hakları saklıdır.”

6356 sayılı Kanun'un 25 inci maddesinde yer alan düzenleme uyarınca; işçilerin işe alınmalarının

belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri, sendika üyeliklerini sürdürmeleri veya üyelikten

çekilmeleri gibi şartlara bağlanamaz.

Sayfa 1 / 5

6356 sayılı Kanun'da işçiler arasında çalışma şartları veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından

ayrım yapılamayacağının yanında ayrıca işçilerin iş saatleri dışında veya işverenin izni ile iş saatleri

içinde işçi kuruluşlarının faaliyetlerine katılmaları veya sendikal faaliyette bulunmalarından dolayı

işten çıkarılamayacağı veya farklı işleme tabi tutulamayacağı ifade edilerek sendikal faaliyetlere katılma

da güvence altına alınmıştır.

Sendikal bir nedenle iş sözleşmesinin feshi halinde işçi, feshin geçersizliğinin tespiti ile işe iadesine

dair dava açma hakkına sahiptir.

İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiğinin tespit edilmesi halinde, 4857 sayılı İş Kanunu'nun

21 inci maddesine göre işçinin başvurusu, işverenin işe başlatması veya başlatmaması şartına bağlı

olmaksızın mahkeme tarafından sendikal tazminata ve dört aylık boşta geçen süre ücretine karar

verilir.

İşçinin işe başlatılmaması halinde, ayrıca 4857 sayılı Kanun'un 21 inci maddesinin birinci

fıkrasında belirtilen iş güvencesi tazminatına hükmedilmez.

İşçinin sendikal nedenlerle iş sözleşmesinin feshi halinde işe iade davası açmayıp sendikal tazminat

talebi ile dava açması da mümkündür.

2. SENDİKAL NEDENLERLE FESİH

Sendikal nedenlerle fesih, işverenin sendikal hak ve özgürlüklerin kullanılması nedeniyle

gerçekleştirdiği fesih halleridir.

Bu haller sendika üyesi işçilerin maruz kaldığı fesih halleriyle sınırlı değildir.

Bu haller fesih, işçinin sendikaya üye olması veya sendikal faaliyeti sebebiyle gündeme gelebileceği

gibi sendikaya üye olmaması yahut üyelikten ayrılması gibi sebeplere de dayanabilir.

Burada önemli olan husus, işçinin iş sözleşmesinin feshi ile sendikal neden arasında illiyet bağının

bulunmasıdır.

İşverenin iş sözleşmesini feshetme saiki ile işçinin sendika özgürlüğü arasında bir bağlantı olması

gerekmektedir.1

3. SENDİKAL NEDENLERLE FESİHTEN DOLAYI İŞE İADE DAVASI YA DA SENDİKAL TAZMİNAT

DAVASI AÇILMASI

İş sözleşmesinin feshi suretiyle sendikal ayrımcılığa uğrayan işçi iş güvencesi kapsamında ise 6356

sayılı Kanun’un 25 inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca doğrudan sendikal tazminat davası

açabileceği gibi bu yola başvurmayarak aynı maddenin beşinci fıkrası uyarınca işe iade davası da

açabilir.

İş güvencesi bulunan işçinin iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiğinin tespit edilmesi

halinde, 4857 sayılı Kanunun 21 inci maddesine göre işçinin başvurusu, işverenin işe başlatması veya

başlatmaması şartına bağlı olmaksızın sendikal tazminata ve 4 aylık boşta geçen süre ücretine karar

verilir. Ancak işçinin işe başlatılmaması halinde ayrıca 4857 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci

fıkrasında belirtilen iş güvencesi/işe başlatmama tazminatına hükmedilemez. İşçinin 4857 sayılı

Kanunun yukarıdaki hükümlerine göre sendikal nedenlerle işe iade davası açmaması halinde sendikal

tazminat talebinde bulunabilir. İşçinin bu durumda sendikal tazminat hakkı saklıdır. 2

Prof. Dr. Turhan Esener, Yard. Doç.Yeliz.B.Gümrükçüoğlu, Sendikalar Hukuku Vedat Kitapçılık İstanbul

2017 s.232,Y.9. HD.E. 2023/4856, K.2023/4476, T.28.03.2023

2

Y.9.HD. E.2018/10818, K.2019/675, T.10.01.2019

1

Sayfa 2 / 5

Anayasa Mahkemesi 22.10.2014 tarihinde, 6356 sayılı Kanun’un 25 inci maddesinin dördüncü

fıkrasındaki “fesih dışındaki” ibaresi ile beşinci fıkrasındaki iş güvencesi kapsamına atıf yapan “18

ibaresinin” iptaline karar vermiştir.3

Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı sonucunda; işe alım sürecinde ve çalışma koşullarında yapılan

sendikal ayrımcılığın yanı sıra, iş sözleşmesinin sona ermesinde sendikal ayrımcılık yapan işveren de

işçinin 4857 sayılı İş Kanunu’nun ve iş güvencesinin kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın bir

yıllık ücreti tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata mahkum edilecektir. 4

İş güvencesine tabi olmayanların işe iade davası açma hakkı sadece sendikal nedenle iş

sözleşmesinin feshine ilişkin olarak bulunmaktadır.5

İş güvencesine tabi olmayanların açacağı sendikal işe iade davasında mahkeme incelemesi, feshin

geçerli bir nedenle yapılıp yapılmadığı konusunda değil, sadece ve sadece feshin sendikal bir nedenle

yapılıp yapılmadığı konusunda olacaktır.6

İş güvencesine tabi olmayan işçinin açabileceği sendikal işe iade davasında mahkeme, feshin

sendikal nedenle yapıldığı sonucuna vardığı takdirde, tıpkı iş güvencesi kapsamındaki işe iade

davasında olduğu gibi, işçinin dava tarihindeki ücretini esas alarak, geriye doğru 4 aylık ücretine (boşta

geçen süre ücreti) ve ayrıca işçinin başvurup başvurmaması, işe başlatılıp başlatılmaması olgusundan

bağımsız olarak 1 yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedecektir7.

Bu davada feshin sendikal nedenle yapılmadığı tespit edildiğinde, artık fesihte geçerli neden

bulunup bulunmadığı, feshin haksız olup olmadığı incelenmeksizin işe iade davası reddedilecektir.

Fesihte sendikal neden ispatlanamadığı takdirde fesih için geçerli bir neden bulunmasa bile açılan işe

iade davasının reddine karar verilecektir.8

Buna karşın, iş güvencesi kapsamındaki işçinin açacağı sendikal işe iade davasında mahkeme

fesihte sendikal neden tespit edemediğinde, bu kez 4857 sayılı İş Kanunu’nun 20 ve 21 inci maddeleri

uyarınca fesih nedeninin geçerli olup olmadığı yönünde inceleme yaparak karar verecektir.

İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiası ile açılacak davada, feshin nedenini ispat

yükümlülüğü işverene aittir. Feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden işçi,

feshin sendikal nedene dayandığını ispatla yükümlüdür.

Fesih dışında işverenin sendikal ayrımcılık yaptığı iddiasını işçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak

işçi sendikal ayrımcılık yapıldığını güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda işveren,

davranışının nedenini ispat etmekle yükümlüdür.

6356 sayılı Kanun'un 25 inci maddesinin dördüncü fıkrasında daha önce, birinci, ikinci ve üçüncü fıkra

hükümlerine fesih dışında aykırılık hâlinde işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal

tazminata tâbi olduğu açıklanmış ise de Anayasa Mahkemesinin 22.10.2014 tarihli ve 2013/1 Esas,

2014/161 Karar sayılı kararı ile “… fesih dışında …” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline

karar verilmiştir. Ayrıca yine 6356 sayılı Kanunu’nun 25 inci maddesinin beşinci fıkrasındaki iş güvencesi

kapsamına atıf yapan “18 ibaresinin” de iptaline karar vermiştir.

4

N.Çelik, N.Canikllioğlu ,T.Canbolat, E.Özkaraca,İş Hukuku Dersleri, Beta Yayınları, Yenilenmiş 35.Bası,sayfa 837

5

Y.9 HD. 19.10.2017-2016/26885-2017/16188

6

Prof.Dr.Ömer Ekmekçi,Toplu İşi Hukuku Dersleri Onikilevha Yayınları İstanbul 2. Bası S.129

7

A.g.e.sayfa 129

8

N.Çelik,N.Canikllioğlu,T.Canbolat,E.Özkaraca,İş Hukuku Dersleri,Beta Yayınları, Yenilenmiş 35.Bası,sayfa 837

3

Sayfa 3 / 5

4. SENDİKAL TAZMİNATIN TUTARI

Sendikal tazminat miktarı en az işçinin 1 yıllık çıplak ücret tutarıdır. Bu ücret iş sözleşmesinin sona

erdiği tarihteki ücrettir.9

Uygulamada çoğunlukla sendikal tazminat alt sınırdan belirlenmektedir.

Yüksek Mahkeme uygulamasında 1 yılın üzerinde sendikal tazminata karar verilmesi için mutlaka

gerekçe belirtilmesi zorunluluğu aranmaktadır.10

Sendikal tazminat miktarına asgari sınır çizilerek, miktarının tespiti ihlalin ağırlığına ve somut

olayın özelliğine göre hakimin takdirine bırakılmıştır.11

Somut olayda ne kadar tazminata hükmedileceği hakim tarafından belirlenir. Bununla birlikte

hakimin takdirini kullanırken, alt sınırdan ayrılmayı gerektiren sebebi ortaya koyması gerekir12.

Sendikal tazminata dava tarihinden itibaren faiz yürütülecektir.

Yüksek Mahkemeye göre, bu tazminattan gelir vergisi kesintisi zorunludur13.

5. SONUÇ

6356 sayılı Kanunu’nun 25 inci maddesinde yer alan sendikal hak ve özgürlüklere aykırı olarak

işveren tarafından bir fesih gerçekleştirildiğinde sendikal tazminat söz konusu olacaktır.

Sendikal tazminat, işçinin sendikal nedenle ayrımcılığa maruz kalmasının yaptırımıdır.

Yüksek Mahkeme her somut olayda sendikal hak ve özgürlüklere aykırı hareket edilip edilmediğini

ve sendikal tazminat koşulları oluşup oluşmadığını inceleyip hüküm kurmaktadır.

Mahkemece iş sözleşmesinin sendikal nedenlerle feshedildiğinin tespit edilmesi halinde, İş

Kanunu’nun 21 inci maddesine göre işçinin başvurusu, işverenin işe başlatması veya başlatmaması

şartına bağlı olmaksızın sendikal tazminata ve 4 aylık boşta geçen süre ücretine karar verilir. Ancak

işçinin işe başlatılmaması halinde ayrıca İş Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen

işe başlatmama tazminatına hükmedilmez.

Anayasa Mahkemesinin kararı sonrasında iş güvencesi kapsamında bulunan işçilerin yanında, iş

güvencesi kapsamında bulunmayan işçiler de yalnızca sendikal fesih iddiasıyla işe iade davası açma

hakkını kazanmıştır.

İş güvencesi kapsamı dışındaki işçiye, işe iade davası açma imkanı yalnızca sendikal fesih iddiası

nedeniyle tanınmıştır.

“Sendikal tazminat, İş Kanunu’nun 21 inci maddesinde düzenlenen iş güvencesi tazminatından farklı ve

bağımsız bir tazminat türü olup, işçinin işe başvurusu veya işe başlatılıp başlatılmaması şartlarına bağlı

değildir. Bu nedenle, sendikal tazminata esas ücret, işçinin iş sözleşmesinin geçersiz olarak sona

erdirildiği tarihteki çıplak ücreti olacaktır.” Y.9.HD. E.2018/8159, K.2019/9546, T.24.04.2019

9

Prof.Dr.Prof.Ömer Ekmekçi,Toplu İşi Hukuku Dersleri Onikilevha Yayınları İstanbul 2. Bası S.130

Prof.Dr.Ömer Ekmekçi,Toplu İşi Hukuku Dersleri Onikilevha Yayınları İstanbul 2. Bası S.130

12

A.g.e. S.131

13

Y.HGK. E.2004/9-255, K.2004/290, T.12.05.2004, Prof.Dr. Nuri Çelik, Prof. Dr. Nurşen Caniklioğlu, Prof.

Dr. Talat Canbolat, İş Hukuku Dersleri Beta Yayınları S.749

10

11

Sayfa 4 / 5

İş güvencesine tabi olmayan işçinin açabileceği sendikal işe iade davasında mahkeme feshin

sendikal nedenle yapıldığı sonucuna vardığı takdirde, tıpkı iş güvencesi kapsamındaki işe iade

davasında olduğu gibi, işçinin dava tarihindeki ücretini esas alarak, geriye doğru 4 aylık ücretine (boşta

geçen süre ücreti) ve ayrıca işçinin başvurup başvurmaması, işe başlatılıp başlatılmaması olgusundan

bağımsız olarak 1 yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.

İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiasıyla açılacak davada, feshin nedenini ispat

yükümlüğü işverene aittir. Feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden işçi, feshin

sendikal nedene dayandığını ispatla yükümlüdür. Fesih dışında işverenin sendikal ayrımcılık yaptığı

iddiasını işçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak işçi sendikal ayrımcılık yapıldığını güçlü biçimde

gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren davranışının nedenini ispat etmekle yükümlü olur.

Sendikal tazminat miktarı en az işçinin 1 yıllık çıplak ücret tutarıdır. Bu ücret iş sözleşmesinin

geçersiz olarak sona erdiği tarihteki ücrettir.

Sendikal tazminat, İş Kanunu’nun 21 inci maddesinde düzenlenen iş güvencesi tazminatından farklı

ve bağımsız bir tazminat türü olup, işçinin işe başvurusu veya işe başlatılıp başlatılmaması şartlarına

bağlı değildir.

Sendikal tazminata dava tarihinden itibaren faiz yürütülecektir. Yüksek Mahkemeye göre, bu

tazminattan gelir vergisi kesintisi zorunludur.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

Sayfa 5 / 5