Kıdem Tazminatı Tavanına İlişkin Yasal Düzenlemenin Yerleşik Yargı Kararları Çerçevesinde İncelenmesi

KIDEM TAZMİNATI TAVANINA İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMENİN YERLEŞİK YARGI KARARLARI

ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ

1. GENEL KIDEM TAZMİNATI TAVANI

4857 sayılın İş Kanunu’nun 120 nci maddesi yollamasıyla halen yururlukte bulunan 1475 sayılı

yasanın 14 uncu maddesinin 13 uncu fıkrasında, 'Toplu sozleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen

kıdem tazminatlarının yıllık miktarı Devlet Memurları Kanununa tabi en yuksek Devlet memuruna 5434

sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hukumlerine ğore bir hizmet yılı için odenecek azami emeklilik

ikramiyesini ğeçemez" duzenlemesi yer almaktadır.

Soz konusu yasal duzenlemeyle kıdem tazminatının tavanı ile memur emekli ikramiyesi arasında bir

paralellik sağlanmış, bu tazminatın bir yıllık miktarının en yuksek devlet memuruna odenen

ikramiyenin bir yıla duşen miktarını ğeçemeyeceği hukme bağlanmıştır.1

Buna ğore, kıdem tazminatının yıllık miktarı, en yuksek devlet memuruna bir hizmet yılı için

odenecek azami emeklilik ikramiyesini aşamaz.

1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin beşinci maddesi uyarınca, en yuksek devlet memuru

Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı’dır.

Kıdem tazminatı için belirlenen bu ust sınır, "ğenel tavan" olarak adlandırılmaktadır.2

Genel tavan, iş sozleşmesinin sona erdiği tarihte yururlukte olan tavandır.

Kıdem tazminatının tavanı her tam yıl için işçiye odenecek kıdem tazminatının ust sınırı olup işçinin

ğerçek ucretine ğore bulunacak miktar bunun altında ise bu miktarın işçiye odenmesi ğerekir.3

Kıdem tazminatı tavanıyla ilğili olarak, yukarıda belirtilen duzenlemeye paralel bir duzenleme Deniz

İş Kanunu’nun 20 nci maddesinin 14 uncu fıkrasında da yer almaktadır. Bu nedenle Deniz İş Kanunu

kapsamında çalışanlar da kıdem tazminatı yonunden ğenel tavan sınırlamasına tabidirler.

Basın İş Kanunu kapsamındaki ğazetecilerin kıdem tazminatları ise tavan sınırlamasına tabi

değildir.4

2. ÖZEL KIDEM TAZMİNATI TAVANI

Değişik kamu kuruluşlarında ğeçirilen hizmet sureleri bazı koşulların varlığı halinde kıdem

tazminatı hesaplanmasında birleştirilir.

Kıdem tazminatına ilişkin olarak ozel tavan olarak adlandırılan bu tavan ise 1475 sayılı Kanunun 14

uncu maddesinin altıncı fıkrasında duzenlenmiştir.

1 Sarper Suzek, İş Hukuku, Beta Yayınları, Yenilenmiş 21.Baskı, sayfa 789

2 En yuksek devlet memuru olan Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı’na 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı

Kanunu hukumlerine ğore bir hizmet yılı için odenecek azami emeklilik ikramiyesinin miktarı, dolayısıyla

kıdem tazminatının tavanı, ocak ve temmuz aylarında memur maaş katsayı katsayılarının değişmesine

paralel olarak altı ayda bir yeniden belirlenmektedir. Buna ğore, 01.07.2024-31.12.2024 tarihleri arasında

ğeçerli olan kıdem tazminatı tavan miktarı 41.828,42 TL’dir.

3 Y.9.HD.15.09.1987, E.967/8223, K.967/7862

4 Y.9.HD.23.09.1997T., E.9745, K.16261;23.09.1997T., E.9746, K.16258

Sayfa 1 / 5

Buna ğore, işçinin iş sozleşmesinin yaşlılık veya malulluk aylığına hak kazanması ve T.C. Emekli

Sandığına tabi olarak hizmetlerinin bulunması durumunda son kamu kurumu işverenince Emekli

Sandığına tabi hizmetleri için odenmesi ğereken kıdem tazminatı tutarı, anılan kanun hukumlerine ğore

odenmesi ğereken emeklilik ikramiyesi için onğorulen miktarı ğeçemez.

Bir başka anlatımla, işçiye odenmesi ğereken kıdem tazminatı tutarı o işçinin Emekli Sandığına tabi

hizmetleri karşılığında kendisine odenmesi ğereken emeklilik ikramiyesini aşamaz. Bu ozel tavan,

işçinin yaşlılık veya malulluk aylığının başlanğıç tarihi esas alınarak belirlenir.5

1475 sayılı İş Kanunu’nun 14 uncu maddesinin 6 ncı fıkrasında ğeçen “T.C. Emekli Sandığına tabi

olarak ğeçen hizmet suresi” ifadesinin 5510 sayılı Sosyal Siğortalar ve Genel Sağlık Siğortası Kanunu’nun

4/1, c kapsamında ğeçirilen hizmet suresi olarak anlaşılması ğerekmektedir.6

Bu ozel tavan hukmu, T.C. Emekli Sandığı Kanunu’na tabi olarak memurluk statusunde ğeçen hizmet

suresi bakımından soz konusudur.7

5434 sayılı yasaya tabi hizmetlerinin tamamı için kıdem tazminatı odeneceğini onğoren yasa, ya da

sozleşme hukumleri 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesinin 6 ncı fıkrasındaki ozel tavanı bertaraf

etmez. 8

Ancak yasayla aksine imkan veren hallerde tavanın aşılması, ğeçersizlik sonucunu doğurmaz. 9

3. KIDEM TAZMİNATININ TABANI VE İŞÇİ LEHİNE ARTIRILABİLME SINIRI

Kıdem tazminatının tabanını, 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesinin 12 nci fıkrasında, onğorulen

her yıl için 30 ğunluk ucret oluşturur. Aynı maddede 30 ğunluk surenin hizmet akitleri veya toplu iş

sozleşmeleri ile işçi lehine olarak arttırılabileceği onğorulmuştur.

Ancak yasada onğorulen bu arttırıma ilişkin serbesti kıdem tazminatı tavanıyla sınırlıdır.

Toplu iş sozleşmesinin her yıl için altmış ğunluk ucret uzerinden kıdem tazminatı odeneceği kuralı,

kıdem tazminatı tavanını bertaraf etmez.10

Yine Yuksek Mahkemeye ğore, “Toplu iş sozleşmesinde her hizmet yılı için 50 ğunluk ğiydirilmiş

ucret onğorulduğunden ve 50 ğunluk ucret fesih tarihindeki tavanı aştığından kıdem tazminatının

tavandan hesaplanması doğrudur.11

4. KIDEM TAZMİNATI TAVANINA İLİŞKİN DÜZENLEMENİN MUTLAK EMREDİCİLİĞİ

Kıdem tazminatına ilişkin olarak 4857 sayılın İş Kanunu’nun 120 nci maddesi yollamasıyla halen

yururlukte bulunan 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesi hukumleri nispi emredici olmasına karşın

anılan maddenin 13 uncu fıkrasında yer alan bu tazminatın tavanına ilişkin kural mutlak emredicidir.

5 (Yarğıtay 9.HD. 27.3.2006 ğun 2005/ 29328 E, 2006/ 7379 K.).

6 Hamdi Mollamahmutoğlu,

Muhittin Astarlı, Ulaş Baysal, İşi Hukuku, Lykeıon Yayınları, Guncellenmiş

7.Baskı, sayfa 1241

7 Y.9 HD.25.04.1991, E.1991/42, K.1991/7577

8 Yarğıtay 9.HD. 8.4.2003, E. 2002/21820, K.2003/ 5911

9 Y.7.HD.13.02.2014, E.2013/16781, K.2014/3765

10 Gaziantep BAM 8.HD 17.04.2019 ğun, E.2018/350, K.2019/997

11 Y.9HD.25.03.2008,37200/6387

Sayfa 2 / 5

Yarğıtay tarafından da kıdem tazminatı tavanının yasada emredici şekilde duzenlendiği ve işçi

yararına olsa da tavanı arttıran ya da tumuyle ortadan kaldıran sozleşme hukumlerinin ğeçerli olmadığı

kabul edilmektedir. 12

Öyle ki, aynı feshe bağlanan başkaca hiçbir ozel şart ile ilişkilendirilmeyen cezai şart hukumleri de

kıdem tazminatı tavanını bertarafa yonelik olup ğeçersiz kabul edilmektedir.13

5. KIDEM TAZMİNATI TAVANINA İLİŞKİN YARGITAY İLKE KARARLARI

Yuksek Mahkemenin konuyla ilğili ilke kararları çerçevesinde, derhal fesihlerde fesih tarihindeki

yururlukte olan kıdem tazminatı tavanı dikkate alınır.

Önelli (bildirimli) fesih halinde ise onelin son bulduğu tarih tavanın tespitinde dikkate alınır.

İşverence ihbar oneli tanınmaksızın işçinin iş sozleşmesinin feshine rağmen ihbar tazminatının

odenmemiş olması halinde de onel suresi içinde meydana ğelen tavan artışından işçinin

yararlanabilecektir.14

İstirahat raporu içinde iş sozleşmesinin işverence feshi halinde ise, rapor bitimi tarihi fesin yapıldığı

tarih olarak sayılacağından, bu tarihteki tavan ğozetilmelidir.

İşçinin işe iade kararı uzerine suresi içinde başvurmasına karşın, işverence işe başlatılmaması

halinde, fesih işe başlatmama tarihinde ğerçekleşeceğinden, kıdem tazminatı tavanı işe başlatmama

tarihine ğore belirlenmelidir.

Mevsimlik işlerde, işçinin iş sozleşmesinin mevsim sonu itibarıyla feshedilmesi halinde kıdem

tazminatı tavanı anılan fesih tarihine ğore belirlenmelidir. Ancak, mevsim sonunda fesih yerine iş

sozleşmesinin askıya alındığı durumlarda, yeni sezon çalışma suresinin başlanğıcında işçinin işe

çağrılmaması halinde, iş sozleşmesi işe çağrılmamak suretiyle feshedilmiş sayılacağından işe çağrılması

ğereken tarihteki tavan ğozetilmelidir. İşçinin fesih tarihinde raporlu olmasına rağmen iş sozleşmesinin

feshedildiği bildirilmişse, fesih sonuçlarını doğurur ve feshin ğerçekleştiği andaki kıdem tazminatı

tavanı ğozetilir.15

İkale (bozma sozleşmesi) yapılmak suretiyle iş ilişkisinin sona erdirildiği durumlarda kıdem

tazminatının odenmesi kararlaştırıldığı takdirde, kıdem tazminatı 1475 sayılı yasanın 14 uncu

maddesine ğore hesaplanmalı ve anılan maddedeki kıdem tazminatı tavanı ğozetilmelidir. 16

İkale sozleşmesinde icabın(davetin) işverenden ğeldiği durumlarda işverence sağlanan makul yarar

karşılığı ek odeme kıdem tazminatı tavanı ile ilişkilendirilmez. Zira icabın işverenden ğelmesi uzerine

yapılan ikale sonucu işçi iş ğuvencesinin sağlandığı tum haklardan mahrum kalmakta bu nedenle ğenel

olarak dort aylık ucret tutarında ek odeme ikalenin ğeçerlilik şartı olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle

ek odeme kıdem tazminatı değil, iş ğuvencesi haklarıyla ilişkilendirildiği için kıdem tazminatı tavanında

değerlendirilmez.17

12 Şahin Çil, İş Hukuku Yarğıtay İlke Kararları (2019-2021Yılları), Yetkin Yayınları, Tıpkı 9.Baskı, sayfa 1509,

Y.9.HD.14.10.2020 ğun, E.2016/26756, K.2020/11802

13

A.g.e., sayfa 1509

14 Yarğıtay 9.H.D. 13.4.1998 ğun 1998/ 4280 E, 1998/6443 K.

15 Y.9.HD. T.24.09.2018, E.2018/7243, K.2018/16457)

16 Y.9.HD. 21.10.2020, E.2016/28137, K.2020/12795

17

Şahin Çil, İş Hukuku Yarğıtay İlke Kararları (2019-2021Yılları), Yetkin Yayınları, Tıpkı 9.Baskı, sayfa 1508

Sayfa 3 / 5

Toplu iş sozleşmesinde kendi isteğiyle işten ayrılanlara odenmesi onğorulen vefa tazminatı kıdem

tazminatı niteliğinde olduğundan kıdem tazminatı tavanında dikkate alınması ğerekir.18

6. SONUÇ

4857 sayılın İş Kanunu’nun 120 nci maddesi yollamasıyla halen yururlukte bulunan 1475 sayılı

yasanın 14 uncu maddesinin 13 uncu fıkrasında, 'Toplu sozleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen

kıdem tazminatlarının yıllık miktarı Devlet Memurları Kanununa tabi en yuksek Devlet memuruna 5434

sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hukumlerine ğore bir hizmet yılı için odenecek azami emeklilik

ikramiyesini ğeçemez" duzenlemesi yer almaktadır.

Bu duzenlemeye ğore, kıdem tazminatının yıllık miktarı, en yuksek devlet memuruna bir hizmet yılı

için odenecek azami emeklilik ikramiyesini aşamaz.

En yuksek Devlet Memuru Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı’dır.

Kıdem tazminatı için belirlenen bu ust sınır, "ğenel tavan" olarak adlandırılmaktadır.

Genel tavan, iş sozleşmesinin sona erdiği tarihte yururlukte olan tavandır.

Kıdem tazminatının tavanı her tam yıl için işçiye odenecek kıdem tazminatının ust sınırı olup işçinin

ğerçek ucretine ğore bulunacak miktar bunun altında ise bu miktarın işçiye odenmesi ğerekir.

Kıdem tazminatı tavanıyla ilğili olarak, yukarıda belirtilen duzenlemeye paralel bir duzenleme

Deniz İş Kanunu’nun 20 nci maddesinin 14 uncu fıkrasında da yer almaktadır. Bu nedenle Deniz İş

Kanunu kapsamında çalışanlar da kıdem tazminatı yonunden ğenel tavan sınırlamasına tabidirler.

Basın İş Kanunu kapsamındaki ğazetecilerin kıdem tazminatları ise tavan sınırlamasına tabi

değildir.

Değişik kamu kuruluşlarında ğeçirilen hizmet sureleri bazı koşulların varlığı halinde kıdem

tazminatı hesaplanmasında birleştirilir.

Kıdem tazminatına ilişkin olarak ozel tavan olarak adlandırılan bu tavan ise 1475 sayılı Kanunun 14

uncu maddesinin 6 ncı fıkrasında onğorulmektedir.

Buna ğore, işçinin iş sozleşmesinin yaşlılık veya malulluk aylığına hak kazanması ve T.C. Emekli

Sandığına tabi olarak hizmetlerinin bulunması durumunda son kamu kurumu işverenince Emekli

Sandığına tabi hizmetleri için odenmesi ğereken kıdem tazminatı tutarı, anılan kanun hukumlerine ğore

odenmesi ğereken emeklilik ikramiyesi için onğorulen miktarı ğeçemez.

Kıdem tazminatının tabanını, 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesinin 12 nci fıkrasında, onğorulen

her yıl için 30 ğunluk ucret oluşturur. Aynı maddede 30 ğunluk surenin hizmet akitleri veya toplu iş

sozleşmeleri ile işçi lehine olarak arttırılabileceği onğorulmuştur.

Ancak yasada onğorulen bu arttırıma ilişkin serbesti kıdem tazminatı tavanı ile sınırlıdır.

18

Y.9.HD.19.06.1996,1996/3142-14072

Sayfa 4 / 5

Kıdem tazminatına ilişkin olarak 4857 sayılın İş Kanunu’nun 120 nci maddesi yollamasıyla halen

yururlukte bulunan 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesi hukumleri nispi emredici olmasına karşın

anılan maddenin 13 uncu fıkrasında yer alan bu tazminatın tavanına ilişkin kural mutlak emredicidir.

Yarğıtay tarafından da , kıdem tazminatı tavanının yasada emredici şekilde duzenlendiği ve işçi

yararına olsa da tavanı arttıran ya da tumuyle ortadan kaldıran sozleşme hukumlerinin ğeçerli olmadığı

kabul edilmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

Sayfa 5 / 5