Kısmi İlişiksizlik Belgesi Verilen İnşaatlarda Asgari İşçilik Hesaplaması Sorunu

KISMİ İLİŞİKSİZLİK BELGESİ VERİLEN İNŞAATLARDA ASGARİ İŞÇİLİK HESAPLAMASI SORUNU

Asgari işçilik uygulaması kapsamında, özel nitelikteki inşaat işlerinde kısmi ilişiksizlik belgesi

verilmesine ilişkin usul ve esaslar, Sosyal Güvenlik Kurumu genelgeleri ile düzenlenmiştir. Özellikle

2011/13 sayılı Genelge’de yapılan değişiklikler, uygulamada hesaplama yöntemine ilişkin farklı

yorumlara yol açmıştır. Bu çalışmada, kısmi ilişiksizlik belgesi verilen inşaatlarda asgari işçilik

araştırmasının nasıl yapılması gerektiği incelenmekte; tek yapı ve çok bloklu yapı ayrımı çerçevesinde

mevcut düzenlemeler değerlendirilerek uygulamada ortaya çıkan sorunlara çözüm önerileri

sunulmaktadır.

1. GİRİŞ

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında yürütülen asgari işçilik

uygulaması, özellikle inşaat sektöründe kayıt dışılığın önlenmesi bakımından önemli bir denetim

mekanizmasıdır. Bu kapsamda işverenlerin, inşaat işlerinin tamamlanması veya belirli kısımlarının

bitirilmesi halinde Sosyal Güvenlik Kurumundan ilişiksizlik belgesi almaları gerekmektedir.

Kısmi ilişiksizlik belgesi uygulaması ise, özellikle büyük ölçekli veya birden fazla bloktan oluşan

projelerde, inşaatın tamamının bitirilmesi beklenmeden belirli kısımlar için belge alınabilmesine imkân

tanımaktadır. Ancak bu uygulamanın hesaplama yöntemi bakımından zaman içerisinde değişikliğe

uğraması, uygulamada tereddütlere neden olmuştur.

2. MEVZUAT ÇERÇEVESİ VE GÜNCEL DÜZENLEME

Asgari işçilik uygulamasına ilişkin 2011/13 sayılı Genelge’nin 9.19.4 numaralı bölümü, 2024/7 sayılı

Genelge ile değiştirilmiştir. Yapılan düzenlemeye göre;

•

Özel nitelikteki inşaat işlerinde, işveren talebi halinde bitirilen kısımlar için ayrı ayrı asgari işçilik

araştırması yapılabilecektir.

•

Bu kapsamda bitirilen kısımlar için kısmi ilişiksizlik belgesi düzenlenebilecektir.

•

İnşaatın tamamı bitirildiğinde, daha önce ilişiksizlik belgesi verilen kısımların metrekareleri ve bu

kısımlar için bildirilen işçilikler son değerlendirmede dikkate alınmayacaktır.

Ayrıca, kısmi ilişiksizlik belgesi verilebilmesi için inşaatın ilgili kısmının tamamlandığının, Sosyal

Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekindeki cetvel veya yapı denetim tutanağı ile tevsik edilmesi

gerekmektedir.

Bu düzenleme ile, daha önce ilişiksizlik belgesi verilmiş kısımlar bakımından mükerrer

değerlendirme yapılmasının önüne geçilmesi amaçlanmış ve kısmı ilişiksizlik belgesi verilmiş olan

inşaatın biten metrekaresine ve bu süreye kadar bildirilmiş olan işçilik tutarları bir daha yapılacak olan

değerlendirme sırasında dikkate alınmayacak dolayısıyla bir sonraki kısmi ilişiksizlik veya tam

ilişiksizlik belgesi talebinde geriye dönük işlem yapılmayacak olduğu açıklanmıştır.

Sayfa 1 / 3

3. ÖNCEKİ DÜZENLEME VE UYGULAMA FARKLILIKLARI

2011/13 sayılı Genelge’nin ilk halinde;

“Tek yapı ruhsatı ile birden fazla blok inşaatı yapılması ve işverence talep edilmesi halinde bitirilen her

bir blok için ayrı ön inceleme değerlendirme işlemi yapılabilir ve her bir blok için ayrı ilişiksizlik belgesi

verilebilir. Bu durumda inşaatın tümünün bitirilmesi halinde ayrıca toplam metrekare üzerinden ön

inceleme değerlendirme işlemi yapılmaz. Dolayısıyla daha önce bitirilen ve ilişiksizlik belgesi verilen

inşaatların yüzölçümleri son değerlendirmede dikkate alınmaz.

Tek yapı ruhsatı ile bir blok olarak yapılacak inşaatların bitirilen kısımları için ayrı ayrı ilişiksizlik

belgesi istenilmesi halinde ilk ilişiksizlik belgesi verildikten sonra müteakip ilişiksizlik belgesi verilmesi

aşamasında asgari işçilik ön değerlendirmesi işleminde daha önce ilişiksizlik belgesi verilen kısımlar da

hesaplamaya dahil edilir.”

hususu belirtilmiş ve bu kapsamda;

•

Birden fazla bloktan oluşan inşaatlarda her blok için ayrı değerlendirme yapılabileceği,

•

Ancak tek blok halinde yapılan inşaatlarda kısmi ilişiksizlik taleplerinde önceki kısımların da

hesaplamaya dahil edileceği

öngörülmekteydi.

Daha sonraki düzenlemelerde ise özellikle çok bloklu yapılarda;

•

İlk blok için yapılan değerlendirmede başlangıç tarihinden itibaren bildirilen işçiliklerin dikkate

alınması,

•

Sonraki bloklarda ise önceki blokların bitim tarihinin yeni başlangıç olarak kabul edilmesi

şeklinde bir uygulamaya geçilmiş, ancak bu durum işverenler açısından mağduriyet doğurmuştur.

Bu nedenle yapılan değişiklikle, bir süre tüm kısımların birlikte değerlendirilmesi yaklaşımı

benimsenmiş; son olarak ise yeniden farklı bir sisteme geçilerek daha önce ilişiksizlik belgesi verilen

kısımların tamamen dışlanması esası kabul edilmiştir.

4. UYGULAMADA ORTAYA ÇIKAN SORUN

Mevcut düzenleme özellikle tek yapı ruhsatı ile gerçekleştirilen ve parça parça tamamlanan

inşaatlarda önemli bir soruna yol açmaktadır.

Sayfa 2 / 3

Örneğin; örneğin 4 katlı 2.000 m2 lik bir inşaatın olduğu, bunun önce 1.000 m2 si için ilişiksizlik

belgesi istenildiğini varsayalım, ilişiksizlik belgesini istediğimiz tarihe kadar bildirilmiş olan işçiliklerin

tamamı 1.000 m2 için istenilen ilişiksizlik belgesi araştırmasında değerlendirmeye dahil edilerek işlem

yapılacak, daha sonraki 1.000 m2 lik kısım için ilişiksizlik belgesi istenildiğinde, ilk ilişiksizlik belgesi

verilen tarihe kadar bildirilen işçilikler dikkate alınmayacaktır. Bu durumda binanın kalan 1.000 m2 lik

kısmında işçilik bildirimi yeterli olamadığı durumda fark işçilik ödenmesi gerekecektir. Halbuki binanın

kaba inşaatı bitirildikten sonra ince işçilikler yapılıp iskana hazır hale getirildiğinden tüm binanın kaba

işçiliğine ait işçilikler de ilk 1.000 m2 lik kısmın değerlendirilmesi sırasında dikkate alındığı ve gerek

işçiliklerin gerekse m2 nin toplanarak işlem yapılmayacağı için ilk bölüm için yeterli işçilik bildirilmiş

ancak ikinci bölüm için yeterli işçilik bildirilmemiş gibi bir durum ortaya çıkabilecektir.

5. DEĞERLENDİRME VE ÖNERİ

Kanaatimizce, kısmi ilişiksizlik belgesi uygulamasında tek yapı ile çok bloklu yapı ayrımının açık

şekilde yapılması gerekmektedir.

a) Tek Yapı Halindeki İnşaatlar

Tek yapı ruhsatına dayanan ve bütünlük arz eden inşaatlarda;

Her ilişiksizlik belgesi talebinde, daha önce tamamlanan kısımlar dahil olmak üzere toplam

metrekare ve toplam işçilik birlikte değerlendirilmelidir.

Bu yaklaşım, işçilik dağılımının inşaatın farklı aşamalarına yayılması gerçeği ile uyumludur.

b) Birden Fazla Bloktan Oluşan İnşaatlar

Eğer bloklar birbirinden bağımsız şekilde ve farklı zamanlarda inşa ediliyorsa;

Her blok için ayrı değerlendirme yapılması, önceki bloklara ilişkin işçilik ve metrekarelerin sonraki

hesaplamalara dahil edilmemesi daha isabetli olacaktır.

6. SONUÇ

Kısmi ilişiksizlik belgesi uygulaması, inşaat sektöründe pratik bir kolaylık sağlamakla birlikte,

mevcut haliyle özellikle tek yapı niteliğindeki projelerde hatalı sonuçlara yol açabilecek niteliktedir.

Bu nedenle;

•

•

Tek yapı ve çok bloklu yapı ayrımının mevzuatta açıkça düzenlenmesi,

Tek yapı niteliğindeki inşaatlarda kümülatif (birikimli) hesaplama yönteminin benimsenmesi

gerekmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ

Sayfa 3 / 3