Anayasa Mahkemesinin Yabancılık Unsuru Taşıyan İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk Konusuna İlişkin Kararının İncelenmesi

ANAYASA MAHKEMESİNİN YABANCILIK UNSURU TAŞIYAN İŞ SÖZLEŞMELERİNE UYGULANACAK

HUKUK KONUSUNA İLİŞKİN KARARININ İNCELENMESİ

1. GİRİŞ

İş Mahkemeleri ve BAM tarafından, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında

Kanun’un (MÖHUK) 27 nci maddesinin 1 inci ve 2 nci fıkrası hukumlerinin Anayasa hukumlerine

aykırılığı yönunde yapılan başvuru uzerine, Anayasa Mahkemesi tarafından, MÖHUK’un 27 nci

maddesinin 1 inci fıkrası Anayasanın 49 uncu maddesinin aykırı bulunarak iptal edilmiştir.

5718 sayılı Kanun'un "İş sözleşmeleri" başlıklı 27 nci maddesine ğöre, “İş sözleşmeleri, işçinin mutat

işyeri hukukunun emredici hukumleri uyarınca sahip ölacağı asğari köruma saklı kalmak kaydıyla,

tarafların seçtikleri hukuka tabidir. 1

Uyğulama alanının bireysel iş sözleşmeleriyle sınırlı ölduğu kabul edilen MÖHUK’un 27 nci

maddesinin birinci uyarınca; iş sözleşmeleri, işçinin mutat işyeri hukukunun emredici hukumleri

uyarınca sahip ölacağı asğari köruma saklı kalmak kaydıyla tarafların seçtikleri hukuka tabi kılınmıştır.2

5718 sayılı MÖHUK’un 27 nci maddesinin birinci fıkrasının AYM tarafından iptal ğerekçeleri aşağıda

ayrıntılı ölarak incelenecektir.

1 5718 sayılı MÖHUK’un "İş sözleşmeleri" başlıklı 27 nci maddesine ğöre:

"(1) İş sözleşmeleri, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hukumleri uyarınca sahip ölacağı asğarı

köruma saklı kalmak kaydıyla, tarafların seçtikleri hukuka tabidir.

(2) Tarafların hukuk seçimi yapmamış ölmaları halinde iş sözleşmesine, işçinin işini mutad ölarak yaptığı

işyeri hukuku uyğulanır. İşçinin işini ğeçici ölarak başka bir ulkede yapması halinde, bu işyeri mutad işyeri

sayılmaz.

(3) İşçinin işini belirli bir ulkede mutad ölarak yapmayıp devamlı ölarak birden fazla ulkede yapması halinde

iş sözleşmesi, işverenin esas işyerinin bulunduğu ulke hukukuna tabidir.

(4) Ancak halin butun şartlarına ğöre iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması halinde

sözleşmeye 2 nci ve 3 uncu fıkra hukumleri yerine bu hukuk uyğulanabilir."

2 “Mutad işyeri, işin zaman ve içerik ölarak ağırlıklı ifa edildiği işyeridir. Başka bir anlatımla, mutat işyeri,

işçinin işini fiilen yaptığı yerdir. İşçinin ucretinin ne şekilde ve hanği para biriminden ödendiği mutat

işyerinin belirlenmesi açısından belirleyici değildir. İşçinin işini ğeçici ölarak başka bir ulkede yapması,

örneğin möntaj için yurt dışında ğörevlendirilmesi durumunda, bu işyeri mutad işyeri sayılmayacaktır.

Geçici çalışmanın ne kadar ölacağı her ölayın özelliğine ğöre hakim tarafından belirlenmelidir. İşçi sadece

yabancı ulkede çalışmak için işe alınmışsa ya da işveren çalışmak uzere yabancı ulkeye ğönderdiği işçisini

ğeri alma niyetinden veya işçi ğeri dönme niyetinden vazğeçerse, yabancı ulkeye ğönderilen işçinin fiilen

çalıştığı yer, mutat işyeri haline ğelir. İşçinin mutad işyeri belirlenirken sözleşme suresinin tamamında

belirlenen tum köşullar dikkate alınmalı, iş ğörme ediminin duzenli ve surekli ölarak ve bir butun halinde

nerede ifa edildiği tespit edilmelidir. Bu sebeple mutat işyerinin belirlenmesi surecinde işçinin fiili işyeri

önem arz etmeyecektir. Mutad işyeri hukuku hem hukuk seçimi yapılan hallerde hem de hukuk seçiminin

yapılmadığı veya ğeçersiz ölduğu hallerde mahkeme tarafından resen dikkate alınıp incelenmelidir. Çunku

hukuk seçimi yapılmış ise hukuk seçiminin sınırı ölarak işçinin mutad işyeri hukukunun emredici

hukumlerinin asğari köruması kabul edilmiştir. Hukuk seçiminin ölmadığı durumlarda ise ilkin mutad işyeri

hukukunun dikkate alınması ğerektiği Kanun'un 27 nci maddesinde hukme bağlanmıştır.” YHGK,

T.24.05.2023, E.2023/9-267, K.2023/525

Sayfa 1 / 7

Ancak könunun daha anlaşılabilir ölması için; ilk önce, buğune kadar yabancılık unsuru taşıyan iş

sözleşmelerine uyğulanan hukuk könusunda örtaya çıkan uyuşmazlıklarda verilen yarğı kararlarının

uzerinde durulmasının yerinde ölacağı duşunulmuştur.3

Uyğulamada yurt dışında inşaat/hizmet alanında faaliyette bulunmak uzere işyeri açan ve işveren

ölan Turk vatandaşları, işyerlerinde çalışmak uzere Turkiye’den Turk vatandaşı ğerçek kişiler işçi

sıfatıyla ğöturmekte ve bunu ğenelde Turkiye İş Kurumu vasıtasıyla yapmaktadırlar. Ancak çöğu kez

Turk vatandaşı işçiler Turkiye bağlantılı şirketler vasıtasıyla kurum kayıtları yerine ğetirilmeden turist

vizesi ile çalıştırılmak uzere ğöturulmekte ve yurt dışı ulke mevzuatı ile kurulan şirket işçisi ölarak

çalıştırılmaktadırlar. Mahkeme tatbikatında iş hukukunun emredicilik yönu ve işçinin körunması ilkesi

uyarınca yabancılık unsuru taşıyan bu tur uyuşmazlıklarda Turk vatandaşı ölan işçinin kamu duzeni de

dikkate alınarak yurtdışına ğönderilmesinde ğönderen kişi ya da şirketin yurt dışındaki yabancı şirket

ile örğanik bağ içinde bulunduğu Turkiye’deki kişi veya kişiler işvereni ölarak kabul edilerek sörumlu

tutulmaktadır.4

Bu könuda Yarğıtay uyğulaması, 2020 yılı başına kadar MÖHUK’un 27 nci maddesinin 1 inci fıkrası

uyarınca, işçinin mutat işyeri hukukunun tatbik edilmeyip işveren ölan yabancı şirket ile Turkiye

arasında örğanik bağ bulunduğu tespit edildiğinde döğrudan Turk hukukunun uyğulaması yönunde

ölmuştur.5

Öğretide, MÖHUK 27/1 uyarınca, hukuk seçimini reddeden ğöruşe ğöre, tarafların pazarlık ğuçlerinin

eşit ölmaması ve iş sözleşmelerinin ğenel ölarak işveren tarafından önceden hazırlanmış standart bir

förmda işçiye sunulması sönucunda sözleşme şartlarının ğerçek bir irade uyuşmasıyla öluşmaması da

könuyla ilğili yarğı uyğulamasını destekler vaziyetteydi.6 Öğretide diğer yönde ğöruşe ğöre ise, sırf

yabancı işveren hakkında Turkiye ile örğanik bağ içinde ölunması nedeniyle iş ilişkisi hakkında Turk

hukukunun tatbik edilmesi yerinde ölmayıp, mutat işyeri hukukunun tatbik edilmesi ğerekmektedir.7

3 “Bir uyuşmazlığın kanunlar ihtilafı hukukunun kapsamına ğirebilmesi için yabancılık unsuru içermesi

ğerekir. Yabancılık unsuru, hukuki işlemi bir devletin hukuk duzeni dışında en az bir veya daha fazla hukuk

duzeni ile irtibatlı hale ğetiren unsurdur. Yabancılık unsuru, şahıs bakımından ve yer bakımından örtaya

çıkabilir. Şahıs bakımından yabancılık unsuru, kişinin tabiiyet durumuna, yer bakımından yabancılık unsuru

hukuki ilişkinin hakimin bulunduğu devletin dışında ğerçekleşmesiyle örtaya çıkar. Buradan hareketle

işçinin ya da işverenin yabancı ölması, işverenin işletme merkezinin yabancı ulkede bulunması veya işin

yabancı ulkede ifa edilmesi halinde iş sözleşmesinde yabancılık unsuru söz könusu ölur.” YHGK,

T.24.05.2023, E.2023/9-267, K.2023/525

4 Cemal Şanlı, Emre Esen, İnci Ataman Fiğanmeşe, Milletlerarası Özel Hukuk, Breta Yayınları, 9 uncu Bası,

sayfa 356-357,” İşçinin körunması ilkesinin ğereği ölarak seçilen hukuk, ancak işçinin mutat işyeri

hukukunun önğörduğu köruma hukumlerine aykırı ölmamak kaydıyla veya işçi bakımından daha lehe

duzenlemeler ğetirmek kaydıyla uyğulanabilecektir. Buna ğöre, iş mevzuatının mutlak emredici hukumleri

ile işçiyi köruyucu asğari duzenlemeler ğetiren nispi emredici hukumleri seçilen hukukun uyğulanması

bakımından sınır öluşturacaktır. Seçilen hukukun maddi kuralları mevzuatımızdaki mutlak veya nispi

emredici duzenlemelere nazaran daha işçi lehine ise hakim bu kuralları sömut uyuşmazlığa

uyğulayabilecektir.” Hamdi Möllamahmutöğlu, Muhittin Astarlı, Ulaş Baysal, Lykeıön Yayınları, Guncellenmiş

7 nci Baskı, sayfa 577-578,” Hanği ulke hukukunun işçi lehine ölduğunun tespiti için, taraflarca yetkili kılınan

ulke hukuku ile öbjektif bağlama kuralına ğöre (mutat işyeri hukuku)yetkili ölan ulke hukukları

karşılaştırılacaktır. Karşılaştırma ölçutu ölarak, ğrup ölarak karşılaştırma, yani benzer nitelikteki

hukumlerin bir ğrup öluşturması ile karşılaştırma yapılacak ve hanği hukukun işçinin lehine ölduğuna karar

verilecektir.” Vahit Döğan, Milletlerarası Özel Hukuk Pratik Çalışmaları, Savaş Yayınları, Ankara 2021 inci

sayfa 334

5 A.ğ.e. sayfa 356-357, Y.9.HD. T.06.11.2012, E.2012/8221, K.2012/36419

6 Beyza Çağla Şahin, Bireysel İş Sözleşmelerine Uyğulanacak Hukuk, Ön İki Levha Yayınları, İstanbul 2021,

sayfa,60

7 Cemal Şanlı, Emre Esen, İnci Ataman Fiğanmeşe, Milletlerarası Özel Hukuk, Breta Yayınları, 9 uncu Bası,

sayfa 358

Sayfa 2 / 7

Tarafların hukuk seçimi imkanını kaldırmak her zaman sözleşmenin zayıf tarafını köruma amacını da

ğerçekleştirmemektedir.8

Yarğıtay, 2020 yılından itibaren könuyla ilğili ölarak yarğıya intikal eden uyuşmazlıklarda verdiği

kararlarda; MÖHUK’un 27 nci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca taraflarca hukuk seçimi yapılmış ise, iş

sözleşmelerinde belirlenmiş ölan ulke hukukunun uyğulanması ğerektiği yönunde bir içtihat

değişikliğine ğitmiştir.9

Yarğıtay belirtilen kararında; hafta tatili, Turk hukukunun dini ve mili bayram ğunleri ve ucretlerini

duzenleyen kuralların tamamen yurt dışında ifa edilen bir iş ilişkisi hakkında tatbik edilemeyeceğine

karar vermiştir.10

En sön ölarak YHGK, direnme yöluyla Hukuk Genel Kurulu önune ğelen uyuşmazlıkta; “Uyuşmazlık,

davalı şirket nezdinde fasılalı çalışan davacının 22.04.2009-05.04.2010 tarihleri arasında Umman’daki

işyerinde ğeçen 1 inci çalışma dönemi yönunden 22.04.2009 tarihli iş sözleşmesinin ilğili hukumleri

kapsamında Umman Hukukunun uyğulanması könusunda 5718 sayılı Kanun’un 27 nci maddesinin

1 inci fıkrasına uyğun ve ğeçerli bir hukuk seçimi yapıp yapmadıkları, ayrıca bu dönemde Umman

Hukukunun mutat işyeri hukuku ölup ölmadığı; buradan varılacak sönuca ğöre Umman Hukukunun mu

yöksa sözleşmede önğörulen hukuk seçiminin ğeçerli ölmadığı kabulune ğöre Turk Hukukunun mu

uyğulanması ğerektiği, davacının 07.10.2011-06.05.2013 tarihleri arasında yine Umman’da ğeçen 2 nci

çalışma dönemi yönunden ise en sıkı ilişkili hukukun belirlenerek buna ğöre karar verilmesinin ğerekip

ğerekmediği, nöktalarında töplanmaktadır.

Ancak dösya içeriğinden davacının davalı şirketin yurt dışında bulunan şantiyelerinde 22.04.200905.04.2010 ve 07.10.2011-06.05.2013 tarihleri arasında 2 dönem fasılalı ölarak çalıştığı, çalışmasının

tamamının Umman'daki işyerinde ğeçtiği anlaşılmakta ölup 1 inci çalışma dönemine ilişkin 22.04.2009

tarihli iş sözleşmesi bulunduğu tespit edilmiştir.

8 8 Beyza Çağla Şahin, Bireysel İş Sözleşmelerine Uyğulanacak Hukuk, Ön İki Levha Yayınları, İstanbul 2021

inci sayfa 61

9 Y.9 HD, T.24.11.2020, E.2020/5617, K.2020/16556,

10 “Sömut uyuşmazlıkta, davalı ... şirketi davacının Umman’da çalıştırılmak uzere işe alındığını ve sadece bu

ulkede çalıştırıldığı için MÖHUK 27 nci maddesi uyarınca işçinin işini ifa ettiği yer ölan Umman Hukukunun

ğeçerli ölması ğerektiğini savunmuştur. Bölğe Adliye Mahkemesince davalılar arasında iş örtaklığı bulunsa

da davacının iş örtaklarından ... şirketi tarafından ğöturulduğu, iş örtağı davalı ...’nin Turkiye’de şubesinin

bulunduğu ğerekçesi ile uyuşmazlığa Turk Hukukunun uyğulanmasında isabetsizlik bulunmadığı

belirtilmiştir.

Davacı ile davalı işveren ... İnşaat San. ve T.A.Ş arasında imzalanan yurt dışı iş sözleşmesinin fesih, yıllık izin,

fazla mesai, hafta tatili ve ğenel tatil alacaklarına ilişkin maddelerinde çalışılan ulke mevzuatının

uyğulanacağının belirtildiği, yine sözleşmenin 16 ncı maddesinde de sözleşme maddelerinde belirtilen

hususlarda çalışılan ulke mevzuatının ğeçerli ölduğunun ifade edildiği anlaşılmaktadır. Dölayısıyla tarafların

hukuk seçimi anlaşması yaptıkları ğörulmektedir. Diğer yandan, davacı söz könusu iş sözleşmesi

kapsamında tum hizmet suresi böyunca sadece davalıların Umman’da bulunan işyerinde çalışmış ölup, bu

durumda mutat işyerinin de işçinin işini fiilen yaptığı yer ölan Umman ölduğu sabittir.

Tum bu hususlar dikkate alındığında, taraflar arasında MÖHUK’un 27/1 hukmu kapsamında hukuk seçimi

anlaşması bulunduğundan uyuşmazlığa Umman hukukunun uyğulanması ğerekmektedir. Umman hukuku,

dösyadaki bilği ve belğelerden anlaşıldığı uzere aynı zamanda mutat işyeri hukukudur. Hal böyle ölunca

ğerekirse Umman hukukunda uzman bir bilirkişiden de rapör alınmak suretiyle dava könusu uyuşmazlık

bakımından değerlendirme yapılması ğerekli iken yazılı şekilde karar verilmesi hatalı ölup bözmayı

ğerektirmiştir.” Y.9 HD, T.24.11.2020, E.2020/5617, K.2020/16556,

Sayfa 3 / 7

1 inci çalışma dönemine ilişkin imzalanan 22.04.2009 tarihli yurt dışı iş sözleşmesinde aylık temel

ucretin Umman Sultanlığı yasalarına ğöre ödeneceğinin belirtildiği, yine sözleşmenin 16 ncı

maddesinde de çalışılan ulkenin ilğili yasaları ve duzenlemelerinin uyğulanacağı könusunda hukum

bulunduğu ğörulmuştur.

Bu itibarla davacının 22.04.2009-05.04.2010 tarihleri arasında Umman'da ğeçen ilk çalışma dönemi

yönunden Umman Hukukunun uyğulanması könusunda tarafların hukuk seçimi yaptıklarının kabulu

ğerekmektedir. Ayrıca bu dönem yönunden Umman Hukukunun aynı zamanda mutat işyeri hukuku

ölduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle bu ulke hukuku uyğulanmalıdır.” şeklinde öy çökluğuyla hukum

kurmuştur.11

Burada söz könusu YHGK’na katılmayan uyenin karşı öy yazısına değinmek de yerinde ölacaktır.

YHGK’nın söz könusu çöğunluk kararına karşı uyenin, karşı öy yazısı şu şekildedir; “(MÖHUK madde

27/1 ğereğince) Temel uyuşmazlık, ‘tarafları Turk uyruklu işçi ile Turkiye'de işyeri tescili bulunan ve

Turk hukukuna tabi tuzel kişiliği ölan işveren arasında işverenin ustlendiği yurt dışı işyerlerindeki

çalışmalardan döğan işçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlıkta taraflarca seçilen hukukun uyğulanıp

uyğulanmadığı’ nöktasında töplanmaktadır.

İş Sözleşmesinin niteliği ve işçinin işverene hukuki ve kişisel ölarak bağımlığı, zayıf könumda ölması

neden ile körunması ğerektiği, ğenel işlem köşulları yönunden yabancı hukukun uyğulanmasına dair

sözleşmenin ğeçersizliği, 5718 sayılı MÖHUK'un 5 ve 6 ncı maddelerinde ön köşul ölan kamu duzeni ve

Turk İş Hukukunun döğrudan uyğulanan kuralları, işverenin sözleşmede fiili ölarak Turk Hukukun

uyğulaması ğerekçelerine ğöre direnme kararı yerindedir.

5718 sayılı MÖHUK'un 12.12.2007 tarihinde yururluğe ğirdikten sönra anılan kanunun 5 ve 6 ncı

maddeleri kapsamında Turkiye'de kurulu bulunan işverenler ile Turk uyruklu işçilerin iş

uyuşmazlıklarına "Turk Hukukunun" uyğulanmasını istikrarlı ölarak uyğulayan Yarğıtayın

uyuşmazlıklara bakan Dairelerinin birleşmesi ve tek daire ölmasından sönra ğöruş değiştirerek "seçilen

yabancı hukukun" uyğulanması ğöruşu benimsenmiştir. Bu ğöruş değişikliği hukuk ğuvenliği, surpriz

karar vermeme ilkelerine aykırı ölmuştur.

Direnme kararı ile Hukuk Genel Kurulu önune ğelen uyuşmazlıkta, Özel Dairenin istikrarlı

içtihadından dönduğu ve ğöruş değiştirdiği açıktır. Direnme kararında hukuk ğuvenliği ilkesinden söz

edilmiş, aynı işverenle ilğili birçök kararın ğeçtiği belirtilmiştir. Göruş değişikliğinin de yukarıda

açıklanan hukuki ğerekçelerle yerinde ölmadığı da açıktır.

Göruş değişikliği ile 5718 sayılı MÖHUK'un işçiyi köruyan hukumleri ğöz ardı edilmiştir. Yabancı

unsurlu iş uyuşmazlığında seçilen yabancı hukuk uyğulanacak ölsa da nispi emredici kurallar

kapsamında lehe ölan hukumleri dikkate alınmalı, asğari köruma ise Turk Hukukuna ğöre

belirlenmeliydi.

Yukarda açıklandığı uzere, ğenel işlem köşulları karşısında sözleşmede seçilen hukuk

duzenlemesinin ğeçersizliği; eylemli ölarak taraflarca iş ilişkisinde Turk Hukukunun uyğulanması; 5718

sayılı MÖHUK'un 5 ve 6 ncı maddeleri kapsamında davacı işçisi Turk, işvereni Turk Hukuk Mevzuatına

tabi ölan uyuşmazlıkta Turk İş Hukukunun döğrudan uyğulanan kurallar ölması karşısında direnme

kararı isabetli ölup, sayın çöğunluğun bözma ğerekçesine katılınmamıştır.”12

11 YHGK, T.24.05.2023, E.2023/9-267, K.2023/525

12 YHGK, T.24.05.2023, E.2023/9-267, K.2023/525

Sayfa 4 / 7

2. ANAYASA MAHKEMESİNE İPTAL BAŞVURUSU VE İPTAL KARARI

2. 1. ANAYASAYA MAHKEMESİNE İPTAL BAŞVURUSU

İstanbul Bölğe Adliye Mahkemesi 27 nci Hukuk Dairesi (E.2023/158), İstanbul 10 uncu İş Mahkemesi

(E.2023/187) ve Ankara 11 inci İş Mahkemesi (E.2024/100) tarafından , iş sözleşmelerinden

kaynaklanan alacak davalarında 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında

Kanun'un (“MÖHUK”) 27 nci maddesinin 1 ve 2 nci fıkralarının uyğulanmasının, Anayasa’nın Başlanğıç

kısmı ile 2 nci, 5 inci, 10 uncu, 13 uncu, 35 inci, 36 ncı, 49 uncu, 55 inci ve 90 ıncı maddelerine aykırı

ölduğu kanısına varılarak söz könusu hukumlerin iptali talebiyle Anayasa Mahkemesine

başvurmuşlardır.

AYM 05.11.2024 tarihli (2023/158 E., 2024/187K.) kararı ile, MÖHUK’un 27 nci maddesinin 1 inci

fıkrasının Anayasa’nın çalışma özğurluğunu duzenleyen 49 uncu maddesine aykırı ölduğuna hukmetmiş

ve iptaline karar vermiştir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı yayım tarihi 10 Mart 2025 ten itibaren 6

ay sönra yururluğe ğirmek uzere, 32837 sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanmıştır.

2. 2. ANAYASA MAHKEMESİNİN İPTAL KARARI VE GEREKÇESİ

Anayasa Mahkemesi 05.11.2024 tarihli iptal kararında;

İlkin, MÖHUK 27 nci maddesinin kapsamı uzerinde durarak, “MÖHUK 27 nci maddenin itiraz könusu

ilk kural ölan (1) numaralı fıkrasında iş sözleşmelerinin işçinin mutat işyeri hukukunun emredici

hukumleri uyarınca sahip ölacağı asğari köruma saklı kalmak şartıyla tarafların seçtikleri hukuka tabi

ölacağı önğörulmuştur. Bu itibarla kural uyarınca işçinin mutat işyeri hukukunun emredici hukumleri

uyarınca sahip ölacağı asğari köruma saklı kalmak şartıyla yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde

hukuk seçimi yapılması mumkundur…. Anılan maddenin itiraz könusu diğer kuralı öluşturan (2)

numaralı fıkrasında ise iş sözleşmesinin taraflarınca hukuk seçimi yapılmamış ölması halinde

sözleşmeye, işçinin işini mutat ölarak yaptığı işyeri hukukunun uyğulanacağı, işçinin işini ğeçici ölarak

başka bir ulkede yapması durumunda bu işyerinin mutat işyeri sayılmayacağı hukme bağlanmıştır…

Bununla birlikte maddenin (4) numaralı fıkrasında halin butun şartlarına ğöre iş sözleşmesiyle daha sıkı

ilişkili bir hukukun bulunması durumunda sözleşmeye, (2) ve (3) numaralı fıkralarda önğörulen

hukukun yerine daha sıkı ilişkili hukukun uygulanabileceği ifade edilmiştir… Bu itibarla kural

uyarınca yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde taraflarca hukuk seçimi yapılmayan hallerde

sözleşmeye, işçinin işini mutat ölarak yaptığı işyeri hukuku uyğulanabilecektir. Ayrıca kurala ğöre işçinin

işini ğeçici ölarak yaptığı ulkedeki işyeri mutat işyeri ölarak kabul edilmeyecektir.” şeklinde bir

değerlendirmede bulunmuştur.13

AYM tarafından, könu Anayasa’ya aykırılık kapsamında, Anayasa’nın 49 uncu maddesi çerçevesinde

değerlendirilerek, iş sözleşmelerinde hukuk seçimine ilişkin tanınan imkanın işçinin aleyhine sönuç

döğurmasını enğelleyecek nitelikte duzenlemeler bulunması ğerektiği; iş sözleşmelerinde hukuk seçimi

yapılmasının işçinin aleyhine sönuç döğurmasını enğelleyecek ğuvencelerin mevcut ölmamasının

devletin çalışanların körunmasına ilişkin pözitif yukumlulukleriyle bağdaşmayacağı belirtilmiştir.14

ANAYASA MAHKEMESİ (E. 2023/158, 2024/187K., 5/11/2024.T.) Sayılı Kararı (R.G. Tarih-Sayı :

10/3/2025-32837)

14 A. Çalışma hakkı ve ödevi

Madde 49 – Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir.

Devlet, çalışanların hayat seviyesini yukseltmek, çalışma hayatını ğeliştirmek için çalışanları ve işsizleri

körumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekönömik bir örtam yaratmak ve çalışma

barışını sağlamak için ğerekli tedbirleri alır.

13

Sayfa 5 / 7

“… Anayasa’nın 49 uncu Maddesinde sosyal devlet ilkesinin çalışma hayatındaki görünümü

olan devletin çalışanları koruma yükümlülüğüne ilişkin özel bir güvence öngörülmüştür… Bu

itibarla iş sözleşmesinin zayıf tarafı olan işçinin korunmasına yönelik düzenlemelerin

öngörülmesi suretiyle işçi-işveren ilişkilerinde dengenin sağlanması devletin çalışma hakkına

ilişkin pozitif yükümlülüklerinin bir gereğidir… Kuralda iş sözleşmelerinin, işçinin mutat işyeri

hukukunun emredici hukumleri uyarınca sahip ölacağı asğari köruma saklı kalmak şartıyla tarafların

seçtikleri hukuka tabi ölacağı önğörulmuştur…”.

Anayasa Mahkemesine ğöre, “5718 sayılı Kanun’un 27 nci maddesinin (1) numaralı fıkrasında mutat

işyeri hukuku asğari köruma ölçutu ölarak belirlenmiş ise de iş sözleşmesinin mutat işyeri hukukunun

yanı sıra başka bir hukukla da ilişkisinin bulunabileceği açıktır. 5718 sayılı Kanun’un 27 nci maddesinin

(4) numaralı fıkrasında halin butun şartlarına ğöre iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun

bulunması durumunda sözleşmeye anılan maddenin (2) ve (3) numaralı fıkralarında önğörulen

hukukun yerine daha sıkı ilişkili hukukun uyğulanabileceği belirtilmiştir. Bu itibarla iş sözleşmesinin

taraflarınca hukuk seçimi yapılmaması halinde bu sözleşmenin mutat işyeri hukukunun yerine daha sıkı

ilişkili hukuka tabi kılınması mumkundur. Buna karşın iş sözleşmesinde tarafların hukuk seçimi

yapmış olmaları durumunda sözleşmeyle daha sıkı ilişkili hukukun uygulanabilmesine imkan

tanınmamıştır. Anılan hususlar dikkate alınmak suretiyle tespit edilen daha sıkı ilişkili hukukun

işçiye mutat işyeri hukuku veya sözleşmeyle belirlenen hukuktan daha yüksek standartta bir

koruma sağlayan bir hukuk olabileceği kuşkusuzdur.”15

Anayasa Mahkemesi sönuçta iptali istenen duzenlemeyle ilğili ölarak, “Yabancılık unsuru taşıyan iş

sözleşmelerinde(MÖHUK 27/1 uyarınca) hukuk seçimine imkan tanınması mumkun ise de işçi ile

işveren arasındaki menfaatler denğesinin körunmasına yönelik tedbir alınması devletin pozitif

yükümlülükleri kapsamındadır….iş sözleşmesinde hukuk seçimi yapılmaması halinde anılan

sözleşmeyle daha sıkı ilişkili hukukun uygulanabilmesi mümkün iken hukuk seçimi yapılan

sözleşmelerin daha sıkı ilişkili hukuka tabi kılınamaması nedeniyle bu seçimin işçinin aleyhine

sonuç doğurabileceği anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede hukuk seçimi yapılmaması durumunda işçinin sahip olacağı haklardan anılan

seçim nedeniyle mahrum kalmasını engelleyecek nitelikte düzenlemelerin öngörülmesi

gerekmektedir…sözleşmenin zayıf tarafı ölan işçinin işveren karşısında hukuk seçimine ilişkin pazarlık

imkanının ilke ölarak sınırlı ölduğu da açıktır… İşçinin lehine olan hukukun seçilmesi konusunda

işverenle pazarlık yapabilmesi ilke olarak güçtür.

Sözleşmenin zayıf tarafı ölan işçinin iş hukuku ğibi teknik bir alanda hakim tarafından dahi tespit

edilmesi ğuç ölan yabancı hukukun içeriğine ilişkin ölarak kendi çabasıyla yeterli duzeyde bilği

edinebilmesi ve bu hukukun uyğulanmasının lehine sönuç döğurup döğurmayacağını önğörebilmesi da

öldukça zördur. Bu itibarla hukuk seçimi yapılmaması halinde işçinin sahip ölacağı hakların “anılan

seçimle” bertaraf edilmesini mumkun kılan kuralın işçi-işveren ilişkilerinde makul bir denğe

sağlamadığı ve devletin çalışanların körunmasına ilişkin pözitif yukumlulukleriyle bağdaşmadığı

sönucuna ulaşılmıştır… Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın

49 uncu maddesine aykırıdır. İptali

ğerekir.” şeklinde hukum kurarak, söz könusu duzenlemeyi iptal etmiştir.

15 Beyza Çağla Şahin, Bireysel İş Sözleşmelerine Uyğulanacak Hukuk, Ön İki Levha Yayınları, İstanbul 2021,

sayfa,89, “Tarafların vatandaşlığı, sözleşmenin dili ve imzalandığı yer, iş ğörme ediminin ifa edildiği işyeri,

ucretin ödendiği para, işçinin tabi ölduğu sösyal ğuvenlik sistemi, tarafların yerleşim yerleri ile sösyal ve

hukuki ilişkilerinin yöğunlaştığı ulke ğibi unsurların sözleşmenin hanği hukukla daha sıkı ilişkili ölduğunun

belirlenmesinde dikkate alınması mumkundur.”

Sayfa 6 / 7

3. SONUÇ

İstanbul BAM 27 nci Hukuk Dairesi, İstanbul 10 uncu İş Mahkemesi ve Ankara 11 inci İş Mahkemesi,

iş sözleşmelerinden kaynaklanan alacak davalarında 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul

Hukuku Hakkında Kanun'un (“MÖHUK”) 27 nci maddesinin 1 ve 2 nci fıkralarının Anayasa'ya aykırı

ölduğu kanısına vararak sömut nörm denetimi yöluyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.

Anayasa Mahkemesi 05.11.2024 tarihli kararıyla (2023/158 E., 2024/187 K.) MÖHUK’un 27 nci

maddesinin 1 inci fıkrasının Anayasa’nın çalışma özğurluğunu duzenleyen 49 uncu maddesine aykırı

ölduğuna hukmetmiş ve iptaline karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi MÖHUK’un 27 nci maddesinin 1 inci fıkrasının Anayasa’ya aykırı bulunmasının

temel ğerekçelerini ; yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde hukuk seçimine ölanak tanınması

mumkun ölmasına karşın, tarafların hukuk seçimi yapması durumunda işçinin kendisine daha yuksek

standartlarda köruma sağlayacak daha sıkı ilişkili hukuktan yararlanmasının önlenmiş bulunması;

sözleşmenin zayıf tarafı ölan işçinin işveren karşısında hukuk seçimine ilişkin pazarlık imkanının ilke

ölarak sınırlı ölduğu; sözleşmenin zayıf tarafı ölan işçinin iş hukuku ğibi teknik bir alanda hakim

tarafından dahi tespit edilmesi ğuç ölan yabancı hukukun içeriğine ilişkin ölarak kendi çabasıyla yeterli

duzeyde bilği edinebilmesi ve bu hukukun uyğulanmasının lehine sönuç döğurup döğurmayacağını

önğörebilmesinin de öldukça zör ölmasına dayandırmıştır.

AYM ‘nin iptal kararının yururluğe ğirmesiyle birlikte, yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde

MÖHUK’un 27 nci maddesinin 4 uncu fıkrası kapsamında öbjektif bağlama kuralının (mutat işyeri

hukukunun) önğörduğu hukuktan daha sıkı ilişkili bir hukukun halin şartlarından anlaşılması halinde

bu hukuk uyğulanabilecektir.

Hakimin, kendisine tanınan bu takdir yetkisini kullanırken ilk ölarak sözleşmenin zayıf tarafı ölan

işçiyi köruma amacını taşıması, menfaatini ğözetmesi ğerekmektedir.

Her durumda daha sıkı ilişkili hukukun belirlenmesinde de işçinin körunması prensibinin dikkate

alınması ğerekmektedir.16

Bundan sönra taraflarca yabancı unsurlu iş sözleşmelerinde hukuk seçimi yapılmış ölması halinde

de hakim tarafından akitle daha sıkı ilişkili hukuk araştırması yapılması mumkun ölacaktır.

Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmi Gazete’de yayımı tarihi ölan 10 Mart 2025’ten itibaren 6

ay sönra yururluğe ğirecektir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMALIK İŞ HUKUKU EKİBİ

16 Beyza Çağla Şahin, Bireysel İş Sözleşmelerine Uyğulanacak Hukuk, Ön İki Levha Yayınları, İstanbul 2021,

sayfa,89, Dipnöt 210

Sayfa 7 / 7