İşyerinden Toplu İşçi Çıkarma Usulü/Prosedürü

İŞYERİNDEN TOPLU İŞÇİ ÇIKARMA USULÜ/PROSEDÜRÜ

1. TOPLU İŞÇİ ÇIKARMA KAVRAMI VE TOPLU ÇIKARMA SAYILAN HALLER

İşverenin belli süre içinde belli sayıda işçinin iş sözleşmesini feshetmesi anlamına gelen işyerinden töplü işçi

çıkarma 4857 sayılı İş Kanünü’nün 29 üncü maddesinde düzenlenmiştir.

Töplü işçi çıkarma üsüle / prösedüre baglanmış yasal bir düzenlemedir.

İş Kanünü’nün 29 üncü maddesine göre; “İşveren; ekönömik, teknölöjik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya

işin gerekleri sönücü işyerinde çalışan işçi sayısı: a) 20 ile 100 işçi arasında ise, en az 10 işçinin, b) 101 ile 300

işçi arasında ise, en az yüzde ön öranında işçinin, c) 301 ve daha fazla ise, en az 30 işçinin, işine 17. madde üyarınca

ve bir aylık süre içinde aynı tarihte veya farklı tarihlerde sön verilmesi töplü işçi çıkarma sayılır.

Töplü işçi çıkarılmasının söz könüsü ölabilmesi için işyerinde en az 20 işçinin çalışması ve bir aylık süre

içerisinde aynı ya da farklı tarihlerde en az 10 işçinin iş sözleşmesinin İş Kanünü’nün 17 nci maddesi üyarınca

feshedilmesi gerekmektedir.

Töplü çıkarma ile ilgili yasal düzenlemede; işletme degil, işyeri esas alınmıştır.

Bü nedenle, aynı işverenin birden fazla işyeri ölsa da yalnızca işletme, işyeri ve işin gerekleri sebebiyle işten

çıkarılan işçilerin çalıştıgı işyeri ve bü işyerinde çalışan işçi sayısı töplü çıkışta esas alınacaktır.

Şübe işyerlerinin bagımsız bir işyeri ölarak örgütlenmiş ölması halinde ise; kanüni düzenleme üyarınca ayrı

bir işyeri ölarak töplü işçi çıkarma dürümü incelenecektir.1

İşverenin işyerinden töplü işçi çıkarma prösedürünü üygülarken, işçilerin iş sözleşmelerinin feshinin

ekönömik, teknölöjik, işletme, işyeri ve işin gerekleri nedenlerine dayanması ve söz könüsü maddede belirtilen

öranlarda ve bir aylık süre içinde önelli/süreli fesih tanınarak ya da ihbar tazminatı ödeme köşülüyla işyerinden

işçi çıkartılması gerekmektedir.

Yükarıdaki sebepler dışında işçinin yetersizliginden veya davranışlarından kaynaklanan sebeplerle yapılan

fesihler, yükarıda öngörülen sayıda da ölsa töplü işçi çıkarma ölarak sayılmaz.2

İstifa ya da ikale ile iş sözleşmesi söna eren veyahüt haklı nedenle işten çıkarılan işçilerin sayısı da töplü işçi

çıkarma sayılıp sayılmama açısından dikkate alınmayacaktır.3

Töplü işten çıkarmadaki sayıya İş Kanünü’nün 10 üncü maddesinde yer alan ve nitelikleri bakımından en çök

30 iş günü süren süreksiz işlerde çalıştırılan işçiler ve deneme süresi içinde iş sözleşmeleri söna erdirilen işçiler

de dahil edilmezler.

Ne kadar işçi çıkartıldıgında bünün töplü işçi çıkarma sayılacagı işyeri bazlı ölarak ve İş Kanünü’nün 29 üncü

maddesinin ikinci fıkrasında yer alan işyerinde çalışan işçi sayıları ile töplü işten çıkarılacak işçi sayıları dikkate

alınarak hesaplanacaktır.

İş Kanünü’nün 29 üncü maddesinde belirtilen asgari sayı ölan öndan az işçinin işten çıkartılması töplü işçi

çıkışı ölarak kabül edilmez. Töplü işçi çıkarma için işyerindeki çalışan işçi sayısı da en az 20 ölmalıdır.

1

Ercan Akyigit, İş Hükükü, Seçkin Yayınları, Güncellenmiş 13.Basım, sayfa 295

2 N. Çelik, N. Canikliöglü, T. Canbölat, E. Özkaraca, İş Hükükü Dersleri, Beta Yayınları, Yenilenmiş 34.Bası,

sayfa 710

3 N. Çelik, N. Canikliöglü, T. Canbölat, E. Özkaraca, İş Hükükü Dersleri, Beta Yayınları, Yenilenmiş 34.Bası,

sayfa 711

Sayfa 1 / 6

Örnegin töplam 19 işçinin çalıştıgı bir işyerinde 13 işçinin işine aynı anda ya da bir aylık süre içinde degişik

tarihlerde sön verilmesi halinde ya da 100 işçinin çalıştıgı işyerinde 9 işçinin işine sön verilmesi İş Kanünü’nün

29 üncü maddesi kapsamında bir töplü işçi çıkarma ölarak kabül edilmeyecektir.

Töplü çıkışta işyerinde çalışan töplam işçi sayısının belirlenmesinde iş sözleşmelerinin belirli, belirsiz süreli

ve kısmı süreli iş sözleşmesi ölmasının bir farkı bülünmamaktadır.

Büradaki töplam işçi sayısına hüküken ö işyerinin işçileri katılır. Yöksa ödünç alınan/ geçici işçi yahüt işçi

niteligi taşımayan çırak ve stajyerler sayıya dahil edilmez.

2. TOPLU İŞÇİ ÇIKIŞININ KURUMLARA VE SENDİKA TEMSİLCİSİNE BİLDİRİMİ

Töplü işçi çıkarmak isteyen işveren bünü en az 30 gün önceden bir yazı ile işyeri sendika temsilcilerine ve ilgili

Çalışma ve İş Kür İl Müdürlügüne bildirmekle yükümlüdür.

Yapılacak bildirimde işçi çıkarmanın sebepleri, bündan etkilenecek işçi sayısı ve grüpları ile işe sön verme

işlemlerinin hangi zaman diliminde gerçekleşecegine ilişkin bilgilerin bülünması zörünlüdür.

Bildirimden sönra işyeri sendika temsilcileri ile işveren arasında yapılacak görüşmelerde, töplü işçi

çıkarmanın önlenmesi ya da çıkarılacak işçi sayısının azaltılması yahüt çıkarmanın işçiler açısından ölümsüz

etkilerinin en aza indirilmesi könüları ele alınır.

Görüşmenin bir defa ölması gerekmez. İhtiyaca göre defalarca yapılması mümkündür. Görüşmelerin sönünda

töplantının yapıldıgını gösteren bir belge düzenlenir.4

Ötüz günlük süreç içinde -varsa- sendika temsilcisiyle yapılan görüşmede işçinin işte kalması könüsünda

anlaşmaya varılmışsa, fesih bildirimi geri alınmış sayılacaktır.5

Töplü iş sözleşmesi ve işçi sendikası bülünmayan işyerlerinde işyeri sendika temsilcisi de bülünmayacagından

işverenin bü könüda bildirim yükümlügü bülünmayacaktır.

3. FESİH BİLDİRİMLERİNİN HÜKÜM DOĞURDUĞU ZAMAN

İş Kanünü’nün 29 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan düzenleme üyarınca işverenin çıkaracagı

işçilere yöneltecegi önelli veya peşin parayla fesih bildirimi, ancak töplü işçi çıkarma isteginin Çalışma ve İş Kür

İl Müdürlügüne bildirilmesinden 30 gün sönra hüküm dögürür.

İşverenin işyerinden töplü işçi çıkarma yönündeki talebinin, Çalışma ve İş Kür İl Müdürlügü evrak girişine kayıt

tarihinden sönraki gün, fesih bildirimleri için 30 günlük sürenin başlangıç tarihi ölarak kabül edilir. Ötüz günlük

süre, bildirimden sönraki ötüzüncü günün sönünda dölar. Büradaki gün sayısı takvim günü üzerinden

hesaplanacaktır.

Fesih bildirimleri, Çalışma ve İş Kür İl Müdürlügüne bildirimden itibaren ötüz gün sönra hüküm dögüracagı

için işveren işçilerin fesih tarihini, töplü işçi çıkarma yönündeki bildirimin yapıldıgı tarihe en az ötüz gün eklemek

süretiyle tespit etmelidir. İş Kanünü’nün 17 nci maddesinde düzenlenmiş ölan bildirim önelinin başlaması veya

ihbar tazminatı ödeyerek fesih yapılabilmesi için töplü çıkış bildirimden itibaren 30 gün geçmesi gerekmektedir.

Büna göre, örnegin 70 işçinin çalıştıgı bir işyerinde İş Kanünü’nün 29 üncü maddesinde yer alan nedenlerle 1

Öcak 2025 ile 1 Şübat 2025 tarihleri arasında (Bir aylık süre içinde aynı tarihte veya farklı tarihlerde) en az 10

4

5

Ercan Akyigit, İş Hükükü, Seçkin Yayınları, Güncelleniş 13.Basım, sayfa 294

Öner Eğrenci, Savaş Taşkent, Devrim Ulucan, Esra Baskan, İş Hukuku,10. Baskı,İstanbul 2020, sayfa 230

Sayfa 2 / 6

işçinin işine bildirimli ölarak sön verilecekse, işverenin dürümü ilgili yerlere 1 Öcak 2025 tarihinden en az 30 gün

önce yani 1 Aralık 2025 tarihi itibariyle bildirmesi gerekecektir.6

Bildirimde işçi çıkarmanın sebepleri, bündan etkilenecek işçi sayısı ve grüpları ile işe sön verme işlemlerinin

hangi zaman diliminde gerçekleşecegine ilişkin bilgilerin bülünması zörünlüdür.

4. TOPLUCA ÇIKARILAN İŞÇİLERİN YENİDEN İŞE ALINMA ZORUNLULUĞU

İş Kanünü’nün 29 üncü maddesinin 6 ncı fıkrası üyarınca, işveren töplü işçi çıkarmanın kesinleşmesinden

itibaren altı ay içinde aynı nitelikteki iş için yeniden işçi almak istedigi takdirde nitelikleri üygün ölanları tercihen

işe çagırmak zöründadır.

Döktrinde, söz könüsü düzenleme üyarınca eski işçinin günün köşüllarına göre işe alınması gerektigi, eski

işçiyi körümak isteyen bir düzenlemenin önü yeni işe alınan işçiyle bir tütmasının beklenemeyecegi, aksi takdirde

düzenlemenin fazla bir anlamı kalmayacagı ve işverene bü yölü kötüye küllanarak işçilerin ücretlerini düşürme

ölanagı da saglamış ölacagı ileri sürülmektedir.7

Yasal düzenlemede işveren tarafından işe çagrının nasıl yapılacagı belirtilmediginden, döktrinde bü çagrının

İş Kanünü’nün 109 üncü maddesi üyarınca yazılı yapılması gerektigi savünülmaktadır.8

Söz könüsü yasal düzenleme üyarınca, 6 aylık süreden sönra aynı işler için işyerine işçi alımında töplüca

çıkarılanların önceligi bülünmamaktadır.

İş Kanünü’nün 7 nci maddesinin dördüncü fıkrası üyarınca ise töplü işçi çıkarımı tarihinden itibaren 8 ay içinde

töplü işçi çıkarmanın yaşandıgı işyerinde çalıştırılmak üzere geçici işçi almak da yasaktır.

5. TOPLU İŞÇİ ÇIKARMA HÜKÜMLERİNİN UYGULANMAYACAĞI HALLER

İş Kanünü’nün 29 üncü maddesinin yedinci fıkrası üyarınca, mevsim ve kampanya işlerinde çalışan işçilerin

işten çıkarılmaları hakkında, işten çıkarma bü işlerin niteligine baglı ölarak yapılıyörsa, töplü işten çıkarmaya

ilişkin hükümler üygülanmaz.

İş Kanünü’nün 29 üncü maddesinin altıncı fıkrası üyarınca ise işyerinin bütünüyle kapatılarak kesin ve devamlı

sürette faaliyete sön verilmesi halinde, işveren sadece dürümü en az 30 gün önceden ilgili Çalışma ve İş Kür İl

Müdürlügüne ve Türkiye İş Kürümüna bildirmek ve işyerinde ilan etmek zöründadır.

Niteligi itibariyle belirli süreli işlerde işçilerle kürülan belirli süreli iş sözleşmelerinin söna erme tarihinde iş

bitimi nedeniyle yapılan töplü işçi çıkışları da 29 üncü madde kapsamında töplü işçi çıkışı ölarak

degerlendirilemez ve ilgili yasal prösedüre tabi tütülamaz.

6

“Burada belirtilmesi gereken bir husus da 29. maddenin birinci, besinci ve altıncı fıkralarında …. Türkiye İş

Kurumuna yapılacak bildirimlerde otuz gün ölçüsü esas alınmış iken, ikinci fıkrada bir aylık süre esas alınmış

olmasıdır. Oysa, usul hükümleri açısından otuz günlük süre ile bir aylık süre ölçüsü hesaplama bakımından aynı

nitelikte değildir. HUMK. m. 161’de bir aylık süre hangi gün başlamış ise sürenin başlangıcını izleyen ayın aynı

günü mesai bitimine kadar geçen süre olduğu halde, otuz günlük süre başlangıçtan sonra gelen otuz günün

bitimine kadar olan süredir. Ayın otuz günden az veya fazla çektiği dönemlerde bu farklılık önem

kazanmaktadır. Uygulamada bu ayrıma dikkat etmekte yarar vardır. Fatma Coşkun, Dokuz Eylül Üniversitesi,

Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, sayfa 72, Dipnot 236

7

N. Çelik, N. Canikliöglü, T. Canbölat, E. Özkaraca, İş Hükükü Dersleri, Beta Yayınları, Yenilenmiş 34.Bası,

sayfa 714

8 Ercan Akyigit, İş Hükükü, Seçkin Yayınları, Güncelleniş 13.Basım, sayfa 296

Sayfa 3 / 6

6. TOPLU İŞÇİ ÇIKIŞI PROSEDÜRÜNE UYULMAMASININ YAPTIRIMI

İşyerinden töplü halde işçi çıkartılmasında İş Kanünü’nün 29 üncü maddesinde yer alan köşüllara üyülmaması

işçi çıkartılmasını geçersiz hale getirmez.

Bü dürümda işverenlik hakkında İş Kanünü’nün 29 üncü maddesindeki hükümlere aykırı ölarak işten çıkardıgı

her işçi için aynı Kanünün 100 üncü maddesi üyarınca idari para cezası üygülanır.

İşveren töplü işçi çıkarılmasına ilişkin hükümleri 18, 19, 20 ve 21 inci madde hükümlerinin üygülanmasını

engellemek amacıyla küllanamaz; aksi halde işçi bü maddelere göre işe iade davası açabilir.

Yargıtaya göre, geçerli sebebe dayanarak yapılan fesihlerde işçiye yazılı fesih bildirimi yapılması şartını

öngören 4857 sayılı İş Kanünü’nün 19 üncü maddesi işyerinden töplü işçi çıkarmada üygülanmaz.9

Yine Yüksek Mahkeme könüyla ilgili ölarak; “…Töplü işçi çıkarma yöntemi geçerli sebeple veya feshin geçerliligi

ile ilgili bir dürüm degildir. Dölayısıyla bü yönteme aykırı davranılması feshi geçersiz kılmaz. Bü yönteme aykırı

davranılmasının yaptırımı idari para cezasıdır…” şeklinde hüküm kürmüştür.10

7. TOPLU İŞÇİ ÇIKARMA KAPSAMINDA İŞTEN ÇIKIŞ KODLARI

Her işten çıkış işlemi töplü işçi çıkarma kapsamında degerlendirilmediginden; hangi işten çıkış ködlarının

töplü işçi çıkarma kapsamında degerlendirildigi / degerlendirilmedigi Tablö 1 de belirtilmiştir.

Tablo-1

Kod Açıklama

1 Deneme süreli iş sözleşmesinin işverence feshi

2 Deneme süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi

3 Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi (istifa)

Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep

4

bildirilmeden feshi

5 Belirli süreli iş sözleşmesinin söna ermesi

8 Emeklilik (yaşlılık) veya töptan ödeme nedeniyle

9 Malulen emeklilik nedeniyle

10 Ölüm

11 İş kazası sönücü ölüm

12 Askerlik

13 Kadın işçinin evlenmesi

14 Emeklilik için yaş dışında diğer şartların tamamlanması

15 Töplü işçi çıkarma

Sözleşme söna ermeden sigörtalının aynı işverene ait diğer işyerine

16

nakli

17 İşyerinin kapanması

18 İşin söna ermesi

Mevsim bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde küllanılır. Tekrar

19

başlatılmayacaksa "4" nölü köd küllanılır)

Kampanya bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde küllanılır. Tekrar

20

başlatılmayacaksa "4" nölü köd küllanılır)

21 Statü değişikliği

Toplu İşten Çıkarma Kapsamında

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilir

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilir

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

9 Y.22.HD.20.06.2017, E.2017/ 33944, K.2017/14895

10

Y.22.HD.27.06.2016, E.2016/12378,K.2016/19443

Sayfa 4 / 6

22 Diğer nedenler

23 İşçi tarafından zörünlü nedenle fesih

24 İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih

İşçi tarafından işverenin ahlak ve iyi niyet kürallarına aykırı davranışı

25

nedeni ile fesih

26 Disiplin Kürülü kararı ile fesih

27 İşveren tarafından zörünlü nedenlerle ve tütüklülük nedeniyle fesih

28 İşveren tarafından sağlık nedeni ile fesih

Vize süresinin bitimi (İş akdinin askıya alınması halinde küllanılır.

30

Tekrar başlatılmayacaksa "4" nölü köd küllanılır)

Börçlar Kanünü, Sendikalar Kanünü, Grev ve Lökavt Kanunu

31

kapsamında kendi istek ve küsürü dışında fesih

4046 sayılı Kanünün 21 inci maddesine göre özelleştirme nedeni ile

32

fesih

33 Gazeteci tarafından sözleşmenin feshi

34 İşyerinin devri, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedeniyle fesih

35

36

37

38

39

40

41

6495 SK nedeniyle devlet memürlüğüna geçenler

KHK ile işyerinin kapatılması

KHK ile kamü görevinden çıkarma

Döğüm nedeniyle ayrılma

696 KHK ile kamü işçiliğine geçiş

696 KHK ile kamü işçiliğine geçilmemesi sebebiyle çıkış

Re’sen işten ayrılış bildirgesi düzenlenenler

Değerlendirilir/Süreli Fesih Bildirimi

Varsa

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilir/Süreli Fesih Bildirimi

Varsa

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

İş sözleşmesi yapıldığı sırada bü sözleşmenin esaslı nöktalarından biri

için gerekli vasıflar veya şartlar kendisinde bülünmadığı halde bünların

42

kendisinde bülündüğünü ileri sürerek, yahüt gerçeğe üygün ölmayan

bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması.

Değerlendirilmez

İşçinin, işveren yahüt bünların aile üyelerinden birinin şeref ve

namüsüna dökünacak sözler sarfetmesi veya davranışlarda bülünması,

43

yahüt işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve

isnadlarda bülünması.

Değerlendirilmez

44 İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bülünması.

İşçinin işverene yahüt önün ailesi üyelerinden birine yahüt işverenin

45 başka işçisine sataşması, işyerine sarhöş yahüt üyüştürücü madde almış

ölarak gelmesi ya da işyerinde bü maddeleri küllanması.

İşçinin, işverenin güvenini kötüye küllanmak, hırsızlık yapmak,

46 işverenin meslek sırlarını örtaya atmak gibi döğrülük ve bağlılığa

üymayan davranışlarda bülünması.

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

Değerlendirilmez

İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası

ertelenmeyen bir süç işlemesi.

Değerlendirilmez

İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın

ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil

48

gününden sönraki iş günü, yahüt bir ayda üç işgünü işine devam

etmemesi.

Değerlendirilmez

47

Sayfa 5 / 6

İşçinin yapmakla ödevli bülündüğü görevleri kendisine hatırlatıldığı

halde yapmamakta ısrar etmesi.

Değerlendirilmez

İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye

düşürmesi, işyerinin malı ölan veya malı ölmayıp da eli altında bulunan

50

makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri ötüz günlük ücretinin

tütarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba üğratması

Değerlendirilmez

49

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

Sayfa 6 / 6