Sosyal Güvenlik Kurumu Uygulamalarında Uzlaşma

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU UYGULAMALARINDA UZLAŞMA

1. Giriş

Sosyal sigorta sistemi, çalışanların çalışma hayatlarında veya sonrasında karşılaşabilecekleri

risklere: “hastalık, işsizlik, iş kazası, yaşlılık, malullük, ölüm vb.” karşı primli bir koruma

mekanizmasıdır.

Buna karşın, vergi ise devletin egemenlik gücüne dayanarak bireylerden aldığı, karşılıksız ve zorunlu

mali yükümlülüktür. Burada “karşılıksızlık”, kişinin ödediği verginin karşılığında doğrudan bireysel bir

hizmet elde etmemesi anlamına gelmektedir. “Karşılıksızlık” kavramı sebebiyle vergi mevzuatında

istisnalar dışında geniş bir uzlaşma müessesesi mevcut bulunmaktadır.

Sosyal sigorta sisteminde çalışanlar ve işverenler, gelirlerinden belli bir oranda prim öderler ve

karşılıklık söz konusudur. İşveren veya bağımsız çalışanlar, prim ödeme yükümlülüğü kapsamında

tescil ve bildirim yükümlülüklerini getirmemeleri, eksik veya gecikme ile yerine getirmeleri halinde

fark sigorta primi, gecikme zammı, gecikme cezası ve idari para cezaları müeyyideleri ile karşılaşırlar.

Sosyal Güvenlik Kurumu’nda prim alacakları ve müeyyidelerle ilgili olarak geniş bir uzlaşma

müessesesi bulunmamakla birlikte istisna olarak asgari işçilik uygulamasında sınırlı da olsa bir

uzlaşma düzenlemesi 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun ile sosyal güvenlik

mevzuatında yer bulmuştur.

Bu yazımızda Sosyal Güvenlik Kurumu uygulamalarında uzlaşma müessesesinin hangi halde

işletilebileceği ve esasları yer almaktadır.

2. Sosyal Güvenlik Kurumu’nda Uzlaşmanın Kapsamı

Devamlı mahiyetteki, işyeri mahiyet kodu 2 olan işyerlerinde Kurum müfettişlerince yapılacak

asgari işçilik incelemesi sonucunda tespit edilecek ve sigortalılara mal edilmeyen eksik işçilik tutarı

üzerinden hesaplanacak fark sigorta primi, gecikme cezası ve gecikme zammı ile bundan dolayı

uygulanacak idari para cezaları için uzlaşma talebinde bulunulabilecektir.

İşyeri mahiyet kodu 4 olan geçici ve mevsimlik işyerlerinde, asgari işçilik uygulaması sonucunda

eksik işçilik prim borcu bulunduğu tespit edilen işverenlerin uzlaşma talebinde bulunma hakları

yoktur.

İşyeri mahiyet kodu 2 olup da inşaat ve ihale konusu işler için sosyal güvenlik müdürlükleri

tarafından yapılan asgari işçilik değerlendirmesi sonucu işveren tarafından yapılan itiraz veya işçilikli

faturaların olması gibi sebeplerle müfettiş incelemesi talebinin olması sonucu müfettiş incelemesi

yapılan işyerleri için yapılan asgari işçilik incelemesi sonucunda çıkan fark matrah ve uygulanan idari

para cezaları için uzlaşma yapılması söz konusu değildir.

Genel olarak işyeri mahiyet kodu 2 olan daimi işyerlerinde SGK Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı’nın

yıllık programında yer alan asgari işçilik incelemesi yapılacak sektörlerdeki işyerleri ve Kurumun

denetim ile görevli müfettiş ve denetmenleri tarafından asgari işçilik incelemesi yapılması önerilen

işyerlerinde yapılan incelemeler sonucu çıkan sigortalılara mal edilmeyen eksik işçilik tutarları ve

idari para cezaları için uzlaşma yapılması söz konusudur.

3. Uzlaşma Talebinin Hangi Aşamada ve Nasıl Yapılması Gerektiği

İşverenler, incelemenin başlangıcından, incelemeyle ilgili düzenlenen raporun ilgili kurum

ünitesine gönderilmesine kadar geçen süre içerisinde her zaman uzlaşma talebinde bulunulabilir.

Yalnız işyeri hakkında düzenlenen müfettiş raporunun ilgili Kurum ünitesine gönderilmesinden sonra

işveren tarafından uzlaşma talebinde bulunulması durumunda bu talep dikkate alınmayacaktır.

Sayfa 1 / 3

Uzlaşma talebi, incelemeyi yapan Müfettişe veya Müfettişin sürekli görev yaptığı Grup Başkanlığına

ya da ilgili İl Müdürlüğüne uzlaşma talep dilekçesinin verilmesi ile olur. Genel olarak uygulamada

müfettiş tarafından işveren, kayıt inceleme tutanağı tanzim edilmesi aşamasında bilgilendirilir. Bunun

üzerine uzlaşma talebi, inceleme tutanağında yer alması ile yazılı başvuru yapılmış olacaktır.

4. Uzlaşma Süreci ve Uzlaşma Tutanağına Uyulmaması

Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı’nın asgari işçilik raporunu onayladığı tarih itibar edilerek, müfettiş

tarafından hesap edilen fark asgari işçilik matrahlarının mal edildiği aylar için gecikme cezası ve

gecikme zammı ile hesaplanan prim aslı ve idari para cezası miktarı uzlaşma görüşmesinde işverene

sunulur.

Uzlaşmaya varılması halinde, bu durum tutanakla tespit edilir. Uzlaşılan tutarlar kesin olup,

uzlaşma konusu yapılan tutarlar hakkında işverence dava açılamaz ve hiçbir merciye şikâyet ve

itirazda bulunulamaz. Uzlaşılan prim ve idari para cezaları, uzlaşma tutanağının düzenlendiği tarihten

itibaren 1 ay içinde ödenir. İşveren, uzlaşılan idari para cezası tutarı için ayrıca peşin ödeme

indiriminden yararlandırılmaz.

Uzlaşma neticesinde indirim yapılması nedeniyle tahsil edilmemiş olan sigorta primlerinin daha

sonra Sosyal Güvenlik Kurumu veya mahkeme kararıyla sigortalılara mal edilmesi halinde, daha önce

eksik tahsil olunan sigorta primleri, sigortalının çalıştığı süre ve sigorta primine esas kazancı dikkate

alınarak gecikme cezası ve gecikme zammı ile tahsil olunur.

Söz konusu incelemelerde sigortalılara mal edilecek olan fark sigorta primlerinin ortaya çıkması

halinde sigortalılara mal edilecek olan fark sigorta primleri uzlaşma kapsamına alınamaz. Ayrıca

sigortalılara mal edilecek olan fark sigorta primleri ve bu sigortalıların çalışmalarının bildirilmemesi

veya eksik bildirimi nedeniyle uygulanacak olan idarî para cezaları da uzlaşma konusu yapılamaz.

Uzlaşma neticesinde indirim yapılması nedeniyle tahsil edilmemiş olan ve kişilere mal edilmemiş

sigorta primlerinin daha sonra Sosyal Güvenlik Kurumu veya mahkeme kararıyla sigortalılara mal

edilmesi halinde, daha önce uzlaşma sebebiyle indirimli tahsil olunan sigorta primleri, sigortalının

çalıştığı süre ve sigorta primine esas kazancı dikkate alınarak gecikme cezası ve gecikme zammı ile

tahsil olunur.

Uzlaşma talebinde bulunan işveren, tayin edilen uzlaşma gününden önce yazılı olarak Rehberlik ve

Teftiş Başkanlığına veya komisyona bu talebinden vazgeçtiğini bildirebilir. Bu durumda işveren

uzlaşma talep etmemiş gibi işlem tesis edilir.

5. Sonuç

Sosyal Güvenlik Kurumu, prim alacakları ve müeyyidelerle ilgili olarak geniş bir uzlaşma

müessesesi bulunmamakla birlikte devamlı mahiyetteki, işyeri mahiyet kodu 2 olan işyerlerinde

Kurum müfettişlerince yapılacak asgari işçilik incelemesi sonucunda tespit edilecek ve sigortalılara

mal edilmeyen eksik işçilik tutarı üzerinden hesaplanacak fark sigorta primi, gecikme cezası ve

gecikme zammı ile bundan dolayı uygulanacak idari para cezaları için uzlaşma ilk defa 5510 sayılı

Kanun ile sosyal güvenlik mevzuatında yer almıştır.

Bu düzenleme ile uzlaşma, işverenlerin yargı yoluna başvurmadan, Kurum ile anlaşmak amacıyla

başvurabilecekleri idari bir çözüm yoludur.

İşverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumu Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı Müfettişleri tarafından yapılan

asgari işçilik incelemeleri sonucu tespit edilen sigorta primi, gecikme cezası ve gecikme zammı

tutarlarına ilişkin uzlaşma müessesesinden yararlanabilmeleri için;

• İncelemenin devamlı mahiyetteki işyerlerinde (Devamlı işyeri ile geçici ve mevsimlik işlerin

ikmal edildiği işlere uygulanan asgari işçilik incelemesi hariç tutulmuştur.) yapılmış olması,

• İşverenin talepte bulunması,

Sayfa 2 / 3

• Asgari işçilik sonucu tespiti yapılan fark sigorta prim matrahının sigortalılara hizmet

kazandırılamayacak şekilde olması,

• Asgari işçilik inceleme raporunun Sosyal Güvenlik Kurumu Müfettişi tarafından ilgili Sosyal

Güvenlik İl Müdürlüğü/Sosyal Güvenlik Merkezine gönderilmemiş olması,

gerekmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ

Sayfa 3 / 3