İşyeri ve İşletme Kavramlarının Toplu İş Sözleşmesi Yetki Uyuşmazlığında Belirleyici Etkisinin Yargı Kararları Çerçevesinde İncelenmesi

İŞYERİ VE İŞLETME KAVRAMLARININ TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ YETKİ UYUŞMAZLIĞINDA

BELİRLEYİCİ ETKİSİNİN YARGI KARARLARI ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ

1. İŞYERİ VE İŞLETME KAVRAMLARI

Toplu İş Hukukunda bir toplu iş sozleşmesi birimi/ unitesi olarak işyeri ve işletme kavramları onem

arz etmektedir.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu'nun (STİSK) 2 nci maddesinin 3 uncu fıkrasında

işyeri kavramı yonunden 4857 sayılı İş Kanunu'na atıf yapılmıştır.

4857 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinde, “İşveren tarafından mal veya hizmet uretmek amacıyla maddi

olan veya olmayan unsurlar ile işçinin birlikte orgutlendigi birime işyeri denir.

İşverenin işyerinde urettigi mal veya hizmet ile niteligi yonunden baglılıgı bulunan ve aynı yonetim

altında orgutlenen yerler (işyerine baglı yerler) ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma,

muayene ve bakım, beden ve mesleki, egitim ve avlu gibi diger eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.

İşyeri, işyerine baglı yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir

butundur.” duzenlemesi yer almıştır.

4857 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinin gerekçesine gore, işyeri, teknik bir amaca diger bir deyişle

mal ve hizmet uretimine yonelik ve degişik unsurlardan meydana gelen bir birimdir.

İşyerinin sınırlarının saptanmasında işyerine baglı yerler ile eklentiler ve araçlar bu birim

kapsamındadır. Bir işyerinin mal ve hizmet uretimi için ayrı bir alanı da kullanması halinde bunların tek

işyeri mi yoksa birbirinden bagımsız işyerleri mi, işletme mi sayılacagı konusunda amaçta birlik (aynı

teknik amaca baglı olarak uretimde bulunma), nitelik yonunden baglılık ve yonetimde birlik (aynı

yonetim altında orgutlenmiş olma) koşullarının aranacaktır.

“İşyerine baglı olan yerler”, işyerinde uretilen mal veya hizmet ile nitelik yonunden baglılıgı bulunan

ve aynı yonetim altında orgutlenen yerlerdir.

Öte yandan teknolojik ve ekonomik gelişmeler dogrultusunda bir işyeri çerçevesinde mal ve hizmet

uretimi, pazarlama ve muşterilere sunum hususlarının çok yonlu bir yapısal degişikligi gerektirmesi

sebebiyle, bir işyerinin amacının gerçekleşmesinde işlerin gorulmesi işyerinin kurulu bulundugu yerin

dışına taşmıştır. 1

İşletme, işyerinden daha geniş ve işyerlerini kapsayan bir kavramdır. Bazı durumlarda işletme tek

işyerinden ibaret olabilmektedir. Bazı durumlarda ise işletme tek işyerinden ibaret olabilmektedir. Bir

işyerinin tek fabrikası varsa bu hem işyeri hem de işletme durumundadır. Bazı durumlarda da bir

işletmeye baglı birden çok işyeri vardır.2

6356 sayılı Kanun yonunden işletme, teknik ve ekonomik anlamdaki işletmeyi degil, bir işverenin

aynı işkolunda birden fazla olan işyerlerini ifade etmektedir.3

1 Y.9.HD., T.24.03.2023, E.2023/4382, K.2023/4345

2 N. Çelik, N. Caniklioglu, T. Canbolat, E. Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 35.Bası, Beta Yayınları,

s.149

3 A.g.e., s.977

Sayfa 1 / 7

2. BİRDEN FAZLA BİRİMİN/ÜNİTENİN İŞYERİ VEYA İŞLETME OLUŞTURMASI NEDENİYLE YETKİ

TESPİTİNE İTİRAZ

Toplu iş sozleşmesi kavramı Anayasa'nın 53 uncu maddesinde duzenlenmiştir. “Toplu iş sozleşmesi

ve toplu sozleşme hakkı” başlıklı maddenin birinci fıkrasına gore “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak

ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını duzenlemek amacıyla toplu iş sozleşmesi yapma

hakkına sahiptirler.”

Toplu iş sozleşmesi yetkisi ise, toplu iş sozleşmesi ehliyetine sahip kuruluş veya kişinin belli bir toplu

iş sozleşmesi yapabilmesi için Kanunun aradıgı nitelige sahip olmasını gostermektedir.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu'nun (STİSK) “Yetki” başlıklı 41 inci maddesinin

birinci fıkrasına gore “Kurulu bulundugu işkolunda çalışan işçilerin en az %1 inin uyesi bulunması

şartıyla işçi sendikası, toplu iş sozleşmesinin kapsamına girecek işyerinde başvuru tarihinde çalışan

işçilerin yarıdan fazlasının, işletmede ise yuzde kırkının kendi uyesi bulunması halinde bu işyeri veya

işletme için toplu iş sozleşmesi yapmaya yetkilidir.”

6356 sayılı STİSK’nin “Yetki Tespiti İçin Başvuru” başlıgını taşıyan 42 inci maddesi uyarınca, Toplu iş

sozleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası Bakanlıga başvurarak yetkili oldugunun tespitini ister. İşveren

sendikası veya sendika uyesi olmayan işveren de Bakanlıga başvurarak yetkili işçi sendikasının tespitini

isteyebilir. Bakanlık, kayıtlarına gore başvuru tarihi itibarıyla bir işçi sendikasının yetkili oldugunu

tespit ettiginde, başvuruyu, işyeri veya işletmedeki işçi ve uye sayısını, o işkolunda kurulu işçi

sendikaları ile taraf olacak işveren sendikası veya sendika uyesi olmayan işverene altı iş gunu içinde

bildirir.”

6356 sayılı Kanunun “Yetki İtirazı” başlıgını taşıyan 43 uncu maddesi uyarınca, kendilerine 42 nci

madde uyarınca gonderilen tespit yazısını alan işçi sendikası veya işveren sendikası veya sendika uyesi

olmayan işveren, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı tarafından kendilerine gonderilen yetki tespit

yazısına, taraflardan birinin veya her ikisinin yetki şartlarına sahip olmadıgı veya kendisinin bu şartları

taşıdıgı yolunda itiraz etme hakkında sahiptir.

Yetki tespitine itiraz safhasında taraflar, Bakanlıgın yetki tespitinin aksine birimlerin/unitelerin

işyeri ya da işletme oluşturdugu yonunde de itirazda bulunabilmektedirler.

Uygulamada karşılaşılan aynı işverenlige/tuzelkişilige ait olan birden fazla birimin tek bir işyeri

niteliginde olup olmadıgı yahut birden fazla bagımsız işyerinden muteşekkil bir toplu iş sozleşmesi

unitesi olan işletme niteliginde olup olmadıgının tespit edilmesi onemli bir husustur. Bu çozumlenmesi

gereken sorun birden fazla farklı adreste faaliyet yuruten birimlerde ortaya çıkmaktadır.4

Burada, İş Kanunu’nun 2 nci maddesinde belirtilen işyerine baglı yerlerin, asıl işyerinden başka ayrı

bir işyeri olmadıgının gozden kaçırılmaması gerekmektedir.

Baglı yerler, işverenin işyerinde yuruttugu mal ve hizmet ile nitelik yonunden baglı bulunan ve aynı

yonetim altında orgutlenen yerlerdir. İşverenin aynı işkolunda başka bir işyeri sayılarak işletme toplu

işi sozleşmesine konu yapılamaz. Esasen baglı yer bagımsız bir işyeri olmadıgından bir işkolu tespitine

de konu olamaz. 5

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu Şerhi, Seracettin Goktaş, Gokhan Yılmaz,

Genişletilmiş ve Guncellenmiş İkinci Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 20924, s.900

5 Fevzi Şahlanan, Toplu İş Hukuku, Önikilevha Yayınları, İstanbul, Temmuz 2020, s.339

4

Sayfa 2 / 7

Asıl işyeri dışındaki birim/unite baglı yer kabul edilirse, ortada tek bir işyeri oldugundan hareketle

sendikanın TİS yetkisi alması için gerekli çogunluk tespitinde

işyerinde çalışanın yarıdan

fazlasının(%50 nin uzerinde) sendika uyesi olması; buna karşılık asıl işyeri dışındaki birim/unite aynı

işkolunda farklı bir işyeri olarak degerlendirilirse bu takdirde bir işletme toplu iş sozleşmesi

zorunlulugundan yola çıkılarak çogunluk tespitinde sendikanın işyerinde çalışan sayısının yuzde %40

ın fazlasının sendika uyesi olması koşulu aranacaktır. Bu konu, yukarıda belirtilen, 6356 sayılı

Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu’nun (STİSK) “Yetki” başlıklı 41 inci maddesinin birinci

fıkrasında duzenlenmiştir.

Belirtilen bu nedenle birden fazla birimin tek bir işyeri mi yahut bagımsız işyerleri niteliginde

bulundugunun belirlenerek, aynı işkolunda sendikanın orgutlendigi işyerlerinin işyeri TİS mi yoksa

işletme TİS mi yapılacagı konusunda yapılan itirazların mahkemeler tarafından karara baglanması

buyuk onem arz etmektedir.

3. YETKİ TESPİTİ KAPSAMINDAKİ BİRİMLERİN İŞYERİ YA DA İŞLETME OLUŞTURDUĞU

YÖNÜNDE YAPILAN İTİRAZLARININ SONUÇLANDIRILMASINDA YARGITAY UYGULAMASI

Bir işverenin faaliyet gosterdigi birimlerde yetki tespiti talebi uzerine Çalışma ve Sosyal Guvenlik

Bakanlıgı tarafından toplu iş sozleşmesine yapmaya yetkili işçi sendikası ve bu sendikaya uye işçi sayısı

belirlenirken soz konusu birimlerin işyeri veya işletme oluşturup oluşturmadıgı da goz onunde

bulundurulmakta, buna gore işyeri veya işletme toplu iş sozleşmesi yapmak uzere yetki yazısı

duzenlenerek taraflara bildirilmekte, bu tespite itiraz halinde ise 6356 sayılı STİSK’de ongorulen

prosedur işletilerek, sonuçta işverenligin faaliyet gosterdigi birimlerde işyeri ya da işletme toplu iş

sozleşmesi yapmak uzere yetkili oldugu tespit edilen sendikaya yetki belgesi verilmektedir.

6356 sayılı STİSK çerçevesinde toplu iş sozleşmesi proseduru işletilirken, aynı

işverenlige/tuzelkişilige ait olan ve aynı işkolunda yer alan birden fazla birimin, tek bir işyeri niteliginde

olup olmadıgı ya da bir toplu iş sozleşmesi unitesi olan işletme niteliginde olup olmadıgının tespit

edilmesi onemli bir husustur.

Yargıtaya gore, aynı işverene ait farklı birimlerin tek bir işyeri sayılması için bu birimler arasında

amaçta (aynı teknik amaç) ve yonetimde birlik bulunması, kayıtlarda aynı işkolunda gorunme ve aynı iş

organizasyonunda faaliyet gosterme unsurlarının mevcut olması gerekmektedir.6

“...Bu noktada bir toplu iş sozleşmesi unitesi olarak işyeri ve işletme kavramlarının açıklanması

faydalı olacaktır. 6356 sayılı Kanun’un 2‘nci maddesinin 3 uncu fıkrasında işyeri kavramı yonunden

4857 sayılı Kanun’a atıf yapılmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasının son

cumlesinde işyeri “işveren tarafından mal veya hizmet uretmek amacıyla maddi olan ve olmayan

unsurlar ile işçinin birlikte orgutlendigi birim” olarak tanımlanmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci

maddesinin gerekçesinde de işyeri, teknik bir amaca diger bir deyişle mal ve hizmet uretimine yonelik

ve degişik unsurlardan meydana gelen bir birim olarak belirtilmiştir. İşyerinin sınırlarının

saptanmasında “işyerine baglı yerler” ile “eklentiler” ve “araçların” bir birim kapsamında oldukları

belirtildikten sonra ozellikle bir işyerinin mal ve hizmet uretimi için ayrı bir alanı da kullanması halinde

bunların tek işyeri mi yoksa birbirinden bagımsız işyerleri mi sayılacagı konusunda “amaçta birlik” yani

aynı teknik amaca baglı olarak uretimde bulunma, nitelik yonunden baglılık ve “yonetimde birlik” yani

aynı yonetim altında orgutlenmiş olma şartlarının aranacagı duzenlenmiştir. Öte yandan, teknolojik ve

ekonomik gelişmeler dogrultusunda bir işyeri çerçevesinde mal ve hizmet uretimi, pazarlama ve

6 Y.9.HD. T.21.10.2021, E.2021/10449, K.2021/14734

Sayfa 3 / 7

muşterilere sunum hususlarının çok yonlu bir yapısal degişikligi gerektirmesi sebebiyle, bir işyerinin

amacının gerçekleşmesinde işlerin gorulmesi işyerinin kurulu bulundugu “yerin” dışına taşmış, ozellikle

“iş organizasyonu” içerisinde, işyeri niteliginde olmayan irtibat burolarına veya yurt genelinde veya ilin

içinde işlerin yurutuldugu orgutlenmeye kadar genişletmek ihtiyacı duyulmuştur…..” 7

İşverenin birimleri/uniteleri Sosyal Guvenlik Kurumuna ayrı işyerleri olarak tescil ettirmesi, bu

işyerlerinin ayrı işyeri olarak nitelendirilmesi için yeterli degildir. Ayrı işyerleri olarak tescil edilen

yerlerin baglı yer, eklenti ve araçlarla oluşturulan aynı organizasyon kapsamında olup olmadıgının; ayrı

bir işyeri olarak tescil edilen birimlerin gerçekte bagımsız bir işyeri olup olmadıgının belirlenmesi

gerekmektedir.8

“…4857 sayılı Kanun’un 2 nci maddesinde “İşyeri, işyerine baglı yerler, eklentiler ve araçlar ile

oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir butundur” hukmu duzenlenmiştir. İşyerini oluşturan

eklentiler ve araçların tespiti kolay ise de “işyerine baglı yerin işyerinden sayılması tek başına yeterli bir

kriter degildir. Aynı zamanda bu baglı yerin de niteligi yonunden işyerine baglılıgı bulunmalı ve aynı

yonetim birligi altında orgutlenmiş olması gereklidir. Bundan anlaşılması gereken işin niteligi ve

yurutumu geregi yapılan işlerin aynı yonetim altında orgutlenmiş bulunmasıdır. Eger yonetim birligi

altında orgutlenme saglanamamış ya da farklı ve birbirinden bagımsız iki ayrı yonetim oluşmuşsa artık

tek bir işyerinden degil bagımsız olan yonetim sayısınca işyerinden bahsedilecektir. Bu baglamda

birbirinden tamamen bagımsız bir organizasyon yapılanması soz konusu ise ayrı işyerlerinden, buna

mukabil tek bir yonetim birligi altında yapılanma soz konusu ise işyerine baglı yer kabulu ile tek işyeri

bulundugu kabul edilmelidir. Diger taraftan 6356 sayılı Kanun’un 34 uncu maddesinin 2 nci fıkrasında,

bir gerçek ve tuzel kişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerinin

bulundugu işyerlerinde, toplu iş sozleşmesinin ancak işletme duzeyinde yapılabilecegi ifade

edilmiştir…Dairemizin uygulaması da işletme toplu iş sozleşmesine ilişkin hukmun kamu duzenine

ilişkin oldugu yonundedir.”9

Yukarıda belirtilen Yargıtay kararına gore, baglı yerler de işyeri kavramına dahildir.4857 sayılı İş

Kanunu’nun 2 nci maddesinde de baglı yerler, “İşverenin işyerinde urettigi mal ve hizmet ile nitelik

yonunden baglılıgı bulunan ve aynı yonetim altında orgutlenen yerler” olarak tanımlanmıştır.

Baglı yerin, asıl işyerinin faaliyetine devam edebilmesinin zorunlu bir parçası olması

gerekmemektedir. Bununla birlikte baglı yerin tamamen asıl işyerine yonelik faaliyet yurutmesi, varlık

sebebinin asıl işyeri olması da bir zarurettir. Baglı yerin tespitinde uç unsur aranmaktadır; hukuki

baglılık, amaçta birlik (teknik amaç) ve yonetimde birlik. 10

Diger unsurlar bir arada olmakla birlikte, amaçta birlik (teknik amaç) unsurunun mevcut olmadıgı

iki birim/unite arasında baglılıktan soz edilemez, bu durumda iki birim birbirinden bagımsız işyerleri

teşkil edeceginden işletme toplu iş sozleşmesi yetkisi soz konusu olacak ve TİS yetkisi için saglanması

gereken sayısal çogunluk da %40 olacaktır.

7 Y.9. HD.T.09.12.2021, E. 2021/11703, K. 2021/16366

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu Şerhi, Seracettin Goktaş, Gokhan Yılmaz,

Genişletilmiş ve Guncellenmiş İkinci Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 2024, s.900

9 Y.9. HD.T.09.12.2021, E. 2021/11703, K. 2021/16366

10 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu Şerhi, Seracettin Goktaş, Gokhan Yılmaz,

Genişletilmiş ve Guncellenmiş İkinci Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 2024, s.72,

8

Sayfa 4 / 7

İşyeri-baglı yer ilişkisi açısından Yargıtay bir başka hususta da içtihat degişikligine giderek; amaçta

birlik ve yonetimde birligin yanı sıra cografi yakınlık unsurunun da baglı yerlerin yahut bagımsız

işyerlerinin tespiti bakımından dikkate alınması gerektigine karar vermiştir.11

“İşyeri kavramının sınırları ile işyerine baglı yerlerin tespiti için “amaçta birlik” ve “yonetimde birlik”

unsurları aranmaktadır. Bu baglamda 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2 nci maddesi de “İşyeri, işyerine baglı

yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir butundur” şeklindedir.

Bununla birlikte toplu iş hukuku baglamında işyerinin sınırları ile baglı yerlerin belirlenmesi için

normun koruma amacından hareket edilmesi de bir zarurettir. Bu noktada belirtmek gerekir ki, işçilerin

ortak çalışmaya dayalı menfaat birliginin mevcudiyeti ile çalışmaya mustenit dayanışma olgusu da goz

ardı edilemez. Bu itibarla birimler arasındaki cografi yakınlık durumu da işyerinin sınırları ve işyerine

baglı yerlerin yahut bagımsız işyerlerinin tespiti bakımından dikkate alınması gereken bir unsurdur.”12

Ayrıca, işyerine baglı yer ve birim sayısının yonetimde birlik unsurunu ortadan kaldırmayacak

duzeyde olması da goz onunde bulundurulması gereken bir konudur.

Bu konuda her somut olayın ozelligi gozetilerek degerlendirme yapılmalıdır. Baglı yer ve birim

sayısının fazlalıgı, işçilerin dayanışma ve menfaat birligine dayalı muşterek çalışma ortamı olgusunu

ortadan kaldıracak boyutta ise artık yonetimde birlik unsurunun mevcut degildir.13

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacagı uzere; iki ya da uç birimin soz konusu olması ve asıl işyeri

baglı yer ilişkisinin unsurları olarak hukuki baglılık, amaçta birlik ve yonetimde birlik unsurların mevcut

olması ile aynı iş organizasyonu kapsamında birimlerin orgutlenmesi durumunda bu birimler tek bir

işyeri niteliginde kabul edilmektedir.14

İşletme toplu iş sozleşmesi için ise bir işverenin birden fazla işyerinin aynı işkolunda olması şarttır

ve yeterlidir.15

6356 sayılı Kanunun tanımlar başlıklı 2 nci maddesinin d bendinde işletme toplu iş sozleşmesi, “Bir

gerçek veya tuzel kişiye ya da bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolundaki birden çok işyerini

kapsayan sozleşme şeklinde tanımlanmıştır.

Yasaya gore işletme toplu iş sozleşmesinin yapılmasında işverenin gerçek veya tuzel kişi olmasının

ya da kamu kamu ya da ozel sektor olmasının bir onemi bulunmamaktadır. İşletme toplu iş sozleşmesi

için bir işverenin birden fazla işyerinin aynı işkolunda olması şarttır ve yeterlidir. Uygulamada işletme

toplu iş sozleşmeleri otel, market, hastane, banka ve restoran zincirlerinden oluşan zincirlerde çoklukla

gorulmektedir.16

11 Y.9.HD., T.12.01.2022, E.2021/12327, K.2022/231

12 N. Çelik, N. Caniklioglu, T. Canbolat, E. Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 35.Bası, Beta Yayınları,

s.980, Y.9.HD. T.12.01.2022, E.2021/12327, K.2022/231

13 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu Şerhi, Seracettin Goktaş, Gokhan Yılmaz,

Genişletilmiş ve Guncellenmiş İkinci Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 2024, s.905

14 A.g.e., s. 905

15 Fevzi Şahlanan, Toplu İş Hukuku, Önikilevha Yayınları, İstanbul, Temmuz 2020, s.338

16 Fevzi Şahlanan, Toplu İş Hukuku, Önikilevha Yayınları, İstanbul, Temmuz 2020, s.338, “Aynı işverenin aynı

işkolundaki işyerleri için işletme toplu iş sozleşmesi yapılmasında bu işyerleri arasında iktisadi ve teknik

bir butunlugun bulunması da şart degildir. Bu açıdan Yasada yer alan işletme toplu iş sozleşmesindeki

“işletme sozcugunun genel olarak hukuki ve iktisadi anlamda işletme kavramıyla bir ilgisi bulunmadıgı gibi,

Ticaret Hukuku’ndaki ticari işletme kavramıyla da bir ilgisi bulunmamaktadır. Ögretide haklı olarak işaret

edildigi gibi, işletme toplu iş sozleşmesindeki işletme sozcugunun “bir toplu iş sozleşmesi unitesi” olmaktan

Sayfa 5 / 7

Yargıtay konuyla ilgili bir uyuşmazlıkta, “…Bilirkişi raporunda yer alan tespitler; işyerinde yapılan

işlerin 18 no.lu işkolunda aynı mahiyette işler oldugu, işyerlerinin ayrı ve bagımsız olarak faaliyet

yuruttukleri, yaptıkları işlerin ve uretimlerinin birbirlerine baglı olmadıgı, her bir işyeri tarafından

yapılan satışlarda ayrı ayrı fatura kesildigi, tek merkezden iş ve işlemlerin yurutulmesi uygulamasının

yapılan işlerin ve uretimin birbirinden bagımsız olarak yurutulmesine bir engel teşkil etmedigi, sonuç

olarak idari ve mali yapılanmada ust duzeyde ortak sevk ve idare bulunmakla birlikte yapılan uretimin

her işyerinin tamamen kendi bagımsız faaliyeti ile gerçekleştirildigi şeklindedir.

Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular karşısında dava konusu …AŞ. İşverenine ait işkolları

Yonetmeliginin 18 sıra numaralı işkolunda yer alan 6 birimin bagımsız işyerleri oldugu ve 6356 sayılı

Kanun’un 34 uncu maddesinin ikinci fıkrası anlamında işletme teşkil ettigi, buna gore TİS yapabilmek

için %40 çogunlugun saglanması gerektigi açıktır. Bu itibarla 03.09.2018 yetki başvuru tarihi itibariyle,

asıl dava bakımından davacı…Sendikanın %40 çogunlugu sagladıgı anlaşıldıgından asıl ve birleşen

davanın kabulune karar verilmesi gerekir…” şeklinde hukum kurulmuştur.17

Yine Yargıtaya gore; “Bir gerçek ve tuzel kişilikte işletme toplu iş sozleşmesi yapılabilmesi için, o

gerçek veya tuzel kişiligin aynı işkolunda kurulu birden çok işyerine sahip olması gerekmektedir. Ayrı

bir tuzelkişilige sahip bir şirketin diger tuzel kişilige sahip şirketin işyeri birlikte işletme

oluşturdugunun kabulu ise mumkun degildir. 6356 sayılı Kanunun 34 uncu maddesinde işletme toplu iş

sozleşmesinin hangi hallerde yapılabileceginden hareketle işletmenin tanımı yapıldıgından aynı gerecek

veya tuzel kişilige ait aynı işkolunda kurulu birden çok işyerinin bulunması halinde soz konusu

işyerlerinin bir işletme oluşturdugu kabul edilmektedir. Buna gore aynı işkolunda kurulu birden çok

işyerinin bulunması olgusu işletmenin bir unsuru olarak kabul edildiginden iki işyerinde aynı işkolunda

kurulu ancak birbirinden bagımsız işyerleri olması gerekir. Birbirlerini tamamlar nitelikte işler

gorulmesi durumunda o işyerlerinin bir işletme degil, işyeri oluşturdugundan soz etmek gerekir.18

Yukarıda yer alan açıklamalar ve yargı kararları çerçevesinde; işletme toplu iş sozleşmesi

yapılmasının soz konusu olabilmesi için; ortada birden fazla birbirinden bagımsız işyerlerinin

bulunması, bu işyerlerinin aynı işverene ait olması ve bu işyerlerinin aynı işkolunda yer alması

gerekmektedir.19

4. SONUÇ

Toplu İş Hukukunda bir toplu iş sozleşmesi birimi/ unitesi olarak işyeri ve işletme kavramları onem

arz etmektedir.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu'nun (STİSK) 2 nci maddesinin uçuncu

fıkrasında işyeri kavramı yonunden 4857 sayılı İş Kanunu'na atıfta bulunulmuştur.

4857 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinde, işyeri, işveren tarafından mal veya hizmet uretmek amacıyla

maddi olan veya olmayan unsurlar ile işçinin birlikte orgutlendigi birim olarak tanımlanmıştır.

oteye bir anlamı bulunmamaktadır.” Fevzi Şahlanan, Toplu İş Hukuku, Önikilevha Yayınları, İstanbul,

Temmuz 2020, s.339

17 Y.9HD.T.23.02.2023,1512/2937, Çalışma ve Toplum,2023/3,2895-2903, Ömer Ekmekçi, Esra Yigit, Toplu

İş Hukuku, Önikilevha Yayınları, Guncellenmiş 6.Bası, İstanbul Nisan 2024, s.346

18 Y.7.HD. 21.10.2014, E.17409, K.19219, Ö. Eyrenci, S. Taşkent, D. Ulucan, E. Baskan, İş Hukuku,10.Baskı,

Beta Yayınları, İstanbul 2020, s.585

19 A.g.e, s.347

Sayfa 6 / 7

İşyeri, işyerine baglı yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir

butundur.

4857 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinin gerekçesine gore, işyeri, teknik bir amaca diger bir deyişle

mal ve hizmet uretimine yonelik ve degişik unsurlardan meydana gelen bir birimdir.

İşyerinin sınırlarının saptanmasında işyerine baglı yerler ile eklentiler ve araçlar bu birim

kapsamındadır. Bir işyerinin mal ve hizmet uretimi için ayrı bir alanı da kullanması halinde bunların tek

işyeri mi yoksa birbirinden bagımsız işyerleri mi, işletme mi sayılacagı konusunda amaçta birlik (aynı

teknik amaca baglı olarak uretimde bulunma), nitelik yonunden baglılık ve yonetimde birlik (aynı

yonetim altında orgutlenmiş olma) koşullarının aranacaktır.

“İşyerine baglı olan yerler”, işyerinde uretilen mal veya hizmet ile nitelik yonunden baglılıgı bulunan

ve aynı yonetim altında orgutlenen yerlerdir.

İşletme, işyerinden daha geniş ve işyerlerini kapsayan bir kavramdır. 6356 sayılı Kanun yonunden

işletme bir işverenin aynı işkolunda birden fazla işyerlerini ifade etmektedir.

6356 sayılı STİSK çerçevesinde toplu iş sozleşmesi proseduru işletilirken, aynı

işverenlige/tuzelkişilige ait olan ve aynı işkolunda yer alan birden fazla birimin, tek bir işyeri niteliginde

olup olmadıgı ya da bir toplu iş sozleşmesi unitesi olan işletme niteliginde olup olmadıgının belirlenmesi

gerekmektedir.

Bir işverenin faaliyet gosterdigi birimlerde yetki tespiti talebi uzerine Çalışma ve Sosyal Guvenlik

Bakanlıgı tarafından toplu iş sozleşmesine yapmaya yetkili işçi sendikası ve bu sendikaya uye işçi sayısı

belirlenirken, soz konusu birimlerin işyeri veya işletme oluşturup oluşturmadıgı da goz onunde

bulundurulmaktadır.

Yargıtaya gore, aynı işverene ait farklı birimlerin tek bir işyeri sayılması için bu birimler arasında

amaçta (aynı teknik amaç) ve yonetimde birlik bulunması, kayıtlarda aynı işkolunda gorunme ve aynı iş

organizasyonunda faaliyet gosterme unsurlarının mevcut olması gerekmektedir.

Aynı işverene ait olan ve aynı işkolunda yer alan iki ya da uç birimin soz konusu olması ve asıl işyeri

baglı yer ilişkisinin unsurları olarak hukuki baglılık, amaçta birlik ve yonetimde birlik unsurların mevcut

olması ile aynı iş organizasyonu kapsamında birimlerin orgutlenmesi durumunda bu birimler tek bir

işyeri niteliginde kabul edilmektedir. 6356 sayılı STİSK hukumleri geregince de burada işyeri toplu iş

sozleşmesi bagıtlanır.

İşletmede ise aynı işverene ait olan ve aynı işkolunda yer alan birden fazla birbirinden bagımsız

işyerleri bulunmaktadır.6356 sayılı STİSK hukumleri geregince işletme oluşturan işyerlerinde işletme

toplu iş sozleşmesi bagıtlanır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

Sayfa 7 / 7