6331 Sayılı Kanun ve İlgili Mevzuat Çerçevesinde İşverenin Acil Durum Planı Hazırlama, Yangınla Mücadele ve İlk Yardım Yükümlülüğü

6331 SAYILI KANUN VE İLGİLİ MEVZUAT ÇERÇEVESİNDE İŞVERENİN ACİL DURUM PLANI

HAZIRLAMA, YANGINLA MÜCADELE VE İLK YARDIM YÜKÜMLÜLÜĞÜ

1. GİRİŞ

Ülkemiz en son olarak turistik bir işletmede yaşanan ve çalışanlarla birlikte çok sayıda muşterinin de

toplu halde hayatını kaybetmesine yol açan yangın olayıyla derinden sarsılmıştır.

Konuya iş saglıgı ve guvenligi yonunden bakıldıgında işyerinde/işletmelerde bu ve benzeri acil bir

durumun meydana gelmesi her zaman olasılık dahilindedir ve bunun sonucunda ortaya çıkan riskler

tum işyerleri/işletmeler için soz konusudur.

İşyerlerinde oluşan acil durumların verecegi zararlar; çalışanlara, muşterilere, işyerine gelen

ziyaretçilere yonelik bedensel zarar biçiminde olabilecegi gibi uretimin durması gibi ekonomik zararlar

ya da çevresel zararlar şeklinde olabilmektedir. Kuşkusuz acil durumlarla mucadelede en etkili yol, acil

durum meydana gelmeden once alınacak tedbirlerle hazırlıklı olmaktır.1

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun yururluge girmesiyle, kanunda belirtilen istisnai

kurum ve kuruluşlar hariç tum işyerleri iş saglıgı ve guvenligi (İSG) çalışmaları yapmakla yukumlu

tutulmuşlardır. Kanunun ikincil mevzuatı olarak yururluge giren yonetmeliklerden birisi olan

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yonetmelik ile “acil durum planı hazırlanması” da soz konusu

işyerleri için zorunlu hale gelmiştir.2

Acil durum, genellikle yangın, deprem, buyuk endustriyel kaza, teror eylemi gibi dogal, insan kaynaklı

yahut teknolojik nedenlerle ortaya çıkan olaylardır. Bu olaylar ciddi, yakın ve onlenemeyen tehlikeler

yaratmaktadır. Bu olaylara anında tepki verilmesi ve boylelikle saglık ve guvenligin saglanması buyuk

onem taşımaktadır.3

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 11 inci maddesi uyarınca, işverenlerin işyerinde

yangın, ilk yardım ve benzeri acil durumlar için gerekli onlemleri alma ve bu amaçla egitimli ve yeterli

sayıda çalışanı gorevlendirme yukumlulugu bulunmaktadır.

2. ACİL DURUMLARIN BELİRLENMESİ VE ACİL DURUM PLANLARININ HAZIRLANMASI

Acil durum planlarının duzenlenmesi, yangınla mucadele ve ilk yardım hususları 6331 sayılı İş Saglıgı

ve Guvenligi Kanunu’nun 11 inci maddesinde duzenlenmiştir.

Soz konusu duzenleme uyarınca, “İşveren; çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ile çevre

şartlarını dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları onceden degerlendirerek, çalışanları ve

çalışma çevresini etkilemesi mumkun ve muhtemel acil durumları belirler ve bunların olumsuz

etkilerini onleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır.

Acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak uzere gerekli olçum ve degerlendirmeleri yapar, acil

durum planlarını hazırlar.

1 Ömer Ekmekçi, Ayşe Kome Akpulat, Ayşe Ledun Akdeniz, İş saglıgı ve Guvenligi Hukuku, Önikilevha Yayınları,2.Baskı,

Ekim2022, İstanbul, s.169

2 Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017,

Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.4

3 Öcal Kemal Evren, İş Saglıgı ve Guvenligi El Kitabı, Seçkin Yayınları,2015, s.51

Sayfa 1 / 8

Acil durumlarla mucadele için işyerinin buyuklugu ve taşıdıgı ozel tehlikeler, yapılan işin niteligi,

çalışan sayısı ile işyerinde bulunan diger kişileri dikkate alarak; onleme, koruma, tahliye, yangınla

mucadele, ilk yardım ve benzeri konularda uygun donanıma sahip ve bu konularda egitimli yeterli sayıda

kişiyi gorevlendirir, araç ve gereçleri saglayarak egitim ve tatbikatları yaptırır ve ekiplerin her zaman

hazır bulunmalarını saglar.

Özellikle ilk yardım, acil tıbbi mudahale, kurtarma ve yangınla mucadele konularında, işyeri dışındaki

kuruluşlarla irtibatı saglayacak gerekli duzenlemeleri yapar.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yonetmeligin 4/1(a) maddesinde “acil durum”; işyerinin

tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek veya işyerini dışarıdan etkileyebilecek yangın,

patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme, salgın hastalık, radyoaktif

sızıntı, sabotaj ve dogal afet gibi ivedilikle mudahale gerektiren olaylar olarak tanımlanmıştır.

Acil Durumlar Hakkında Yonetmeligin 8 inci maddesi uyarınca, işyerinde meydana gelebilecek acil

durumlar; yapılan risk degerlendirmesi sonuçları ile, yangın ve patlama ihtimali, tehlikeli kimyasal,

biyolojik, radyoaktif ve nukleer maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme ve salgın hastalık

ihtimali, dogal afetlerin meydana gelme ihtimali ve sabotaj ihtimali dikkate alınarak belirlenir.

Yonetmelik’te sıralanan bu unsurlar acil durumların ne şekilde ortaya çıkacagını gostermektedir.

İşveren, acil durumlarının olumsuz etkilerinden çalışanları ve diger grupları korunmak uzere gerekli

olçum ve degerlendirmeleri yapmak ve acil durum planlarını hazırlamakla yukumludur.

Yonetmelik’te “Acil durum planı”, işyerlerinde meydana gelebilecek acil durumlarda yapılacak iş ve

işlemler ile uygulamaya yonelik eylemlerin yer aldıgı plan şeklinde tanımlanmıştır.4

Yonetmeligin 7 nci maddesi uyarınca, Acil durum planı, tum işyerleri için tasarım veya kuruluş

aşamasından başlamak uzere acil durumların belirlenmesi, bunların olumsuz etkilerini onleyici ve

sınırlandırıcı tedbirlerin alınması, gorevlendirilecek kişilerin belirlenmesi, acil durum mudahale ve

tahliye yontemlerinin oluşturulması, dokumantasyon, tatbikat ve acil durum planının yenilenmesi

aşamaları izlenerek hazırlanır.

Yonetmeligin 12 nci maddesinde ise acil durum planının asgari hangi hususları kapsayacagı sayılmış

olup, acil durum planı kapsamında hazırlanan tahliye planının işyeri bina ve eklentilerinin giriş ve

çıkışları ile katlarda, çalışanların goruş seviyesine uygun yukseklikte ve gorunur bir şekilde asılı olarak

bulundurulması gerekmektedir.5

Acil durum planı, buyuk çaplı kaza ve yaralanmaları onlemek, işyeri ve çevresindeki binalar ile ekipmanlarda

oluşabilecek zararı azaltmak, toplum ve çevreyi acil durumların etkilerinden korumak ve acil durumların işyerlerine

verdigi maddi ve manevi zararı en az hasarla atlatarak normal çalışma duzenine en hızlı şekilde geçişini saglamak için

gereklidir. Herhangi bir acil durum meydana gelmeden yapılacak bu planlamayla gereken tedbirler belirlenir,

gerektiginde uygulama kolaylıgı saglanarak acil durum maddi ve manevi en az hasarla atlatılabilir. (Acil Durum

Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017, Rehber

Guncelleme Tarihi 2024, s.6-7)

5 Yönetmelik madde 12

1.Acil Durum Planı asgari aşagıdaki hususları kapsayacak şekilde dokumante edilir:

a) İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı.

b) Hazırlayanların adı, soyadı ve unvanı.

c) Hazırlandıgı tarih ve geçerlilik tarihi.

ç) Belirlenen acil durumlar.

d) Alınan onleyici ve sınırlandırıcı tedbirler.

e) Acil durum mudahale ve tahliye yontemleri.

4

Sayfa 2 / 8

Acil durum planı, risk degerlendirmesinin bir çıktısıdır. Risk degerlendirmesiyle işyeri için olası

tehlike ve riskler belirlenip kontrol onlemleri degerlendirildikten sonra, işyerini buyuk maddi ve manevi

kayıplara ugratabilecek, toplu olumlere yol açabilecek, acil mudahale, mucadele, ilkyardım gerektirecek

olaylar daha net şekilde gorulebilecektir. Boylece risk degerlendirmesi, muhtemel acil durumların

belirlenmesinde en onemli referans olacaktır.6

İşyerinde veya yakın çevresinde, belirlenmiş olan acil durumları etkileyebilecek veya yeni acil

durumların ortaya çıkmasına neden olacak degişikliklerin meydana gelmesi halinde acil durum planı

tamamen veya kısmen yenilenir. Bu hallerden bagımsız olarak, hazırlanmış olan acil durum planları;

tehlike sınıfına gore çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dort ve altı yılda

bir yenilenir.

İşe yeni alınan çalışana ve herhangi bir işverenden geçici bir sure için çalışmak uzere devralınan

çalışanlara, iş saglıgı ve guvenligi egitimlerine ilave olarak acil durum planları ile ilgili bilgilendirme

yapılır.

3. TATBİKAT YAPILMASI

Acil Durumlar Hakkında Yonetmeligin 13 uncu maddesi uyarınca, hazırlanan acil durum planının

uygulama adımlarının duzenli olarak takip edilebilmesi ve uygulanabilirliginden emin olunması için

işyerlerinde, yılda en az bir defa olmak uzere tatbikat yapılır, denetlenir ve gozden geçirilerek gerekli

duzeltici ve onleyici tedbirler alınır. Maden İşyerleri için ise bu tatbikatlar 6 ayda bir yapılır.

Gerçekleştirilen tatbikatın tarihi, gorulen eksiklikler ve bu eksiklikler dogrultusunda yapılacak

duzenlemeleri içeren tatbikat formu hazırlanır.

Gerçekleştirilen tatbikat neticesinde varsa aksayan yonler ve kazanılan deneyimlere gore acil durum

planları gozden geçirilerek gerekli duzeltmeler yapılır.

Birden fazla işyerinin bulundugu iş merkezleri, iş hanlarındaki işyerlerinde tatbikatlar yonetimin

koordinasyonu ile yurutulur.

Acil durumlara hazırlıgın bir uygulaması olarak tatbikat, senaryo belirleme, haberli ve habersiz

yapılması unsurlarından oluşur. Eksikliklerin giderilmesi amacıyla tatbikatlarda video çekimi faydalı

olacaktır.7

4. ACİL DURUMLARDA MÜDAHALE VE TAHLİYE YÖNTEMLERİ

İşyerinde ciddi, yakın ve onlenemeyen bir acil durumun ortaya çıkması halinde saglık ve guvenlik

anlamında alınacak en etkili karar derhal tahliye işlemlerinin gerçekleştirilmesidir.

f) Aşagıdaki unsurları içeren işyerini veya işyerinin bolumlerini gosteren tahliye planı:

1) Yangın sondurme amaçlı kullanılacaklar da dahil olmak uzere acil durum ekipmanlarının bulundugu yerler.

2) İlkyardım malzemelerinin bulundugu yerler.

3) Kaçış yolları, toplanma yerleri ve bulunması halinde uyarı sistemlerinin de yer aldıgı kroki.

4) Gorevlendirilen çalışanların ve varsa yedeklerinin adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri.

5) Acil durumlarla ilgili ulusal ve yerel kurum ve kuruluşların acil durum irtibat numaraları.

6) İşyerlerinde kimyasal yayılım, parlama veya patlama tehlikesi ve benzeri ozel riskleri barındıran bolumler.

7) Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları, vanaları.

6 Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017,

Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.9

7 Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017,

Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.29

Sayfa 3 / 8

İşverence acil durumların meydana gelmesi halinde uyarı verme, arama, kurtarma, tahliye,

haberleşme, ilk yardım ve yangınla mucadele gibi uygulanması gereken acil durum mudahale yontemleri

belirlenir ve yazılı hale getirilir.

6331 sayılı İş Saglıgı ve İş Guvenligi Kanunu’nun “Tahliye” başlıklı 12 nci maddesi uyarınca, “Ciddi,

yakın ve onlenemeyen tehlikenin meydana gelmesi durumunda işveren; çalışanların işi bırakarak derhal

çalışma yerlerinden ayrılıp guvenli bir yere gidebilmeleri için, onceden gerekli duzenlemeleri yapar ve

çalışanlara gerekli talimatları verir.

Durumun devam etmesi halinde, zorunluluk olmadıkça, gerekli donanıma sahip ve ozel olarak

gorevlendirilenler dışındaki çalışanlardan işlerine devam etmelerini isteyemez.

İşveren, çalışanların kendileri veya diger kişilerin guvenligi için ciddi ve yakın bir tehlike ile

karşılaştıkları ve amirine hemen haber veremedikleri durumlarda; istenmeyen sonuçların onlenmesi

için, bilgileri ve mevcut teknik donanımları çerçevesinde mudahale edebilmelerine imkan saglar. Boyle

bir durumda çalışanlar, ihmal veya dikkatsiz davranışları olmadıkça yaptıkları mudahaleden dolayı

sorumlu tutulamaz.”

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yonetmelik’in 10 uncu maddesinin uçuncu fıkrasına gore de,

“İşveren, işyerinde acil durumların meydana gelmesi halinde çalışanların bu durumun olumsuz

etkilerinden korunması için bulundukları yerden guvenli bir yere gidebilmeleri amacıyla izlenebilecek

uygun tahliye duzenlemelerini acil durum planında belirtir ve çalışanlara onceden gerekli talimatları

verir.”

Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri oluşturulurken çalışanlar dışında müşteri,

ziyaretçi gibi işyerinde bulunması muhtemel diğer kişiler de göz önünde bulundurulur. Yön

gösterici çalışmalar yapılması gerekir.8

Tahliye sonrası, işyeri dahilinde kalmış olabilecek çalışanların belirlenmesi için sayımda dahil olmak

uzere gerekli kontroller yapılır.

8 Tahliye konusunda; Yuksek riskli alanlar dışında bir toplanma yeri belirlemek, Bir haberleşme sistemi

belirlemek ve uygulamak, Tahliyeye hazırlıklı olmak için tatbikatlar yapmak; işyerlerindeki yaşlı, engelli,

gebe çalışanlar ile kreşteki çocuklara tahliye esnasında refakat edilmesini saglamak, işyerinde toplanma

yerine gidilebilmesi için tahliye planları hazırlanması yontemleri uygulanır.

Yonetmeligin 12 nci maddesinde aşagıdakileri hususları içeren tahliye planı hazırlanması gerektigi

vurgulanmaktadır:

Yangın sondurme amaçlı kullanılacaklar da dahil olmak uzere acil durum ekipmanlarının bulundugu yerler.

İlkyardım malzemelerinin bulundugu yerler. Kaçış yolları, toplanma yerleri ve bulunması halinde uyarı

sistemlerinin de yer aldıgı kroki. Gorevlendirilen çalışanların ve varsa yedeklerinin adı, soyadı, unvanı,

sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri. Acil durumlarla ilgili ulusal ve yerel kurum ve kuruluşların acil durum

irtibat numaraları. İşyerlerinde kimyasal yayılım, parlama veya patlama tehlikesi ve benzeri ozel riskleri

barındıran bolumler. Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları, vanaları. Acil durum planı kapsamında

hazırlanan tahliye planı, işyeri bina ve eklentilerinin giriş ve çıkışları ile katlarda, çalışanların goruş

seviyesine uygun yukseklikte ve gorunur bir şekilde asılır. Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal

Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017, Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.22-23

Sayfa 4 / 8

Acil durum mudahale ve tahliye yontemleri oluşturulurken “Binaların Yangından Korunması

Hakkında Yonetmelik” hukumleri de dikkate alınır. Bu Yonetmelik, 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi

Kanunu kapsamına giren butun işyerlerini kapsar.9

Acil durum mudahale ve tahliye yontemleri, yakındaki işyerleri ve çevreden gelebilecek olumsuz

etkiler de dikkate alınarak belirlenir.

İşyerlerindeki; yaşlı, engelli, gebe çalışanlar ile kreşteki çocuklara tahliye esnasında refakat edilmesi

için tedbirler alınır.

5. ACİL DURUM EKİPLERİNİN OLUŞTURULMASI VE GÖREVLERİ

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 11 inci maddesi uyarınca işveren, acil durumlarla

mucadele için işyerinin buyuklugu ve taşıdıgı ozel tehlikeler, yapılan işin niteligi, çalışan sayısı ile

işyerinde bulunan diger kişileri dikkate alarak; onleme, koruma, tahliye, yangınla mucadele, ilk yardım

ve benzeri konularda uygun donanıma sahip ve bu konularda egitimli yeterli sayıda kişiyi gorevlendirir,

araç ve gereçleri saglayarak egitim ve tatbikatları yaptırır ve ekiplerin her zaman hazır bulunmalarını

saglar.

Bununla birlikte acil durumlarla ilgili olarak gorevlendirilen çalışanların sorumlulukları işverenlerin

konuya ilişkin yukumlulugunu ortadan kaldırmaz.10

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yonetmeligin 11 inci maddesi uyarınca, işveren işyerlerinde;

Sondurme ekibi, Kurtarma ekibi, Koruma ekibi ve İlk yardım ekiplerini oluşturmakla yukumludur.

Sondurme ekibi, işyerinde çıkabilecek yangınlara derhal mudahale ederek mumkunse yangını

kontrol altına almak, yangının genişlemesine mani olmak ve sondurme faaliyetlerini yurutur.

Kurtarma ekibi, işyerlerinde acil durum sonrası; çalışanların, ziyaretçilerin ve diger kişilerin arama

ve kurtarma işlerini gerçekleştirir.

Koruma ekibi, acil durum nedeniyle ortaya çıkması muhtemel panik ve kargaşayı onlemek, acil durum

ekipleri arasındaki koordinasyon işlerini gerçekleştirmek, sayım işlerini yurutmek, gerektiginde ilgili

ulusal ve yerel kurumların mudahale ekiplerine bilgi vermekle gorevlidir.

İlk yardım ekibi ise, acil durumdan olumsuz etkilenen kişilerin ilk yardım mudahalelerini

gerçekleştirir.

İşyerlerindeki butun acil çıkış yoları ve kapılarının; a) Dogrudan dışarıya veya guvenli bir alana açılması saglanır ve

onlerinde ya da arkalarında çıkışı onleyecek hiçbir engel bulunmaz. b) Herhangi bir tehlike durumunda, butun

çalışanların işyerini derhal ve guvenli bir şekilde terk etmelerini mumkun kılacak şekilde tesisi saglanır. Gerekli

durumlarda bu konuyla ilgili planlar hazırlanarak duzenli tatbikatlar yapılır. c) Sayısı, nitelikleri, boyutları ve yerleri;

yapılan işin niteligine, işyerinin buyuklugune, kulanım şekline, işyerinde bulunan ekipmana ve bulunabilecek azami kişi

sayısına gore belirlenir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yonetmelik hukumlerine uygun olması saglanır. ç)

Acil çıkış kapılarının, acil durumlarda çalışanların hemen ve kolayca açabilecekleri şekilde olması saglanır. Bu kapılar

dışarıya dogru açılır. Acil çıkış kapısı olarak raylı veya doner kapılar kullanılamaz d) Acil çıkış yoları ve kapıları ile

buralara açılan yol ve kapılarda çıkışı zorlaştıracak hiçbir engel bulunmaması, acil çıkış kapılarının kilitli veya baglı

olmaması saglanır. e) Acil çıkış yoları ve kapıları, Guvenlik ve Saglık İşaretleri Yonetmeligine uygun şekilde işaretlenir.

İşaretlerin uygun yerlere konulması ve kalıcı olması saglanır. f) Aydınlatılması gereken acil çıkış yoları ve kapılarında,

elektrik kesilmesi halinde yeterli aydınlatmayı saglayacak ayrı bir enerji kaynagına baglı acil aydınlatma sistemi

bulundurulur. (İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Saglık ve Guvenlik Önlemlerine İlişkin Yonetmelik madde 10)

10 Ömer Ekmekçi, Ayşe Kome Akpulat, Ayşe Ledun Akdeniz, İş saglıgı ve Guvenligi Hukuku, Önikilevha Yayınları,2.Baskı,

Ekim2022, İstanbul, s.173

9

Sayfa 5 / 8

İşveren, soz konusu ekiplerden sondurme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için işyerlerinin

tehlike sınıfına gore;

a) Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde her 30 çalışana kadar,

b) Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde her 40 çalışana kadar,

c) Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde her 50 çalışana kadar uygun donanıma sahip ve ozel

egitimli en az birer çalışanı destek elemanı olarak gorevlendirir.

İşyerinde bunları aşan sayılarda çalışanın bulunması halinde, tehlike sınıfına gore her 30,40, ve 50’ye

kadar çalışan için birer destek elemanı daha gorevlendirir. Öndan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta

yer alan işyerlerinde ise belirtilen yukumlulugu yerine getirmek uzere bir kişinin gorevlendirilmesi

yeterlidir.

İşveren, ilk yardım konusunda İlkyardım Yonetmeligi esaslarına gore destek elemanı gorevlendirir.11

İlkyardım Yonetmeligi’nin 19 uncu maddesi geregince, iş saglıgı ve guvenligi kapsamında; az tehlikeli

işyerlerinde her 20 çalışan için 1 ilk yardımcı, tehlikeli işyerlerinde her 15 çalışana kadar 1 ilk yardımcı,

çok tehlikeli işyerlerinde her 10 çalışana kadar 1 ilk yardımcı bulundurulması zorunludur.

Acil durum ekiplerinde gorevlendirilen destek elemanlarının adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve

iletişim bilgilerini içeren liste, işyerinde çalışanların goruş seviyesine uygun yukseklikte ve gorunur bir

şekilde asılır.

Acil durum ekiplerinde gorevlendirilen destek elemanlarının işyerinden ayrılma, yer degişikligi ve

benzeri durumlarda yerine yeniden gorevlendirme yapılır.

6. ACİL DURUMLARDA İŞVERENİN DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 11 inci maddesinin birinci fıkrasının ç bendinde,

ozellikle ilk yardım, acil tıbbi mudahale, kurtarma ve yangınla mucadele konularında, işyeri dışındaki

kuruluşlarla irtibatı saglayacak gerekli duzenlemelerin yapılacagı belirtilmiştir.

Acil durumlar hakkında çalışanların bilgilendirilmesi ve egitilmesi de gerekmektedir.

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 16 ncı maddesi ve Acil Durumlar Hakkında

Yonetmeligin 15 inci maddesi uyarınca çalışanlar İlk yardım, olagan dışı durumlar, afetler ve yangınla

mucadele ve tahliye işleri konusunda gorevlendirilen kişiler hakkında bilgilendirilir.

İşveren işyerinde çalışanlar dışında varsa alt işveren ve geçici iş ilişkisi kurulan işverenin çalışanları,

muşteri ve ziyaretçiler ile işyerinde toplantı, seminer, konferans ve egitim gibi toplu halde

gerçekleştirilen faaliyetler için bulunan katılımcılar ve diger kişilerin acil durumlar, tahliye planı, kaçış

yolları, toplanma yerleri ve acil durum ekipleri hakkında bilgilendirilmesini saglamakla yukumludur.

11 İlkyardım Yonetmeligi 4/d, İlkyardım: Ani olarak ortaya çıkan hastalık veya yaralanma durumunda; kişinin hayatını

korumak, saglık durumunun kotuleşmesini onlemek ve iyileşmesine destek olmak amacıyla olay yerindeki mevcut

imkanlarla yapılan hızlı ve etkili mudahaleleri,

4/e) İlkyardımcı: Bakanlıkça belirlenen standartlara uygun egitimi alarak, verilen egitim çerçevesinde uygulamalar

yapabilen ilkyardımcı belgesi sahibi olan kişiyi, ifade eder.

Sayfa 6 / 8

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Saglık ve Guvenlik Önlemlerine İlişkin Yonetmelik geregince

“Yangınla mucadele” kapsamında; “İşyerinin buyuklugune, yapılan işin ozelligine, işyerinde bulunan

ekipmanlara, kullanılan maddelerin fiziksel ve kimyasal ozeliklerine ve işyerinde bulunabilecek azami

kişi sayısına gore, işyerinde etkili ve yeterli yangın sondurme ekipmanı ile gerektiginde yangın

detektorleri ve alarm sistemleri bulundurulur. Yangın sondurme ekipmanları her zaman kullanıma hazır

bulundurularak, bu ekipmanların mevzuatın ongordugu periyotlarda bakımı ve kontrolu yapılır. Yangın

sondurme ekipmanları kolay kullanılır nitelikte olur, gorunur ve kolay erişilir yerlere konulur ve bu

ekipmanların onlerinde engel bulundurulmaz. Yangın sondurme ekipmanı ve bulundugu yerler

Guvenlik ve Saglık İşaretleri Yonetmeligine uygun şekilde işaretlenir. İşaretler uygun yerlere konulur ve

bu işaretlerin kalıcı ve gorunur olması saglanır. İşyerlerinde bagımsız kaçış, çıkış ve merdivenler ile

yangınla ilgili butun ozel duzenlemelerin Binaların Yangından Korunması Hakkında Yonetmelik

hukumlerine uygun olması esastır.

Yine soz konusu yonetmelik uyarınca, işyerinin buyuklugu, yapılan işin niteligi ve kaza riskine gore,

işyerinde bir ya da daha fazla ilk yardım ve acil müdahale odası bulunması sağlanır. İlkyardım

odaları yeterli ilk yardım malzemesi ve ekipmanı ile teçhiz edilir ve buralarda sedyeler kullanıma hazır

halde bulundurulur. Bu yerler, Guvenlik ve Saglık İşaretleri Yonetmeligine uygun şekilde işaretlenir.

Çalışma şartlarının gerektirdigi her yerde ilkyardım ekipmanları kolay erişilebilir yerlerde

bulundurulur, Guvenlik ve Saglık İşaretleri Yonetmeligine uygun şekilde işaretlenir. Acil servis adresleri

ve telefon numaraları gorunur yerlerde bulundurulur.

7. ACİL DURUMLARDA ÇALIŞANLARIN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Yonetmeligin 6 ncı maddesinde ise çalışanların acil durumlarla ilgili yukumlulukleri duzenlenmiştir.

Bu kapsamda çalışanların acil durumla ilgili yukumlulukleri;

a) Acil durum planında belirtilen hususlar dahilinde alınan onleyici ve sınırlandırıcı tedbirlere

uymak.

b) İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tesis ve binalarda kendileri ve diger kişilerin saglık ve

guvenligini tehlikeye duşurecek acil durum ile karşılaştıklarında; hemen en yakın amirine, acil

durumla ilgili gorevlendirilen sorumluya veya çalışan temsilcisine haber vermek.

c) Acil durumun giderilmesi için, işveren ile işyeri dışındaki ilgili kuruluşlardan olay yerine intikal

eden ekiplerin talimatlarına uymak.

ç) Acil durumlar sırasında kendisinin ve çalışma arkadaşlarının hayatını tehlikeye duşurmeyecek

şekilde davranmak, olarak belirtilmiştir.

Sayfa 7 / 8

8. İDARİ YAPTIRIM

6331 sayılı Kanunun 11 in maddesinde yer alan “Acil durum planı, yangınla mucadele ve ilk yardım”

duzenlemesi ile yine aynı kanunun 12 nci maddesinde yer alan “Tahliye” duzenlemesinde yer alan

yukumluluklere uyulmamasının yaptırımı işveren hakkında idari para cezası uygulanmasıdır. Buna gore,

soz konusu yukumluluklere uymayan işveren hakkında aynı kanunun 26/1(d) maddesi uyarınca,

uyulmayan her bir yukumluluk ve aykırılıgın devam ettigi her ay için 2025 yılında 53.058,00 TL idari

para cezası uygulanacaktır.

9. SONUÇ

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yonetmelik

hukumleri işverenin işyerinde meydana gelebilecek acil durumları onceden belirlemesi ve bu konularda

onlem alması, acil durum planları hazırlaması, acil tıbbi mudahale, kurtarma ve yangınla mucadele

konusunda gerekli duzenlemeleri yapmasını ongormuştur.

İşyerinde ciddi, yakın ve onlenemeyen bir tehlikenin ortaya çıkması halinde ise işveren tahliye

odevini kanun ve mevzuat hukumleri çerçevesinde gerçekleştirmekle yukumludur.

Acil durum mudahale ve tahliye yontemleri oluşturulurken “Binaların Yangından Korunması

Hakkında Yonetmelik” hukumleri de dikkate alınmalıdır. Bu Yonetmelik, 6331 sayılı İş Saglıgı ve

Guvenligi Kanunu kapsamına giren butun işyerlerini kapsamaktadır.

İşyerlerinde meydana gelen/meydana gelebilecek olan acil durumlar beklenmedik olaylardır. Bu

olayların onceden ongorulemez olması nedeniyle gerçekleşmesi halinde verebilecekleri zararları

tahmin etmekte de mumkun degildir. Acil durumlar, işyerinde çalışanlara, muşterilere, işyerine gelen

ziyaretçilerin hayatlarına mal olabilecegi gibi uretimin durması, fiziksel ve çevresel zarar gibi durumlara

yol açarak farklı olumsuzluklar da meydana getirebilmektedir.12

Son olarak belirtmek gerekir ki, acil durumlarla mucadelede etmenin en etkin yontemi soz konusu

durum meydana gelmeden once onlem alarak, hazırlıklı olmaktır.

Bu çerçevede; işveren tarafından işyeriyle ilgili olası acil durumlar belirlenmeli, soz konusu acil

durumları onlemek ve/veya mucadele etmek için gerekli tedbirler alınarak ilgili talimat ve prosedurler

oluşturulmalı, acil durum ortaya çıktıktan sonra da çalışanların, muşterilerin ve ziyaretçilerin işyeri

ortamından guvenli ve hızlı bir şekilde tahliyesi saglanmalıdır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

12Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017,

Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.5

Sayfa 8 / 8

Hazırlayanın

Adı Soyadı:

Unvanı:

EK-1 (Ek: RG-1/10/2021-31615)

Acil Durum Planı Formu

Hazırlanma Tarihi:

Geçerlilik Tarihi:

ACİL DURUM PLANI

Rev. No:

Rev. Tarihi:

1. İŞYERİ BİLGİLERİ

İŞYERİ ADİ/UNVANI:

ADRES:

İLETİŞİM:

İŞVERENİN ADİ SÖYADİ/ÜNVANI:

TEHLİKE SİNİFİ:

ÇALİŞAN SAYİSİ:

2. İŞYERİ İÇİN BELİRLENEN ACİL DURUMLAR

ACİL DÜRÜM 1:

ACİL DÜRÜM 2:

ACİL DÜRÜM 3:

3. TOPLANMA YERİ (Bu bölümde, işyerinde toplanma yerini işaret eden kroki yer

alacaktır)

4. İŞYERİNİ DIŞARIDAN ETKİLEYEBİLECEK İŞYERLERİ (Bu bölümde, işyerinin acil

durumlar açısından etkilenebileceği işyerleri hakkında, asgari olarak, işyerinin unvanı,

faaliyet konusu ve ne tür bir etkiye neden olabileceğine ilişkin bilgiler yer alacaktır.)

5. ÖNLEYİCİ VE SINIRLANDIRICI TEDBİRLER (Bu bölümde işyeri için belirlenen “her

acil durum için” acil durumun olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler yer

alacaktır.)

BELİRLENEN ACİL DURUM ÖNLEYİCİ VE SINIRLANDIRICI TEDBİRLER

Acil durum 1

Acil durum 2

Acil durum 3

…

6. MÜDAHALE YÖNTEMLERİ (Bu bölümde, işyeri için belirlenen “her acil durum” için

müdahale yöntemleri belirlenecektir. Müdahale yöntemleri, akış şeması veya maddeler

halinde sıralanan prosedürler şeklinde oluşturulabilir.)

7. TAHLİYE PLANLARI (Bu bölümde, işyerinin “her bölümü” için hazırlanan tahliye

planları yer alacaktır. Tahliye planlarında asgari olarak;

- yangın söndürme amaçlı kullanılacaklar da dâhil olmak üzere acil durum

ekipmanlarının bulunduğu yerler,

- ilk yardım malzemelerinin bulunduğu yerler,

-kaçış yolları, toplanma yerleri ve -bulunması halinde- uyarı sistemlerinin de yer

aldığı kroki,

- görevlendirilen destek elemanlarının ve varsa yedeklerinin adı, soyadı, unvanı,

sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri,

- acil durumlarla ilgili ulusal ve yerel kurum ve kuruluşların acil durum irtibat

numaraları

- işyerlerine ait özel risk (kimyasal yayılım, parlama veya patlama tehlikesi ve benzeri)

barındıran bölümler,

- elektrik ve gaz akışının kesim noktaları ve vanaları.

bulunmalıdır.

Acil durum planı kapsamında hazırlanan tahliye planları, işyeri bina ve eklentilerinin

giriş ve çıkışları ile katlarda, çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte ve görünür

bir şekilde asılır.)

8. ACİL DURUM EKİPLERİ (İşyerleri, acil durumlara müdahale ve acil durumlarla

mücadele için söndürme ekibi, kurtarma ekibi, koruma ekibi ve ilk yardım ekibi olmak

üzere 4 ekip görevlendirmelidir. İşletmenin bulunduğu tehlike sınıfı ve çalışan sayısına

göre ekiplerde görevlendireceği kişi sayıları farklılık gösterecektir. Görevlendirilecek

çalışan sayıları ile ilgili açıklama tablosu aşağıda verilmiştir:

Söndürme, Kurtarma ve Koruma ekipleri için görevlendirilecek destek elemanı sayıları;

Tehlike Sınıfı

Çalışan Sayısı

Az tehlikeli

Her 50 çalışana kadar 1’er kişi

Tehlikeli

Her 40 çalışana kadar 1’er kişi

Çok tehlikeli

Her 30 çalışana kadar 1’er kişi

10’dan az çalışanı olan işyerlerinin söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı

için en az 1 destek elemanı görevlendirmeleri yeterlidir.

İlk yardım ekibinde belirlenecek destek elemanı sayısı için 29/7/ 2015 tarihli ve 29429

sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İlkyardım Yönetmeliği dikkate alınır.

SÖNDÜRME EKİBİ

1

Ekipteki

Görevi

Ekip Başı

2

Ekip Personeli

3

Ekip Personeli

Sıra No

Adı

Soyadı

Sorumluluk

Alanı*

İş-Ev Tel

Cep Tel

İmza

…

KURTARMA EKİBİ

1

Ekipteki

Görevi

Ekip Başı

2

Ekip Personeli

3

Ekip Personeli

Sıra No

Adı

Soyadı

Sorumluluk

Alanı

İş-Ev Tel

Cep Tel

İmza

İş-Ev Tel

Cep Tel

İmza

İş-Ev Tel

Cep Tel

İmza

…

KORUMA EKİBİ

Sıra No

Adı

Soyadı

Sorumluluk

Alanı

1

2

3

Ekipteki

Görevi

Ekip Başı **

(Koordinasyonla

görevli)

Ekip Personeli**

(Koordinasyonla

görevli)

Ekip Personeli

…

İLK YARDIM EKİBİ

1

Ekipteki

Görevi

Ekip Başı

2

Ekip Personeli

3

Ekip Personeli

Sıra No

Adı

Soyadı

Sorumluluk

Alanı

…

* Sorumluluk alanı; destek elemanının, acil durumlara ilişkin görevini gerçekleştireceği

işyerinin ilgili birim veya bölümüdür.

** Acil durum ekiplerinin koordinasyonu için koruma ekibinden sorumlu veya sorumlular

tabloda belirtilmelidir.

Acil Durum Planını Onaylayan (İşveren/İşveren Vekili)

Adı Soyadı:

İmza: