Toplu İşçi Çıkarma Prosedürüne Uyulmamasının İdari ve Hukuki Yaptırımı

TOPLU İŞÇİ ÇIKARMA PROSEDÜRÜNE UYULMAMASININ İDARİ VE HUKUKİ YAPTIRIMI

1. GİRİŞ

İşyerinden toplu işçi çıkarma usulu İş Kanunu’nun 29 uncu maddesinde duzenlenmiştir.1

Toplu işçi çıkarma usulune /prosedurune uyulmamasının idari yaptırımı İş Kanunu’nun 100 uncu

maddesinde idari para cezası olarak yer alırken, hukuki bir yaptırım ongorulmemiştir.

İş Kanunu’nun 29 uncu maddesindeki duzenlemeye aykırı uygulama yapılması halinde ogretide

agırlıklı goruş fesihlerin geçersiz sayılması yonunde iken, yargı kararlarının ise zaman içinde degiştigi

ve son kararın toplu işçi çıkarma prosedurune aykırı hareket edilmesinin feshin geçersizligi sonucunu

dogurmayacagı yonunde oldugu gorulmektedir.

Bu makalenin konusunu, işyerinden toplu işçi çıkarma usulune uyulmamasının idari ve hukuki

sonuçlarının ogreti goruşleri ve yargı kararları çerçevesinde incelenmesi oluşturmaktadır.

2. TOPLU İŞÇİ ÇIKARMA PROSEDÜRÜNE UYULMAMASI VE İDARİ PARA CEZASI UYGULANMASI

İş Kanunu’nun 29 uncu maddesindeki duzenleme uyarınca, işverenin işyerinden toplu halde işçi

çıkartması prosedurel bir işlemdir. Bu prosedure aykırılıgın yaptırımı kanunda yalnızca idari para cezası

olarak ongorulmuştur.

İş Kanunu’nun 100 uncu maddesi uyarınca, 29 uncu maddedeki hukumlere aykırı olarak işçi çıkaran

işveren veya işveren vekili hakkında çıkardıgı her işçi için idari para cezası uygulanır.2

İşverenin toplu işçi çıkarma prosedurune aykırı davranışı, Kanunda ongorulmuş olan koşullardan

herhangi birinin yerine getirilmemesiyle ortaya çıkar.

1 Toplu işçi çıkarma (İş Kanunu Madde 29)

İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediginde,

bunu en az otuz gun onceden bir yazı ile, işyeri sendika temsilcilerine, ilgili bolge mudurlugune ve Turkiye İş Kurumuna

bildirir. İşyerinde çalışan işçi sayısı:

a) 20 ile 100 işçi arasında ise, en az 10 işçinin, b) 101 ile 300 işçi arasında ise, en az yuzde on oranında işçinin, c) 301 ve

daha fazla ise, en az 30 işçinin, İşine 17 nci madde uyarınca ve bir aylık sure içinde aynı tarihte veya farklı tarihlerde son

verilmesi toplu işçi çıkarma sayılır.

Birinci fıkra uyarınca yapılacak bildirimde işçi çıkarmanın sebepleri, bundan etkilenecek işçi sayısı ve grupları ile işe son

verme işlemlerinin hangi zaman diliminde gerçekleşecegine ilişkin bilgilerin bulunması zorunludur.

Bildirimden sonra işyeri sendika temsilcileri ile işveren arasında yapılacak goruşmelerde, toplu işçi çıkarmanın onlenmesi

ya da çıkarılacak işçi sayısının azaltılması yahut çıkarmanın işçiler açısından olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi konuları

ele alınır. Goruşmelerin sonunda, toplantının yapıldıgını gosteren bir belge duzenlenir.

Fesih bildirimleri, işverenin toplu işçi çıkarma istegini bolge mudurlugune bildirmesinden otuz gun sonra hukum dogurur.

İşyerinin butunuyle kapatılarak kesin ve devamlı suretle faaliyete son verilmesi halinde, işveren sadece durumu en az otuz

gun onceden ilgili bolge mudurlugune ve Turkiye İş Kurumuna bildirmek ve işyerinde ilan etmekle yukumludur. İşveren toplu

işçi çıkarmanın kesinleşmesinden itibaren altı ay içinde aynı nitelikteki iş için yeniden işçi almak istedigi takdirde nitelikleri

uygun olanları tercihen işe çagırır.

Mevsim ve kampanya işlerinde çalışan işçilerin işten çıkarılmaları hakkında, işten çıkarma bu işlerin niteligine baglı olarak

yapılıyorsa, toplu işçi çıkarmaya ilişkin hukumler uygulanmaz.

İşveren toplu işçi çıkarılmasına ilişkin hukumleri 18, 19, 20 ve 21 inci madde hukumlerinin uygulanmasını engellemek

amacıyla kullanamaz; aksi halde işçi bu maddelere gore dava açabilir.

2 İş Kanunu’nun 29 uncu madde hukmune aykırı olarak işçi çıkartan işveren veya işveren vekili hakkında, aynı kanunun 100

uncu maddesi uyarınca, bu durumdaki her işçi için 2024 yılında 5506,00 TL. idari para cezası uygulanır.

Sayfa 1 / 5

İşverenin İş Kanunu’nun 29 uncu maddesi kapsamında işçi çıkarma yoluna gittigi halde, bildirim

yukumluluklerini yerine getirmemesi, kanunda ongorulmuş bulunan sure şartına uymadan işçi

çıkartılması, işyerinde sendika temsilcisi bulundugu halde temsilciyle goruşme yapılmaması veya

goruşme yapılmasına karşın goruşmenin yapıldıgına dair belgenin duzenlenmemesi, toplu işçi çıkarma

hukumlerine aykırı hareket edilmesi sonucunu dogurur ve işveren hakkında idari para cezası

uygulanmasını gerektirir.

Toplu işçi çıkarmanın kesinleşmesinden itibaren 6 ay içinde aynı nitelikte iş için yeniden işçi almak

istendigi takdirde nitelikleri uygun olup işten toplu halde çıkartılan işçilerin yerine başka işçi tercih

edilmesi (işe alınması) halinde ise, İş Kanunu’nu 100 uncu maddesinde, İş Kanunu’nun 29 uncu

maddesine aykırı şekilde işçi çıkaran işveren veya vekili hakkında para cezası uygulanacagından soz

ettigi için yeniden işe alma yukumlulugune uymayan işveren veya işveren vekili hakkında idari para

cezası uygulanamayacaktır.3

3. TOPLU İŞÇİ ÇIKARMA VE İŞÇİLERİN İŞ GÜVENCESİ HÜKÜMLERİNDEN YARARLANMASI

İşverenin işyerinden toplu işçi çıkarma prosedurunu uygularken, işçilerin iş sozleşmelerinin feshini

ekonomik, teknolojik, işletme, işyeri ve işin gerekleri nedenlerine dayandırması ve kanuni duzenlemede

belirtilen belli oran ya da sayıda işçinin işine İş Kanunu’nun 17 nci maddesi uyarınca ve bir aylık sure

içinde aynı tarihte veya farklı tarihlerde sona erdirmesi gerekmektedir.

İş Kanunu’nun 29 uncu maddesinin son fıkrası uyarınca, işveren toplu işçi çıkarılmasına ilişkin

hukumleri iş guvencesi hukumlerinin (İş Kanunu’nun 18,19,20 ve 21 inci maddeleri) uygulanmasını

engellemek amacıyla kullanamaz. Şayet işçiler, işverenin toplu işçi çıkarmaya ilişkin hukumleri iş

guvencesi hukumlerine aykırı şekilde kullandıgını (kotuye kullanıldıgını) iddia ediyorlarsa, iş guvencesi

hukumlerinden yararlanabileceklerdir.4

Ögretiye gore, toplu işçi çıkarma kapsamı içerisinde yer alan fesihlerden birinin geçerli nedene

dayanmadıgının tespiti, toplu işçi çıkarmanın esasını oluşturan ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri

işletme, işyeri veya işin gereklerinin bulunmadıgı, dolayısıyla da toplu işçi çıkarmanın kanuna aykırı

oldugu sonucunu dogurabilecektir.5

Bu çerçevede ogretide bir kısım akademisyen tarafından ve aynı zamanda yuksek mahkemenin 2010

yılında verdigi bir karar dogrultusunda, toplu çıkarma da olsa her bir işçi için fesih bildiriminin yazılı

duzenlenmesi ve fesih sebebinin açık ve kesin olarak belirtilmesi gerektigi ileri surulmektedir.6

İştar (Urhanoglu) Cengiz, İş Hukukunda Toplu İşçi Çıkarma, Turhan Kitabevi, Ankara 2009, sayfa 184, N. Çelik, N.

Caniklioglu, T. Canbolat, E. Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Beta Yayınları, Yenilenmiş 35.Bası, sayfa 661, Dipnot 2578

4 İştar (Urhanoglu) Cengiz, İş Hukukunda Toplu İşçi Çıkarma, Turhan Kitabevi, Ankara 2009, sayfa 177

5 H. Mollamahmutoglu, M. Astarlı, U. Baysal, Lykeıon Yayınları, Guncellenmiş 7.Baskı, sayfa 1159,1160“Toplu işçi çıkarma

kavramı içerisindeki toplu sıfatı, kollektif nitelikte bir feshin bulundugu algısı yaratmamalıdır. Toplu işçi çıkarma kapsamında

yapılan fesihler bireyseldir. Bu nedenle her bir feshin kendi hukuk koşullarına uygun olarak yapılması gerekir. Bu bakımdan

iş guvencesi kapsamındaki işçilerin işten çıkartılması halinde feshin 19 uncu maddedeki usule uygun olarak yapılması

gerekir. Aksi takdirde yapılan bu fesih geçersiz olacaktır. Fesihlerin 29 uncu madde kapsamında toplu işçi çıkarma

oluşturması, bireysel fesihlere ilişkin kuralların ortadan kaldırıldıgı, ayrı koşullara baglandıgı sonucunu dogurmaz

6 Seracettin Goktaş, Turk İş Hukukunda Haksız Fesih, Seçkin Yayınları, sayfa 148, “Toplu işçi çıkarmada dahi işveren 4857

sayılı İş Kanunu’nun 19. Maddesindeki biçimsel koşullara uymak, kısaca her işçiye yazılı fesih bildirimi yanında fesih sebebini

açık ve kesin olarak belirtmelidir.”(Y.9HD.06.12.2010, 2009/43956, 2010/26337),aynı yonde goruşte olan N. Çelik, N.

Caniklioglu, T. Canbolat, E. Özkaraca, İş Hukuku Dersleri,s.694,H.Mollamahmutoglu,M.Astarlı,U.Baysal, İş

Hukuku,s.1159,Sarper Suzek, İş Hukuku, s.634

3

Sayfa 2 / 5

Konuyla ilgili en son yargıtay uygulamasına gore ise İş Kanunu’nun 29 uncu maddesi hukmunde,

toplu işçi çıkarmada işçiye yazılı fesih bildirimi yapılması şartı ongorulmemiştir. Geçerli sebebe

dayanarak yapılan fesihlerde işçiye yazılı fesih bildirimi yapılması şartını ongoren 4857 sayılı İş

Kanunu’nun 19 uncu maddesi işyerinden toplu işçi çıkarmada uygulanmaz. Toplu işçi çıkarma bireysel

fesihlerden farklı kurallara tabi tutulmuştur.

“Toplu işçi çıkarma, bireysel fesihlerden ayrı kurallara tabi tutulmuştur.4857 sayılı İş Kanunu’nun 19

uncu maddesinden farklı olarak, Kanunun 29 uncu maddesi hukmunde, toplu işçi çıkarmada işçiye yazılı

fesih bildirimi yapılması şartı ongorulmemiştir. Aksine, işverenin toplu işçi çıkarma istedigini bolge

mudurlugune (Çalışma ve İşkur İl Mudurlugu’ne) bildirmesinden 30 gun sonra feshin hukum doguracagı

kabul edilmiştir. Bu yonler nazara alındıgında toplu işçi çıkarmada, işçiye yazılı fesih bildirimi yapılması

şartı bulunmadıgı sonucuna ulaşılmaktadır. Geçerli sebebe dayanarak yapılan fesihlerde işçiye yazılı

fesih bildirimi yapılması şartını ongoren 4857 sayılı Kanun’un 19 uncu maddesinin, toplu işçi çıkarmada

uygulanması mumkun degildir.7

4. TOPLU İŞTEN ÇIKARMALARDA HUKUKİ YAPTIRIM

İş Kanunu’nun 29 uncu maddesindeki toplu işçi çıkarma prosedurune aykırı uygulamada

bulunulması halinde hukuki bir yaptırım ongorulmemiştir. Bu durumda yalnızca yukarıda belirtildigi

uzere kanunda idari yaptırım (idari para cezası uygulanması) uygulanması duzenlenmiştir.

Ögretide, işverence İş Kanunu’nun 29 uncu maddesinde ongorulen usule/prosedure uyulmadan

işyerinden işçi çıkartılmasının aynı zamanda feshin geçersizligi sonucunu dogurması gerektigi savunan

goruşler bulunmaktadır.

“Toplu işçi çıkarmada, geçerli fesih nedeni dogdugu ve Kanunu’nun 29 uncu maddesine aykırılıga

açıkça geçersizlik sonucu baglamadıgı için Turk Hukukunda yapılan fesihler kendiliginden geçersiz

sayılmaz ve yargıç usule aykırılıgı re’sen dikkate alamaz…Toplu işçi çıkartma prosedurune/usulune

aykırılık aynı zamanda feshin geçersizligi sonucunu dogurması gerektiginden bu durumda feshin

hukumsuzlugunun işçi tarafından one surulebilmesi gerekmektedir.”8-9

Ögretide konuyla ilgili başka bir goruş ise, “İş Kanunu’nun 29 uncu maddesinde yer alan ve fesih

bildirimlerinin hukum dogurması şeklindeki ifadenin sadece lafzi olarak degerlendirilmesi hatalı

olacaktır. İşverenin sadece usule ilişkin bir hukme uymadıgı için hukumsuzluk yaptırımına tabi

tutulması çok agırdır. İş Kanunu’nun 21/5 duzenlemesine gore, geçersiz olan fesih işçinin muracaatı ile

hukumsuz hale gelmektedir.; burada boyle bir muracaat dahi aranmaksızın işvereni hukumsuzluk

yaptırımıyla karşı karşıya bırakmak yerinde olmayacaktır; ortada hukuken bir fesih vardır ve hukuka

aykırılıgın neticesi olarak da toplu işi çıkarmanın usulune aykırılıgın yaptırımına tabi olur ki bu da idari

para cezasından ibarettir.”10

Ögretide konuyla ilgili bir diger goruş ise, “Toplu işçi çıkarımında İş Kanunu madde 29 da aranan

koşullara uyulmaması, işçi çıkarımını geçersiz kılmayıp sadece işverenin aynı kanunun 100 uncu

maddesi uyarınca bir miktar idari para cezası odemesine yol açar. Varsa hem usulsuz toplu fesihte hem

7Y.22.HD.20.06.2017,

E.2017/32696, K.2017/14866 Seracettin Goktaş (Editor) İş Hukuku Yargıtay

Uygulaması, Seçkin Yayınları, Ankara 2024, s.160-164, Y.22.HD.20.06.2017, E.2017/32696, K.2017/14866

8 İştar (Urhanoglu) Cengiz, İş Hukukunda Toplu İşçi Çıkarma, Turhan Kitabevi, Ankara 2009, sayfa 170

9 A.g.e., sayfa 171, Dipnot 514, Sarper Suzek, İş Hukuku, sayfa636, Eyrenci, Taşkent, Ulucan, Baskanİş

Hukuku, sayfa 231

10 H. Mollamahmutoglu, M. Astarlı, U. Baysal, Lykeıon Yayınları, Guncellenmiş 7.Baskı, sayfa 1161-1162,

Dipnot 3610

Sayfa 3 / 5

de usulunce toplu fesihte işçilerin İş Kanunu’nun 29 uncu maddesinin son fıkrası geregince iş

guvencesini işletmeleri mumkundur. Ancak toplu işçi çıkarımını gerektiren olgular (İK.29/1,6)

mevcutsa, boylesi bir olgu fesih için geçerli neden sayılır ve iş guvencesi de işlemez. Örnegin kamu

kuruluşu bir işletmenin butçe yetersizligi, işçi fazlalıgı ve maliyet yuksekligi gibi ekonomik nedenlerle

toplu işçi çıkarımını makul gosteren olaylardan sayılabilir.11

Yargıtay ise konuyla ilgili en son kararında toplu işçi çıkarma usulune/prosedurune uymamanın

yaptırımının sadece idari para cezası olarak duzenlendigine hukmetmiştir.

“…Toplu işçi çıkarma yontemi geçerli sebeple veya feshin geçerliligi ile ilgili bir durum degildir.

Kanunda, toplu işçi çıkarma prosedurune uyulmamasının yaptırımı feshin geçersizligi olarak

ongorulmemiştir. Bu prosedure aykırılıgın yaptırımı idari para cezasıdır. Topu işçi çıkarma prosedurune

uyulmamış olması, feshin geçersizligi sonucunu dogurmaz.”12

5. SONUÇ

4857 sayılı İş Kanunu’nun 29 uncu maddesinde duzenlenmiş olan işyerinden toplu işçi çıkarma

proseduru geçerli sebeple veya feshin geçerliligi ile ilgili bir durum degildir. İş Kanunu’nda toplu işçi

çıkarma prosedurune uyulmamasının yaptırımı feshin geçersizligi olarak ongorulmemiştir. Bu

prosedure aykırılıgın yaptırımı yalnızca idari para cezasıdır.

İşveren, İş Kanunu’nun 29 uncu maddesine gore toplu işçi çıkarma yaptıgı halde, bildirim

yukumluluklerini yerine getirmezse, aynı maddede duzenlemiş bulunan 30 gunluk sure şartına

uymadan işçi çıkarırsa, işyeri sendika temsilcisi bulundugu halde temsilciyle goruşme yapmaz veya

goruşme yapmasına ragmen bu goruşmenin yapıldıgına ilişkin belgeyi duzenlemezse toplu işçi çıkarma

hukumlerine aykırı davranmış olur. Bunun karşılıgı da yalnızca işveren hakkında idari para cezası

uygulanmasıdır.

Toplu işçi çıkarma prosedurune uyulmamış olması feshin geçersizligi sonucunu dogurmaz.

İş Kanunu’nun 29 uncu maddesi toplu toplu işçi çıkarmada feshin bir prosedur çerçevesinde

yapılmasını ongormuş fakat bu prosedure uyulmamasını açıkça geçersizlik yaptırımına baglamamıştır.

Bu konuda kanunda hukuki bir yaptırıma da açıkça yer verilmemiştir.

Buradaki işçiler iş guvencesinden yararlanan ve yararlanamayan tum işçilerdir.

Yargıtaya gore, işverenlerin toplu işçi çıkarma usulune aykırı hareket etmiş olmaları, toplu işçi

çıkarmayı, toplu olarak işten çıkarılacak işçiler açısından bireysel işçi çıkarmaya donuşturmez. Toplu

işçi çıkarma kuralına uyulmamasının hukuki bir yaptırımı bulunmamakta olup, soz konusu durumda

yalnızca idari para cezası uygulanabilir.

İş Kanunu’nun 29 uncu maddesine gore, toplu işçi çıkarma ancak ekonomik, teknolojik, yapısal ve

benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sebepleriyle gerçekleştirilebilir.

İş Kanunu’nun 29 uncu maddesinin son fıkrasına gore, işveren toplu işçi çıkarılmasına ilişkin

hukumleri iş guvencesi hukumlerinin uygulanmasını engellemek amacıyla kullanamaz; aksi halde işçi

bu maddelere gore dava açabilir.

11 Ercan Akyigit, İş Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara 2021, sayfa 290-5296

12 Y.22.HD.20.06.2017, E.2017/32696, K.2017/14866

Sayfa 4 / 5

Soz konusu duzenleme, iş guvencesi kapsamında olan işçiler yonunden maddede belirtilen geçerli

sebeplerin olmaması halinde feshin geçersizligi sonucunu dogurur.

İş guvencesi kapsamına girmeyen işçiler bakımından toplu çıkarma için yukarıda belirtilen geçerli

sebeplerin bulunmaması halinde İş Kanunu’nun 17 nci maddesi uyarınca yapılan fesih işlemi ise haksız

feshin sonuçlarına tabi olur.

Konuyla ilgili en son yargıtay uygulamasına gore; İş Kanunu’nun 29 uncu maddesi hukmunde, toplu

işçi çıkarmada işçiye yazılı fesih bildirimi yapılması şartı da ongorulmemiştir. Geçerli sebebe dayanarak

yapılan fesihlerde işçiye yazılı fesih bildirimi yapılması şartını ongoren 4857 sayılı İş Kanunu’nun 19

uncu maddesi işyerinden toplu işçi çıkarmada uygulanmaz.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

Sayfa 5 / 5