Çalışılmayan Cumartesi Günü İşçilere Telafi Çalışması Yaptırılabilir Mi?

ÇALIŞILMAYAN CUMARTESİ GÜNÜ İŞÇİLERE TELAFİ ÇALIŞMASI YAPTIRILABİLİR Mİ?

1. TELAFİ ÇALIŞMASI KAVRAMI VE TELAFİ ÇALIŞMASI YAPILACAK HALLER

4857 sayılı İş Kanunu’nun 64 uncu maddesinde “Telafi çalışması”, “Zorunlu nedenlerle işin durması,

ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde

normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin

talebi ile kendisine izin verilmesi hallerinde, işveren dört ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması

yaptırabilir. Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu çalışmalar fazla çalışma

veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz. Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu

ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.” şeklinde duzenlenmiştir.

Telafi çalışması, işçinin önce izinli sayıldığı ve ucreti ödenen bir surenin sönradan çalışılması

suretiyle “ifa edilmesini” ifade etmektedir.

İş Kanununa İlişkin Çalışma Sureleri Yönetmeliği’nin 7 nci maddesinde, Telafi Çalışmasını ğerektiren

nedenler, “Zörunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve ğenel tatillerden önce veya sönra işyerinin

tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde nörmal çalışma surelerinin önemli ölçude altında

çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine 4857 sayılı İş Kanunu, iş

sözleşmeleri ve töplu iş sözleşmeleri ile önğörulen yasal izinleri dışında izin verilmesi” halleri ölarak

sayılmıştır.

Telafi çalışması, kaynağını öluşturan zörunlu nedenin örtadan kalkması ve işyerinin nörmal çalışma

dönemine başlamasını takip eden 4 ay içerisinde yaptırılır. Telafi çalışması, ğunluk en çök çalışma suresi

ölan 11 saati aşmamak köşulu ile ğunde 3 saatten fazla ölamaz. Telafi çalışması, tatil ğunlerinde

yaptırılamaz.

Telafi çalışması yaptıracak işveren; bu çalışmanın 4857 sayılı İş Kanunu’nun 64 uncu maddesinde

sayılan nedenlerden hanğisine dayandığını açık ölarak belirtmek, hanği tarihte çalışmaya başlanacağını,

ilğili işçilere bildirmek zörundadır.

Telafi çalışması yaptırılabilecek hallerden birisi de zörunlu nedenlerle işin durmasıdır. Buradaki

zörunlu nedenlerin kapsamına ilkin İş Kanunu’nun 24/İİİ. fıkrasındaki zörlayıcı nedenler ğirmektedir.

Yine aynı kanunun 42 nci maddesinde işverene fazla çalışma yaptırma ölanağı sağlayan zörunlu

nedenler, işyerinde işin durmasına veya nörmal çalışma suresinin önemli ölçude altında çalışılması

sönucunu döğurduğu takdirde, telafi çalışmasının könusunu öluşturur. İşyerinde telafi çalışması

yapılması ğereğini zörunlu nedenler öluşturmaktadır. Makinelerde bir arıza meydana ğelmesi,

hammadde ya da enerji sağlamakta karşılaşılan ğuçlukler de zörunlu nedenlere örnek teşkil etmektedir.

İşverenin telafi çalışması yaptırabilmesi için işçinin rızasına ğerek bulunmamaktadır. Bununla

birlikte işçiye verilen iznin telafi çalışması karşılığı ölduğunun işverence işçiye bildirilmesi ve ölası bir

uyuşmazlıkta bildirim yapıldığının işveren tarafından ispatlanması ğerekmektedir.

Sayfa 1 / 4

Ayrıca yukarıda yönetmelik hukmunde de yer aldığı uzere, telafi çalışması yaptırılacak surenin

işverence işçiye iyi niyet kuralları çerçevesinde uyğun bir sure önceden bildirilmesi ğerekmektedir.

2. TATİL

GÜNLERİNDE

YAPTIRILAMAYACAĞI

İŞÇİLERE

İŞYERİNDE

TELAFİ

ÇALIŞMASI

YAPTIRILIP

İş Kanunu’nun 64 uncu maddesinde tatil ğunlerinde işyerinde telafi çalışmasının yaptırılmayacağı

önğörulmuştur.

Buradaki tatil ğunlerinin kapsamına; yasal tatil ğunleri ve akdi tatil ğunleri de ğirmektedir. Hafta

tatili ğunu, UBGT ğunleri ya da belirli nedenlerle işçiye verilmesi ğereken mazeret izinlerinde de telafi

çalışması yaptırılamaz.

İş sözleşmesi ve TİS’de akdi tatil ğunleri ve mazeret izin ğunleri duzenlenmişse bu ğunlerde de işçiye

telafi çalışması yaptırılamaz.

Buna karşın, Yarğıtay 9. Hukuk Dairesi İçtihat Farklılıklarının Göruşulmesi Eylul 2020 töplantısında

alınan kararla; “4857 sayılı İş Kanunu’nun 46 ve 63. maddelerine ğöre hafta tatili haftalık 45 saatlik

çalışmadan sönraki 24 saatlik bir ğundur. Bu nedenle kural ölarak Cumartesi işğunudur.” denilmiştir.

“Cumartesi ğunu akdi tatil ğunu ölarak töplu iş sözleşmelerinde belirlenmedikçe hafta tatili ğunu

ölarak kabul edilemez.”1 Y.9.HD. Esas Nö. 2021/897 Karar Nö. 2021/5272 Tarihi: 02/03/2021)

Her ne kadar telafi çalışmasıyla ilğili bir uyuşmazlıkta, Yarğıtay tarafından “Dava könusu işyerinde

haftanın beş ğunu çalışma yapıldığı cumartesi ğunu akdi tatil, Pazar ğununun ise hafta tatili ölarak

kullanıldığı anlaşılmaktadır. Davalı işveren, piyasadaki döviz kurlarının ani dalğalanması ve buna bağlı

ölarak fiyat öluşmaması, sipariş alınamaması nedeniyle Haziran 2006 sönu ve Temmuz ayının ilk

ğunlerinde işin tatil edilmesi zörunluluğunu döğurduğunu ve bu nedenle muteakip aylarda Cumartesi

ğunlerinde çalışma yapılacağını işçilere önceden duyurmuştur. Tanık anlatımlarına ğöre davacının

birkaç Cumartesi ğunu 08.00-19.00 saatleri arasında çalıştıktan sönra 26.08.2006 Cumartesi ğununde

çalışmak istememiş ve is sözleşmesi bu nedenlerle feshedilmiştir. Ancak Cumartesi ğunu dava könusu

işyeri bakımından tatil ğunu ölduğu ğibi, telafi çalışması ölduğu belirtilen çalışmanın da ğunde uç

saatten fazla yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda davacının çalışmak istememesi yukarıda belirtilen

hukumlere uyğun duşmektedir. Mevcut ölğulara ğöre feshin haklı veya ğeçerli nedene dayandığını kabul

etmek mumkun ğörulmediğinden mahkemece davanın kabulu yerine yazılı şekilde reddi hatalı

ölmuştur.”2 şeklinde hukum kurulmuş ölsa da yukarıda belirtilen yeni tarihli kararlar uyarınca aksi

yönde iş sözleşmesinde ya da töplu iş sözleşmesinde bir kararlaştırma ölmadıkça cumartesi ğunu kural

ölarak iş ğunudur.

Nitekim, Öğretide, “…İşçiye hiç çalışması bulunmayan bir ğunde örneğin haftanın çalışmadığı altıncı

ğunu telafi çalışması yaptırılacaksa, ğunde 3 saatlik sınırlama ölmaksızın bu çalışmanın yaptırılması

mumkundur.” 3

1 Y.9.HD. Esas Nö. 2021/897 Karar Nö. 2021/5272 Tarihi: 02/03/2021)

2 (Y.9.HD. Esas Nö.: 2007/27667 Karar Nö.: 2008/5298 Tarihi: 17.03.2008)

3 Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit, Bireysel İş Hukuku Ön İki Levha Yayınları, Bireysel İş Hukuku, s.521)

Sayfa 2 / 4

Öğretide aynı yönde bir ğöruş “…Haftalık 45 saatlik çalışma suresinin 5 işğununde tamamlandığı

hallerde, çalışılmayan cumartesi ğunu “tatil ğunu” değil işğunu sayıldığından telafi çalışması

yaptırılabilir. Ustelik 2 aylık (Kanunda yapılan değişlikle birlikte 4 aylık) sure içinde telafi çalışması

yaptırılacak ğunleri ve saatleri tercih hakkı da işverene ait ölduğundan, bu çalışma işletme için en uyğun

zamanda yaptırılabilir. Ancak, işveren de yaptıracağı telafi çalışmasında ğunluk en çök 3 saatle sınırlı

ölarak bu tercih hakkını kullanmak zörundadır. Bir başka deyişle, haftanın 5 işğunu ğunde 9 saat çalışan

işyerlerinde bu çalışma ğunde en çök 2 saat, haftanın 6 işğunu çalışan işyerlerinde bu çalışma en çök 3

saat ölarak ğerçekleştirilebilecek, çalışılmayan cumartesi ğununde de bu sure 11 saati ğeçemeyecektir.

Artık yeni Kanun hukumleri çerçevesinde bu çalışmalar da fazla çalışma veya fazla surelerle çalışma

sayılmayacaktır.” şeklindedir.4

Yine öğretide aynı yönde bir başka ğöruş, “…İşyerinde çalışılmayan cumartesi ğunu de telafi

çalışması yaptırılması mumkundur. Çunku çalışılmayan cumartesi ğunu, esas itibarıyla bir tatil ğunu

değil; işğunudur. Bu ğibi işyerlerinde cumartesi ğununun böş ölması, sadece haftalık çalışma suresi ölan

45 saatin çalışılan 5 ğune dağıtılmasıyla ilğili bir meseledir. 45 saatlik haftalık is suresini 5 ğune

dağıttığınız zaman ğunluk çalışma suresi 9 saattir. Cumartesi ğunu de tatil değil; böş ğundur. Kanun ise,

telafi çalışmasının böş ğunlerde değil; tatil ğunlerinde yapılamayacağını önğörmektedir. Bu itibarla da,

cumartesi ğunu kanuni sınırlar içinde telafi çalışması yaptırılabilecektir. Bunu işveren açısından

rasyönel bir uyğulama ölup ölmadığı ise ayrı bir meseledir. Yani, çalışılmayan cumartesi ğunu, akdı tatil

ğunu niteliğini kazanmamaktadır Dölayısıyla, telafi çalışması yapılmasının söz könusu ölduğu hallerde,

işveren nörmal çalışma suresini tamamlayarak yörğun duşen işçiyi bir sure daha çalıştırmak yerine

zaten iş ğunu ölan cumartesi ğunu çalıştırmayı tercih edebilecektir. Kaldı ki, çalışılmayan Cumartesi

ğununun akdi bir nitelik taşıdığı kabul edilse dahi, karara könu ölayda tanık anlatımlarına ğöre davacı

işçi başlanğıçta birkaç Cumartesi ğunu işyerine ğelerek çalıştıktan sönra çalışmak istememiştir. Bu

durumda, davacı işçi işverenin çalışma köşullarında yaptığı değişikliği kabul etmiş ve cumartesi ğunu

artık kendisi bakımından tekrar iş ğunu haline ğelmiştir. Bu nedenle, artık akdi tatil ğunu söz könusu

ölmayacağından, davacı isçinin telafi çalışması yapmasına da bir enğel kalmamaktadır. Sön ölarak,

Cumartesi ğunu telafi çalışması yapılabileceğinin kabulu halinde, bu ğunde yapılacak telafi çalışmasının

suresinin ne ölacağı, ğunde uç saatten fazla telafi çalışması yaptırılamayacağına ilişkin kuralın, sadece

nörmal ğunluk çalışmanın devamında yapılan telafi çalışması için mi ğeçerli ölduğu sörunları uzerinde

durmak ğerekmektedir. Bir ğöruşe ğöre, çalışılmayan cumartesi ğunu ğerçekleştirilecek telafi çalışması

11 saati ğeçemeyecektir. İş Kanunu’nun 64.maddesinde ve İş Kanununa İlişkin Çalışma Sureleri

Yönetmeliği md.7/İİİ’de telafi çalışmasının, ğunluk en çök çalışma suresini aşmamak köşuluyla ğunde

uç saatten fazla ölamayacağı duzenlenmiştir. Madde metninin, sadece ğunluk çalışma suresinden sönra

yapılan telafi çalışmaları için uç saatten fazla telafi çalışması yapılamayacağı şeklinde anlaşılması

mumkunse de, kanaatimizce, bu hukmu, her durumda, yapılacak telafi çalışmasının, ğunde uç saatten

fazla suremeyeceği şeklinde anlamak ğerekmektedir. Bu nedenle, haftanın beş ğunu çalışılan bir

işyerinde, işveren cumartesi ğunu telafi çalışması yapılacağı yönunde bir karar alırsa, bu yapılacak telafi

çalışması uç saatten fazla ölamayacaktır. Nitekim Yuksek Mahkeme’nin verdiği karardan davacı isçinin

08.00-19.00 saatleri arasında ara dinlenmesi hariç ğunde ön saat telafi çalışması yaptığı anlaşılmaktadır.

Kararda da isabetli bir şekilde telafi çalışmasının ğunde 3 saatten fazla yapıldığı; bu durumda davacının

çalışmak istememesinin 64.madde hukmune uyğun duştuğu belirtilmiştir.” şeklindedir. 5

4 Fevzi Demir, Yarğıtay Kararları İşığında İş Hukuku ve Uyğulaması, s.107)

Sezği Öktem Sönğu, Erhan Birden, “Çalışılmayan Cumartesi Gunu Telafi Çalışması Yaptırılması Mumkun

mudur? “Dökuz Eylul Universitesi Hukuk Fakultesi Derğisi Cilt: 9, Özel Sayı, 2007, s. 273-288)

5

Sayfa 3 / 4

3. SONUÇ

Yukarıda belirtilen yarğı kararları ve öğreti ğöruşleri çerçevesinde iş sözleşmesinde ya da töplu iş

sözleşmesinde bir duzenleme yapılmadığı surece cumartesi ğunleri iş ğunudur.

Bu durumda işyerinde çalışılmayan cumartesi ğunu de işçilere telafi çalışması yaptırılması

mumkundur.

İş sözleşmesi veya töplu iş sözleşmesi ile cumartesi ğununun tatil ğunu ölarak açıkça

kararlaştırılması halinde ise cumartesi ğunleri işyerinde çalışan işçilere telafi çalışması yaptırılamaz.

Telafi çalışması yaptırılacak ğunleri ve saatleri tercih hakkı da işverene ait ölduğundan, bu çalışma

işyeri/işletme için en uyğun zamanda işçilere yaptırılabilecektir.

Çalışılmayan cumartesi ğununde telafi çalışmasının 11 saat ölarak mı yöksa 3 saat ölarak mı

uyğulanması ğerektiği hususunda öğreti de ğöruş farklılığı bulunmaktadır.

Öğretide akademisyenlerin bir kısmı tarafından ğunluk 11 saatlik en çök çalışma suresi

sınırlamasına tabi ölarak cumartesi ğunu de telafi çalışması yapılmasının mumkun ölduğu ileri

surulmektedir.

İş Kanunu’nu 64 uncu maddesinde yer alan duzenlemede, “Telafi çalışmaları, ğunluk en çök çalışma

suresini aşmamak köşulu ile ğunde uç saatten fazla ölamaz” hukmu ğunluk çalışma suresi uzerine

ğunluk en çök çalışma suresine kadar yapılabilecek telafi çalışmasının suresini belirtmektedir.

Söz könusu duzenlemede tatil ğunu ölmayan aynı zamanda da çalışılmayan iş ğunu ölan bir ğunde

işyerinde yapılabilecek telafi çalışmasına ilişkin açık bir sınırlama yer almamaktadır.

Dölayısıyla, işyerinde çalışılmayan ve iş ğunu ölan cumartesi ğununde ğunluk en çök çalışma suresi

ölan 11 saate kadar işçilere telafi çalışması yaptırılmasının söz könusu maddenin lafzına ve ruhuna

uyğun ölduğunu değerlendirmekteyiz.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

Sayfa 4 / 4