Yurtdışında Öğrenim Gören Öğrencilerin Ülkemizde Staj Yapmaları Durumunda Sosyal Güvenlik Uygulamaları

YURTDIŞINDA ÖĞRENİM GÖREN ÖĞRENCİLERİN ÜLKEMİZDE STAJ YAPMALARI DURUMUNDA

SOSYAL GÜVENLİK UYGULAMALARI

1. STAJ VE STAJYER KAVRAMLARI İLE İŞLETMELERDE STAJ YAPILMASINA İLİŞKİN 3308 SAYILI

KANUNDAKİ DÜZENLEMELER

Stajyer, bir meslek hakkında teorik bilgileri bulunan, bu bilgileri uygulama ile guçlendirmek amacıyla

işyerine kabul edilen ogrencilerdir.

Teorik ve uygulamalı egitimlerinin tamamını okullarında yapan ogrenciler, mesleki bilgi, beceri,

tutum ve davranışlarını geliştirmek, iş hayatına uyum saglamak, gerçek uretim ve hizmet ortamında

yetişmek amacıyla bu çalışmayı yapmaktadırlar.1

3308 sayılı Mesleki Egitim Kanunu’nun 3’uncu maddesinin birinci fıkrasının r bendinde “Staj”,

Yuksekogretim Kurulunca, yuksekogretim kurumlarında verilmekte olan her duzeydeki alana ozgu

olarak belirlenen teorik ve uygulamalı dersler dışında, ogrencilerin ogretim programlarıyla

kazandırılması ongorulen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektoru

tanımaları, iş hayatına uyumları, gerçek uretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmede

yaptıkları mesleki çalışma olarak tanımlanmıştır.

3308 sayılı Kanunun 3’uncu maddesinin birinci fıkrasının d bendi uyarınca "Ögrenci", işletmelerde,

mesleki ve teknik egitim okul ve kurumlarında orgun egitim gorenleri ifade etmektedir.

3308 sayılı Kanunun 18’ inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, Ön ve daha fazla personel çalıştıran

işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yuzde beşinden az olmamak uzere mesleki ve teknik egitim

okul ve kurumu ogrencilerine beceri egitimi, mesleki ve teknik ortaogretim okul ve kurumu

ogrencilerine staj ve tamamlayıcı egitim yaptırır. Ögrenci sayısının tespitinde kesirler tam sayıya

tamamlanır. Bu işletmeler mesleki ve teknik egitim yapan yuksekogretim kurumu ogrencilerine staj

yaptırabilir.

3308 sayılı Kanunun 18’inci maddesinin uçuncu fıkrası uyarınca ise, mesleki egitim kapsamına alınıp

alınmadıgına bakılmaksızın ondan az personel çalıştıran işletmeler de mesleki ve teknik egitim okul ve

kurumları ogrencilerine bu Kanunun ilgili hukumlerine gore beceri egitimi, staj ve tamamlayıcı egitim

yaptırabilirler.

2. STAJA TABİ TUTULAN ÖĞRENCİLERİN 5510 SAYILI KANUNA GÖRE SİGORTALILIKLARI

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanunun;

4’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi geregince, hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren

tarafından çalıştırılanların, ikinci fıkrasının (c) bendi geregince mutekabiliyet esasına dayalı olarak

uluslararası sosyal guvenlik sozleşmesi yapılmış ulke uyrugunda olanlar hariç olmak uzere, yabancı

uyruklu kişilerden hizmet akdi ile çalışanların sigortalı sayılacagı,

1

Eyrenci /Taşkent/Ulucan/ Baskan, İş Hukuku,10.Baskı, İstanbul 2020, sayfa 30)

Sayfa 1 / 3

5’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile meslekı ve teknik ortaogretim ile yuksekogrenimleri

sırasında staja tabi tutulan ogrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalıgı sigortası primi alınmakta

olup, bunlardan bakmakla yukumlu olunan kişi durumunda olmayanlar hakkında ayrıca genel saglık

sigortası hukumleri uygulanacagı,

6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, uluslararası sosyal guvenlik sozleşmeleri

hukumleri saklı kalmak kaydıyla; yabancı bir ulkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş

adına ve hesabına Turkiye’ye uç ayı geçmemek uzere bir iş için gonderilen ve yabancı ulkede sosyal

sigortaya tabi oldugunu belgeleyen kişiler ile Turkiye’de kendi adına ve hesabına bagımsız

çalışanlardan, yurt dışında ikamet eden ve o ulke sosyal guvenlik mevzuatına tabi olanların sigortalı

sayılmayacagı,

87’nci maddesinin (e) bendinde; 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında meslekı

ve teknik ortaogretim ile yuksek ogrenim sırasında staja tabi tutulan ogrenciler için ogrenim gordukleri

ogrenim kurumunun prim odeme yukumlusu oldugu, hukum altına alınmıştır.

Yukarıda belirtilen hukumler çerçevesinde; 5510 sayılı Kanuna gore; mesleki ve teknik ortaogretim

ile yuksek ogrenimleri sırasında staja tabi tutulan ogrenciler, mesleki ve teknik orta ogrenim sırasında

tamamlayıcı egitim ya da alan egitimi goren ogrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalıgı sigortası

uygulanır, bu kişiler de anılan Kanunun 4/1, a bendi uyarınca sigortalı sayılırlar.

İşverenlerin istege baglı sigortalı oldugu iddiası ile bir egitim kurumundan bagımsız olarak stajyer

çalıştırması mumkun degildir.2

Ayrıca ogretide de ifade edildigi uzere, stajyerlik kapsamında bir sigortalılıktan soz edebilmek için

stajyere egitim programının bir parçası olan işlerin yaptırılması gerekir.3

3. YURTDIŞINDA ÖĞRENİM GÖREN ÖĞRENCİLERİN TÜRKİYEDE STAJ YAPMALARI HALİNDE

SOSYAL GÜVENLİK UYGULAMASI

Yurtdışında ogrenim goren ogrencilerin Turkiye’de staj yapmaları halinde sosyal guvenlik mevzuatı

açısından sigortalılık nitelikleri aşagıdaki gibi olmalıdır.

5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi hukumleri, ulkemizde kurulu

meslekı ve teknik ortaogretim ile universitelerde okuyan ogrenciler (Turk vatandaşı olup olmadıkları

bakılmaksızın) hakkında uygulandıgından, yabancı ulkede kurulu okullarda okuyan ogrenciler (Turk

vatandaşı olup olmadıkları bakılmaksızın) hakkında staj hükümlerinin uygulanmasına imkan

bulunmamakta, stajın süresi ise uygulamayı değiştirmemektedir.

Ali Güzel, Ali Rıza Okur, Nurşen Caniklioğlu, Sosyal Güvenlik Hukuku, Yenilenmiş 19. Bası, Beta Yayınları,

sayfa 130

3

A.g.e., sayfa 131

2

Sayfa 2 / 3

Bu durumdaki yabancı okullarda okuyan öğrenciler için 5510 sayılı Kanunun 4 üncü

maddesinin (a) bendine ilişkin hükümlerin uygulanması gerekmektedir. Bunların yabancı

uyruklu olması durumunda da ülkemizde bulunan yabancı uyrukluların hizmet akdine tabi

çalışması için uyulması gereken diğer mevzuat hükümlerinin de tatbik edilmesi gerekmektedir.

Ayrıca, ikili sosyal guvenlik sozleşmeleri stajyerlikten kaynaklanan sigortaları kapsamadıgı için

başvuru yapan ogrencilerin (Ulkemiz vatandaşı, çifte vatandaş, yabancı uyruklu), bulundukları ulke ile

ulkemiz arasında uluslararası sosyal guvenlik sozleşmesi olsa dahi yukarıda açıklanan hukumleri

degiştirmemektedir.

4. SONUÇ

Turk hukukunda, stajyer kavramı ve stajyerlerin çalıştırılma esasları 3308 sayılı Mesleki Egitim

Kanunu’nda duzenlenmiştir. Stajyer kavramı, once ortaogretim ogrencileri ile sınırlı olarak, daha sonra

yuksekogretim ogrencilerini de kapsayacak şekilde tanımlanmıştır.

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanunu hukumlerine gore ise; ulkemizde

mesleki ve teknik ortaogretim ile yuksek ogrenimleri sırasında staja tabi tutulan ogrenciler, mesleki ve

teknik orta ogrenim sırasında tamamlayıcı egitim ya da alan egitimi goren ogrenciler hakkında iş kazası

ve meslek hastalıgı sigortası uygulanır, bu kişiler de 5510 sayılı Kanun’un 4/1, a bendi uyarınca sigortalı

sayılırlar.

Son yıllarda yurtdışında ogrenim goren ogrencilerin de Turkiye’de staj yapmaya başlamaları ve bu

ogrencilerin sosyal guvenlik mevzuatı açısından sigortalılık nitelikleri konusunda tereddut oluştugu

anlaşılmıştır.

Yurtdışında okuyan gerek Turk vatandaşı gerek ise yabancı uyruklu ogrencilere sadece kısa vadeli

sigorta kollarına tabi olarak ulkemizde staj yapma imkanı tanınmamaktadır. Bu durumdaki ogrencilerin

ulkemizde staj yapmaları halinde tum sigorta kollarına tabi olarak 5510 sayılı Kanunun 4 uncu

maddesinin (a) bendine ilişkin hukumlerin uygulanması gerekmektedir. Bu ogrencilerin yabancı

uyruklu olması durumunda da ulkemizde bulunan yabancı uyrukluların hizmet akdine tabi çalışması

için uyulması gereken diger mevzuat hukumlerinin de tatbik edilmesi gerekmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ

Sayfa 3 / 3